Pozostawanie w stosunku pracy przy wykonywaniu zawodu adwokata


Adwokat nie może wykonywać swojego zawodu: jeżeli został uznany za trwale niezdolnego do jego wykonywania, jeżeli został ubezwłasnowolniony, w razie orzeczenia kary zawieszenia w czynnościach zawodowych albo tymczasowego zawieszenia w wykonywaniu czynności zawodowych oraz jeżeli pozostaje w stosunku pracy. Co do ostatniego zakazu istnieje jednak wyjątek, bowiem jeżeli adwokat jest zatrudniony w ramach stosunku pracy, jako pracownik naukowy czy naukowo-dydaktyczny, to może pozostawać na tzw. „etacie”, mimo że prowadzi własną kancelarię czy jest wspólnikiem albo partnerem w innej kancelarii. W sprawie takiej pracy adwokata w ramach stosunku pracy zapadło postanowienie Sądu Najwyższego – Izby Dyscyplinarnej. Potwierdzono w nim jeden z wymienionych zakazów.

Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Dyscyplinarna z 26.2.2019 r., II DSI 49/18.

Stan sprawy
 

Adwokat L.M. został obwiniony o przewinienie z przepisu art.80 w zw. z art. 4b ust. 1 pkt 1 ustawy z 26.5.1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz.U. 2018 poz. 1184, dalej jako: PrAdw) ze względu na łączenie zwodu adwokata z pozostawaniem w stosunku pracy. Adwokat wykonujący zawód w sposób czynny został zatrudniony na podstawie umowy o pracę w spółce M., gdzie wykonywał pracę przez około 2 lata. Pomimo numerus clausus, obwiniony adwokat nie zawiesił prowadzonej przez siebie działalności ani jej nie zakończył (nie wniósł do Okręgowej Rady Adwokackiej wniosku o skreślenie z listy adwokatów). Aktywność zawodowa adwokata na obu polach miała miejsce w latach 2012–2014. Obwiniony wskazywał jednak, że będąc zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, nie wykonywał faktycznych czynności w swojej kancelarii, bowiem była ona zarejestrowana jedynie ze względów podatkowych. Jak podkreślał obwiniony, kancelaria w Głogowie od 2013 r. nie działała, stąd też zarzuty Rzecznika Odpowiedzialności Dyscyplinarnej nie są zgodne z prawdą. Co więcej umowa o pracę podpisana przez obwinionego była przez niego zawarta jako przez radcę prawnego, a nie adwokata, co już jest zgodne z ustawą z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (tj. Dz.U. 2018 poz. 2115, dalej jako: RadPrU).

Rozstrzygnięcia w I i II instancji oraz przed SN
 

W sprawie zapadło orzeczenie Sądu Dyscyplinarnego Izby Adwokackiej z 5.9.2017 r., które wskazywało, że adwokat jest winny zarzucanego mu naruszenia ze względu na nieprzestrzeganie przepisu art. 80 PrAdw w zw. z art. 81 ust. 1 pkt 3 PrAdw, przez co został ukarany karą pieniężną na podstawie przepisu art. 81 ust. 1 pkt 3 PrAdw. Uzasadnieniem dla powyższego był fakt, że obwiniony łączył zawód adwokata ze współpracą ze spółką na podstawie umowy o pracę. Takie zachowanie podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej jako postępowanie sprzeczne z prawem, zasadami etyki oraz godnością zawodu. Obwiniony nie zgodził się z orzeczeniem i wniósł odwołanie do Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Adwokatury, który orzeczeniem z 21.4.2018 r., utrzymał w mocy orzeczenie Sądu I instancji. Obwiniony, ponownie nie zgadzając się z rozstrzygnięciem wniósł od powyższego skargę kasacyjną, jednak SN oddalił ją jako oczywiście bezzasadną. W konsekwencji obwiniony adwokat L.M., ze względu na przewinienie dyscyplinarne, na podstawie przepisu art. 81 ust. 1 pkt 3 PrAdw, został zobowiązany do zapłacenia niemalże 5000 zł kary pieniężnej, ponieważ nie jest dopuszczalne łączenie zawodu adwokata z pozostawaniem stosunku pracy na podstawie umowy o pracę. Bez znaczenia w ocenie Sądu był fakt, że obwiniony de facto (Sąd ustalił, że obwiniony prowadził sprawę sądową, w czasie kiedy był zatrudniony) nie prowadził działalności jako adwokat, ani to, że umowę podpisał jako radca. Obwiniony powinien był złożyć wniosek do Okręgowej Rady Adwokackiej o zawieszenie czy też wykreślenie z listy adwokatów, aby móc pracować na podstawie umowy o pracę. Zakaz z przepisu art. 4b ust. 1 pkt 1 PrAdw jest (poza wyjątkiem zatrudnienia adwokata jako pracownika naukowego, czy naukowo-dydaktycznego przewidzianym w przepisie art. 4b ust. 3 PrAdw), jest bezwzględny. Naruszenie go może być powodem poniesienia odpowiedzialności dyscyplinarnej. Obwiniony w konsekwencji naruszył swoje obowiązki zawodowe adwokata ze względu na brak występowania przesłanki niezależności zawodowej, która w stosunku pracy jest niejako „pochłonięta” przez przesłankę podporządkowania. Sąd Najwyższy podniósł ponadto, że orzeczona kara finansowa w przedmiotowej sprawie jest proporcjonalna do przewinienia i nie jest zbyt surowa.

