Stan faktyczny 

SG jest instytucją kredytową specjalizującą się w udzielaniu online niskokwotowych kredytów na krótkie okresy. Praktyka handlowa tego przedsiębiorstwa polega na świadczeniu konsumentom usług kredytowych w postaci kredytów, których kwota mieści się między 70 a 425 EUR, na okres, który może wynosić od 30 dni do 12 miesięcy.

Podczas kontroli na stronie internetowej spółki łotewski Urząd Ochrony Konsumentów (dalej jako: UOK) stwierdził, że SG oferuje umowy o kredyt zawierające postanowienie zatytułowane „Przedłużenie okresu trwania kredytu”. Na podstawie tego postanowienia kredytobiorca może wnieść o przedłużenie okresu trwania kredytu poprzez wpłacenie na rachunek bieżący kredytodawcy prowizji za przedłużenie, która zależy od kwoty i okresu trwania kredytu. Po otrzymaniu tej prowizji kredytodawca wysyła powiadomienie potwierdzające przedłużenie okresu trwania kredytu wskazanego w warunkach szczególnych umowy lub w harmonogramie płatności albo odmawia tego przedłużenia, przy czym nie ma konieczności uzasadnienia tej odmowy. UOK uznał, że koszty umowy o kredyt oferowanej konsumentom przez SG nie nieproporcjonalne oraz niezgodne z uczciwymi praktykami handlowymi i nałożył na SG grzywnę w wysokości 25 000 EUR.

4 moduły Systemu Legalis z Bazą prawa i orzecznictwa od 150 zł netto/m-c Sprawdź

Pytanie prejudycjalne 

Czy pojęcie „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta”, zawarte w art. 3 lit. g) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z 23.4.2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.Urz. L z 2008 r., Nr 133, s. 66 ze zm.), należy interpretować w ten sposób, że pojęcie to obejmuje koszty z tytułu przedłużenia kredytu, w przypadku gdy warunki jego ewentualnego przedłużenia stanowią część postanowień i warunków uzgodnionych między kredytodawcą a kredytobiorcą w umowie o kredyt?

Stanowisko TS

Zgodnie z art. 1 dyrektywy 2008/48 jej celem jest wyłącznie harmonizacja niektórych aspektów przepisów dotyczących umów o kredyt konsumencki. Trybunał wskazał, że ta dyrektywa nie zawiera przepisów harmonizacyjnych w przedmiocie odroczenia terminu spłaty kredytu, zatem ustalenia takiego kosztu należy do kompetencji państw członkowskich (wyrok TS z 26.3.2020 r., Mikrokasa i Revenue Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty, C‑779/18, EU:C:2020:236, pkt 40, 48).

Zgodnie z art. 3 lit. g) dyrektywy 2008/48 pojęcie „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta” obejmuje „wszystkie koszty łącznie z odsetkami, prowizjami, podatkami oraz wszelkimi innymi opłatami, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, które to koszty znane są kredytodawcy, z wyjątkiem kosztów notarialnych”. Z treści tego przepisu wynika, że z jednej strony, jedynie „koszty notarialne” są wyraźnie wyłączone z tej definicji. Z drugiej strony nie doprecyzowano, czy wskazane w tej definicji koszty ograniczają się do kosztów, które są konieczne do otrzymania kredytu. Zgodnie z orzecznictwem TS pojęcie „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta” oznacza wszystkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt i które znane są kredytodawcy (wyroki TS: z 21.4.2016 r., Radlinger i Radlingerová, C-377/14, EU:C:2016:283, pkt 84; z 8.12.2016 r., Verein für Konsumenteninformation, C-127/15, EU:C:2016:934, pkt 34), w tym prowizje, które kredytobiorca jest zobowiązany zapłacić kredytodawcy (wyrok TS z 12.7.2012 r., SC Volksbank România, C-602/10, EU:C:2012:443, pkt 65). A zatem, aby zapewnić szeroką ochronę konsumentów, prawodawca Unii przyjął w art. 3 lit. g) dyrektywy 2008/48 szeroką definicję pojęcia „całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta” (wyrok Mikrokasa i Revenue Niestandaryzowany Sekurytyzacyjny Fundusz Inwestycyjny Zamknięty, pkt 39).

Trybunał wskazał, że definicja „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta” nie tylko nie zawiera żadnego ograniczenia dotyczącego okresu obowiązywania umowy o kredyt, ale obejmuje koszty i ich podział w okresie obowiązywania tej umowy wchodzą w zakres tego pojęcia (wyrok TS z 11.9.2019 r., Lexitor, C-383/18, EU:C:2019:702, pkt 23, 31–33). Znajduje to zresztą potwierdzenie w motywie 20 dyrektywy 2008/48, zgodnie z którym pojęcie „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta” należy rozumieć „w związku z umową o kredyt”. Zdaniem TS z powyższego wynika, że to analizowane pojęcie odnosi się zarówno do kosztów związanych z otrzymaniem kredytu, jak i kosztów związanych z jego wykorzystaniem w czasie. Przy czym, aby koszty ewentualnego przedłużenia umowy o kredyt, przewidzianego w tej umowie mogły w związku z tym zostać uwzględnione przy obliczaniu „całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta” w rozumieniu art. 3 lit. g) dyrektywy 2008/48, po pierwsze, konkretne i dokładne warunki tego ewentualnego przedłużenia powinny zostać określone w danej umowie, a po drugie, koszty te powinny być znane kredytodawcy, umożliwiając tym samym konsumentowi ustalenie owych kosztów na podstawie postanowień umownych, między innymi w zależności od okresu korzystania z kredytu.

