Powództwo o przywrócenie posiadania rzeczy

Powództwo o przywrócenie posiadania rzeczy nie może być skutecznie dochodzone przeciwko osobie, która naruszyła posiadanie rzeczy, jeżeli w toku sprawy przeniosła posiadanie tej rzeczy na inną osobę.

Uchwała SN z 29.6.2016 r., III CZP 25/16
 
iusmain
  
logodzp

Wyrokiem z 31.1.2013 r. SR, uwzględniając częściowo powództwo powoda, nakazał pozwanym spółkom umożliwienie powódce dostępu do określonych urządzeń znajdujących się na oznaczonej w wyroku działce, wydanie części działki i umożliwienie dostępu do niej oraz wydanie powódce budynku biurowego znajdującego się na określonej w wyroku działce. Wyrok uwzględniający powództwo został wydany pomimo ustalenia, iż pozwani (będący zarazem użytkownikami wieczystymi gruntu objętego żądaniem) po doręczeniu im odpisu pozwu przenieśli najpierw użytkowanie wieczyste, a następnie posiadanie objętych pozwem nieruchomości na rzecz innej spółki, która wystąpiła z interwencją uboczną po stronie pozwanych. Sąd Rejonowy uznał, że ze względu na treść art. 192 pkt 3 KPC, fakt przeniesienia posiadania nieruchomości na osobę trzecią po doręczeniu pozwu pozwanemu jest nieistotny. W pozostałym zakresie SR oddalił powództwo.
 
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się interwenient uboczny oraz wszyscy pozwani. Sąd Okręgowy, rozpoznając apelacje tych osób powziął wątpliwości w zakresie legitymacji biernej pozwanych. Sąd Okręgowy podniósł, że kwestia zastosowania art. 192 pkt 3 KPC, zgodnie z którym od chwili doręczenia odpisu pozwu zbycie rzeczy lub prawa objętych sporem nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy, jest problematyczna i wskazał argumenty odwołujące się do wypowiedzi przedstawicieli doktryny zarówno za stanowiskiem, że przepis ten znajduje zastosowanie do procesu posesoryjnego, jak i uzasadniających stanowisko przeciwne. W związku z powyższym SO wystąpił do SN z następującym zagadnieniem prawnym: „Czy przeniesienie przez pozwanego, który samowolnie naruszył posiadanie powoda, posiadania nieruchomości, której dotyczy spór, na osobę trzecią dokonane po dacie zawisłości sporu skutkuje utratą legitymacji biernej w sprawie o przywrócenie naruszonego posiadania”?
 