Wykładnia przepisów prawa
 

Przepis art. 4b ust. 1 pkt 1 PrAdw został dodany przez przepis art. 1 pkt 3 ustawy z 22.5.1997 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 1997 r. Nr 75, poz. 471). Ustanowione w przepisie cztery zakazy wykonywania zawodu, stanowią fundament niezależności adwokatów wykonujących zawód zaufania publicznego. Adwokat w wykonywaniu swoich obowiązków zawodowych podlega tylko ustawom (art. 3 ust. 1 PrAdw).

Podstawą do wprowadzenia przepisu w zakresie tego, że adwokat nie może wykonywać zawodu jeżeli pozostaje w stosunku pracy było występowanie w ramach przepisu art. 22 § 1 ustawy z 26.6.1974 (Dz.U 2018 poz. 917, dalej jako: KP) przesłanek osobistego wykonywania pracy, na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym przez pracodawcę za wynagrodzeniem. Istotną przeszkodą w łączeniu zawodu adwokata z pozostawaniem w owym stosunku jest występowanie cechy podporządkowania. Koniecznym elementem stosunku pracy jest wykonywanie pracy podporządkowanej. Praca wykonywana pod kierownictwem pracodawcy jest cechą, która ma charakter konstrukcyjny dla istnienia stosunku pracy (wyr. SN z 25.11.2005 r., I UK 68/05). Ze względu na kierownictwo ze strony pracodawcy oraz możliwości wydawania wskazówek i poleceń co do świadczonej pracy istota zawodu adwokata (w założeniu niezależnego), może więc być mocno ograniczona przez podporządkowanie. W stosunku pracy istnieje podległość osobista i organizacyjna pracownika wobec pracodawcy. W sytuacji, w której aktywny zawodowo, z założenia niezależny adwokat byłby w takim stosunku, doszłoby do kolizji jego ról, co jest niezgodne z prawem i etyką tego zawodu.

Ponadto zgodnie z § 9 ust. 1 Kodeksu Etyki Adwokackiej z zawodem adwokata nie wolno łączyć takich zajęć, które: a) uwłaczałyby godności zawodu, b) ograniczałyby niezawisłość adwokata, c) podważałyby zaufanie publiczne do Adwokatury. W ustępie 2 przewidziane zostały w katalogu otwartym czynności uznane za kolidujące z wykonywaniem zawodu adwokackiego. Wprawdzie nie znajduje się tam brak możliwości zawarcia umowy o pracę, jednak przepis rangi ustawowej jest wystarczający w tej materii.