Z ustaleń sądu odsyłającego wynika, że te warunki przedłużenia kredytu stanowią część postanowień i warunków uzgodnionych w umowie kredytu zawartej między kredytodawcą a kredytobiorcą. W ramach umowy kredytu to konsument jest zobowiązany wpłacić koszty z tytułu przedłużenia, a te koszty są znane kredytodawcy, tzn. są one określone lub możliwe do określenia.

Trybunał wskazał, że pojęcie pojęcia „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta” jest związane z pojęciami „całkowita kwoty kredytu” oraz „całkowita kwoty do zapłaty przez konsumenta” do celów obliczenia RRSO. Trybunał wskazał, że w odniesieniu do tych pojęć art. 3 dyrektywy 2008/48 nie zawiera żadnego odesłania do prawa krajowego, zatem każde z tych pojęć należy uznać za autonomiczne pojęcie unijnego prawa, które podlega jednolitej wykładni na jej terytorium (wyrok TS z 14.11.2019 r., State Street Bank International, C‑255/18, EU:C:2019:967, pkt 33). Pojęcie „całkowita kwota kredytu” w rozumieniu dyrektywy 2008/48, zostało zdefiniowane w art. 3 lit. l) jako maksymalna kwota lub łączne kwoty udostępnione na podstawie umowy o kredyt. Zgodnie z art. 3 lit. i) tej dyrektywy RRSO oznacza „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta”, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym, w odpowiednich przypadkach wraz z kosztami, o których mowa w art. 19 ust. 2 tej dyrektywy. Natomiast pojęcie „całkowita kwoty do zapłaty przez konsumenta” zostało zdefiniowane w art. 3 lit. h) dyrektywy 2008/48 jako „suma całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta”. W ocenie TS wynika z tego, że pojęcia „całkowita kwota kredytu” i „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta” wykluczają się wzajemnie, a w konsekwencji „całkowita kwota kredytu” nie może obejmować żadnej z kwot należących do całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta (wyrok TS z 21.4.2016 r., Radlinger i Radlingerová, C-377/14, EU:C:2016:283, pkt 85).

W dyrektywie 2008/48 zawarto kompletną koncepcję podziału kwot należących do umów o kredyt konsumencki. Trybunał uznał, że w okolicznościach takich jak rozpatrywane w postępowaniu głównym, które nie dotyczą niewykonania zobowiązań umownych w rozumieniu art. 19 ust. 2 dyrektywy 2008/48, jeżeli koszty z tytułu przedłużenia stanowią część „całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta”, to koszty te nie mogą należeć do „całkowitej kwoty kredytu”, natomiast należą one do „całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta” w rozumieniu art. 3 lit. g) tej dyrektywy.

W konsekwencji Trybunał – uwzględniając, że po pierwsze, treść art. 3 lit. g) dyrektywy 2008/48, jak również szeroką koncepcję pojęcia „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta”, po drugie, okoliczność, że to pojęcie odnosi się zarówno do otrzymania, jak i wykorzystania kredytu, po trzecie, wzajemne powiązanie pojęć „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta”, „całkowita kwota kredytu” i „całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta”, oraz po czwarte, cele dyrektywy 2008/48, jak również konieczność zachowania jej skuteczności, gdy termin obowiązywania umowy o kredyt zostaje przedłużony i wynagrodzenie za kredyt ulega zmianie poprzez zapłatę kosztów związanych z przedłużeniem, tak że ma to wpływ na pojęcie „całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta” – koszty z tytułu przedłużenia tej umowy, w przypadku gdy taka możliwość przedłużenia została uzgodniona między stronami i gdy koszty te są znane kredytodawcy, wchodzą w zakres pojęcia „całkowity kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta” w rozumieniu art. 3 lit. g) dyrektywy 2008/48.

Reasumując TS orzekł, że pojęcie „całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta”, zawarte w art. 3 lit. g) dyrektywy 2008/48, należy interpretować w ten sposób, iż pojęcie to obejmuje koszty z tytułu ewentualnego przedłużenia kredytu, w przypadku gdy konkretne i dokładne warunki jego ewentualnego przedłużenia, w tym okresu przedłużenia, stanowią część postanowień i warunków uzgodnionych między kredytodawcą a kredytobiorcą w umowie o kredyt, a po drugie, te koszty są znane kredytodawcy.

Komentarz

W niniejszym wyroku TS dokonał prokonsumenckiej wykładni pojęcia „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta”, zawartego w art. 3 lit. g) dyrektywy 2008/48 powołując się obszernie na swoje dotychczasowe orzecznictwo. Trybunał uznał, że to pojęcie obejmuje koszty z tytułu przedłużenia kredytu pod warunkiem, że po pierwsze, konkretne i dokładne warunki jego ewentualnego przedłużenia, w tym okresu przedłużenia, stanowią część postanowień i warunków uzgodnionych między kredytodawcą a kredytobiorcą w umowie kredytu, a po drugie, te koszty są znane kredytodawcy.

Powyższe stanowisko Trybunału należy w pełni stosować przy wykładni pojęcia „całkowity koszt kredytu” stosowanego w ustawie o kredycie konsumenckim.

Wszystkie aktualności n.ius® po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Przetestuj. Sprawdź