Rozstrzygając przedstawione przed SO zagadnienie prawne, SN zwrócił uwagę, że postępowanie o przywrócenie naruszonego posiadania jest szczególnym rodzajem postępowania, do którego na podstawie art. 13 § 2 KPC w zakresie nieuregulowanym stosuje się odpowiednio przepisy o procesie. Sąd Najwyższy podkreślił, że odpowiednie zastosowanie przepisów o procesie jest możliwe tylko wtedy, gdy nie pozostają one w sprzeczności z istotą danego postępowania odrębnego. Stosując „odpowiednio” przepisy o procesie do innych postępowań, należy zatem, w ocenie SN, mieć na uwadze ich odrębności związane z charakterem tych postępowań. Sąd Najwyższy wskazał, że odrębności postępowania w sprawach o naruszenie posiadania zostały zawarte w art. 478 i 479 KPC. Zgodnie z art. 478 KPC w sprawach o naruszenie posiadania sąd bada jedynie ostatni stan posiadania i fakt jego naruszenia, nie rozpoznając samego prawa ani dobrej wiary pozwanego. Ponadto, według art. 479 KPC, w tej kategorii spraw została wyłączona możliwość wniesienia powództwa wzajemnego. Zdaniem SN wskazane odrębności usprawiedliwia uregulowana w Kodeksie cywilnym instytucja posiadania oraz przesłanki i metody jego ochrony. Zarówno posesoryjna ochrona własna posiadacza obejmująca obronę konieczną, przywrócenie stanu poprzedniego albo dozwoloną samopomoc, dopuszczalna odpowiednio w chwili naruszania posiadania lub niezwłocznie (natychmiast) po jego naruszeniu, a także ochrona sądowa, o którą może ubiegać się posiadacz w ciągu roku od chwili naruszenia (art. 344 § 2 KC) zakładają szybkie działania dotychczasowego posiadacza i sądu. Sąd Najwyższy zaznaczył, że żądanie przywrócenia naruszonego posiadania nie jest żądaniem skierowanym do prawa lecz dotyczy stanu faktycznego. Nie zmierza ono do pozbawienia naruszyciela prawa posiadania rzeczy lecz do odzyskania przez dotychczasowego posiadacza faktycznego władztwa nad rzeczą w związku z samowolą uprawnionego w realizowaniu przysługującego mu prawa do rzeczy. Jednocześnie SN wskazał, że cechą charakterystyczną roszczenia posesoryjnego, wyrażającego się skierowanym do naruszyciela żądaniem przywrócenia stanu poprzedniego, przez wydanie rzeczy, której posiadanie zostało samowolnie naruszone (art. 344 § 1 KC) – podobnie jak w przypadku ochrony własnej posiadacza – jest to, że może być ono skutecznie dochodzone tylko o tyle, o ile naruszyciel ma tę rzecz w swoim ręku. Z chwilą więc, gdy osoba, która pozbawiła posiadacza władztwa nad rzeczą, sama to władztwo utraciła, przestaje być legitymowana biernie, a wytoczone przeciw niej żądanie staje się bezprzedmiotowe. Tym, w ocenie SN, wyraża się sens ochrony posiadania z punktu widzenia jej skuteczności. W postępowaniu procesowym zwykłym, zgodnie z art. 192 pkt 3 KPC, zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy, a nabywca może wejść na miejsce zbywcy za zezwoleniem strony przeciwnej. W braku zgody zbywcy, sąd nie bierze pod uwagę okoliczności, że w toku procesu nastąpiło przejście prawa. Zbywca pozostaje w sprawie nadal legitymowany, a sąd – pomijając zdarzenie prawne, jakim jest zbycie przedmiotu sporu – wyjątkowo odstępuje od przewidzianej w art. 316 § 1 KPC zasady, że podstawą wyrokowania jest stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Zdaniem SN, jeśli nawet uwzględnić te z wypowiedzi przedstawicieli doktryny, które dopuszczają możliwość objęcia zakresem zastosowania art. 192 pkt 3 KPC także przypadki „przeniesienia posiadania rzeczy”, czy szerzej, „przeniesienia władztwa nad rzeczą”, to szczególna regulacja zawarta w art. 478 KPC ograniczająca badanie w sprawach o naruszenia posiadania obowiązku respektowania ostatniego stanu posiadania, wyłącza w tym odrębnym postępowaniu zastosowanie konsekwencji przewidzianych w art. 192 pkt 3 KPC. Z tych względów SN stwierdził, iż powództwo o przywrócenie posiadania rzeczy nie może być skutecznie dochodzone przeciwko osobie, która naruszyła posiadanie rzeczy, jeżeli w toku sprawy przeniosła posiadanie tej rzeczy na inną osobę.
 
Komentarz
 
Omawianą uchwałą SN rozstrzygnął wyrażane w doktrynie wątpliwości co do legitymacji biernej w postępowaniu o przywrócenie naruszonego posiadania w przypadku przeniesienia posiadania tej rzeczy w toku procesu na inną osobę. Jakkolwiek konkluzja SN, iż pozwany w omawianej sytuacji traci legitymację bierną, może znajdować uzasadnienie w regulacjach prawa materialnego i procesowego wskazanych przez SN, w praktyce jednak podejście to może znacznie utrudniać, a nawet uniemożliwiać uzyskanie skutecznej i szybkiej ochrony prawnej przez podmiot, którego posiadanie samowolnie zostało naruszone i jest sukcesywnie przenoszone na inne osoby.
 
Krzysztof Stecyk
 
Anna Ciepla
 
Domański Zakrzewski Palinka

 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw nam swój numer telefonu
i adres e-mail, a skontaktujemy się z Tobą:

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał Spółki: 88 000 zł

Zasady przetwarzania danych osobowych