Adwokaci, którzy są pracownikami naukowymi czy naukowo-dydaktycznymi mogą pozostawać w stosunku pracy z tego względu, że bycie naukowcem wiąże się ze znaczną samodzielnością zawodową, niewątpliwie w takim stosunku pracy nie występuje typowe podporządkowanie, a adwokat prowadząc np. wykłady z prawa cywilnego nie wykonuje bezpośrednio swoich czynności zawodowych pomocy prawnej na rzecz klientów.

Anonimowa petycja w sprawie zmiany Prawa o adwokaturze

W dniu 23.7.2018 r. została złożona do sejmu anonimowa petycja w sprawie zmiany Prawa o adwokaturze przez uchylenie przepisu art. 4b ust. 1 pkt 1, wyłączającego możliwość wykonywania zawodu przez adwokata, który pozostaje w stosunku pracy. W 5 zdaniach petycji wskazano, że: „Od kiedy radcy prawni uzyskali ustawowo prawo do występowania w roli pełnomocnika procesowego w sprawach karnych i karno-skarbowych, zawody radca prawny i adwokat przestał się od siebie pod względem kompetencji różnić. Jedyna różnica jest taka, iż adwokaci zgodnie z art 4b ust 1 pkt 1 Prawa o adwokaturze nie mogą wykonywać zawodu w przypadku podjęcia pracy na zasadach umowy o pracę. Przepisu nie stosuje się wyłącznie w stosunku do adwokatów, którzy są zatrudnieni jako pracownicy naukowi lub pracownicy naukowo-dydaktyczni. Wielu adwokatów nie będących naukowcami nie może z powodu wyżej wymienionego przepisu prawnego podejmować pracy w administracji publicznej czy prywatnych korporacjach w działach prawnych”. W dniu 31.7.2018 r. przedmiotowa petycja (Nr BKSP-145-378/18) została skierowana do Komisji do Spraw Petycji, niemniej na posiedzeniu w dniu 13.12.2018 r. komisja uznała, że nie uwzględnia żądania będącego przedmiotem petycji.

Komisja podjęła taką decyzję, mimo wskazania w treści opinii prawnej z 26.11.2018 r. (BAS-WAP-1946/18) wydanej przez eksperta ds. legislacji w Biurze Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu, że postulaty zawarte w petycji zasługują na rozważenie, ze względu na fakt, że co do zasady, radcowie prawni mają takie same kompetencje jak adwokaci i mimo to mogą wykonywać zawód w ramach stosunku pracy, choć też są niezależni (z wyłączeniem sytuacji, w których świadczą pomoc prawną polegającą na występowaniu w charakterze obrońcy w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe). Niezależność radców, a zatem brak pełnego podporządkowania w stosunku pracy, nie jest uzależniona od formy umowy o pracę. Radca prawny nie jest związany poleceniami co do treści opinii prawnej, bowiem korzysta w swoim zawodzie z wolności słowa i pisma w granicach określonych przepisami prawa i rzeczową potrzebą. Ponadto radca prowadzi samodzielnie sprawy przed organami orzekającymi, jak i nie podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej na gruncie ustawy o radcach prawnych za czyny naruszające przepisy dotyczące porządku i dyscypliny pracy, określone w Kodeksie pracy, co stanowi o niezależności i występowaniu specyficznej odmiany podporządkowania autonomicznego w zawartym przez niego stosunku pracy.

W konsekwencji należy stwierdzić, że w zawodzie adwokata niezwykle istotny jest brak konfliktów interesów, a szczególnie niezależność wobec władz publicznych i innych podmiotów, których wpływom nie powinno się podlegać (zob. wyr. ETS z: 2.12.2010 r., C-225/09; 19.2.2002 r., C-309/99). Istotna jest również niezależność wobec klientów, która w relacjach prawno-pracowniczych z owymi klientami, przy pozostawaniu w zawodzie adwokata jest naruszana, tak jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie.

Autorka: Kinga Piwowarska



Więcej aktualności n.ius® – w Systemie Legalis.
Umów się na spotkanie i przetestuj bezpłatnie.

 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw nam swój numer telefonu
i adres e-mail, a skontaktujemy się z Tobą:

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał zakładowy: 88 000 zł

Zasady przetwarzania danych osobowych