Istota sporu

Spór w analizowanej sprawie dotyczył wyłącznie kwestii prowadzenia przez Skarżącą pozarolniczej działalności gospodarczej. Organy administracji analizując niesporne okoliczności sprawy doszły do przekonania, że Skarżąca, będąc wspólnikiem spółki komandytowej, prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą, a Sąd pierwszej instancji zaakceptował to stanowisko i oddalił skargę na decyzję uchylającą przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

4 moduły Systemu Legalis z Bazą prawa i orzecznictwa od 150 zł netto/m-c Sprawdź

Świadczenie pielęgnacyjne

Analizę spornego zagadnienia należy – zdaniem NSA – rozpocząć od wskazania, iż świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli konkretnie wskazane w ustawie z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej: ŚwRodzU) osoby, w tym matka dziecka, nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie z określonymi w ustawie wskazaniami (art. 17 ust. 1 ŚwRodzU).

Przepisy tej ustawy definiują pojęcie „zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej” wskazując, że oznacza ono wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 3 pkt 22 ŚwRodzU).

Zestawienie powyższych uregulowań pozwala jednoznacznie wskazać, iż na gruncie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wykonywanie „innej pracy zarobkowej”, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ŚwRodzU oznacza m.in. „prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej”. Jest jasne, że przepisy ww. ustawy nie definiują tego pojęcia.

Skarga kasacyjna

Skarżącą zaskarżyła wyrok Sądu pierwszej instancji w całości i zarzuciła naruszenie m.in. art. 3 pkt 22 ŚwRodzU polegające na dokonaniu nieprawidłowej (rozszerzającej) wykładni pojęcia „prowadzenia działalności gospodarczej” przez zrównanie go z definicją „osoby uważanej za prowadzącą działalność gospodarczą” wskazaną w art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz.U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej: SysUbSpołU) Zdaniem Skarżącej okolicznością niekwestionowaną jest brak prowadzenia przez nią działalności gospodarczej.

Prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej – wykładnia pojęcia

Skarżąca zaprezentowała stanowisko, zgodnie z którym dla prawidłowego rozumienia pojęcia „prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej” wystarczające jest odwołanie się do jego językowego pojmowania jako „robienie czegoś w biznesie – prowadzenie biznesu”.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, które zostało podzielone przez NSA, takie rozumienie ww. pojęcia jest nazbyt uproszczone i dalece niewystarczające dla opisania współczesnych form prowadzenia działalności gospodarczej. Trafnie zatem organy i Sąd pierwszej instancji, uwzględniając okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, odwołały się do wykładni systemowej, upatrując w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych regulacji pozwalającej właściwie odczytać to pojęcie. Przepisy ww. ustawy stanowią, że za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in. wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej (art. 8 ust. 6 pkt 4 SysUbSpołU). Tym samym wspólnika spółki komandytowej uważają za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność, który z tego tytułu podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 6 ust. 1 pkt 5 SysUbSpołU). W orzecznictwie NSA ugruntowane jest przekonanie, że wszystkie formy aktywności wymienione w art. 3 pkt 22 ŚwRodzU podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu określonemu w przepisach SysUbSpołU (uchwała NSA z 11.12.2012 r., I OPS 5/12, Legalis). Trafnie zatem w toku postępowania w niniejszej sprawie za aktualne uznawane było zapatrywanie, że samo posiadanie statusu wspólnika spółki komandytowej oznacza wykonywanie pozarolniczej działalności. Tym samym Skarżąca pozostając wspólnikiem spółki komandytowej nie wypełnia wskazanej w art. 17 ust. 1 ŚwRodzU przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z innej pracy zarobkowej.

W świetle powyższych uwag NSA uznał, iż nie można zgodzić się z zarzutem kasacyjnym, iż art. 8 ust. 6 SysUbSpołU wadliwie został zastosowany w okolicznościach niniejszej sprawy. Powyższa norma nie stanowiła podstawy rozstrzygania sprawy i nie była stosowana w procesie subsumpcji. Była jedynie normą odniesienia w procesie interpretacji pojęcia „prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej” użytego w dyspozycji art. 3 pkt 22 ŚwRodzU. Proces owej interpretacji pozwolił uzyskać wyniki zbieżne z rozumieniem tego pojęcia na gruncie systemu ubezpieczeń społecznych, co pozwala go zaakceptować, w szczególności z punktu widzenia oczekiwania jednolitości systemu prawa. Skarżąca kwestionując wyniki powyższej wykładni nie wskazywała z kolei powodów, dla których dekodowanie zastosowanego w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych pojęcia „prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej” nie mogłoby nastąpić przez odniesienie do przepisów systemu ubezpieczeń społecznych, a więc regulacji kluczowej dla definiowania form m.in. prowadzenia pozarolniczej działalności.

W ocenie NSA na akceptację zasługują wnioski wyprowadzone przez Sąd pierwszej instancji z wykładni funkcjonalnej art. 17 ust. 1 ŚwRodzU. Powszechnie przyjmuje się, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający z aktywności zawodowej, której nie może podjąć, lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Jeżeli opiekun prowadzi kilka form aktywności zawodowej, o których mowa w art. 3 pkt 22 ŚwRodzU, to tylko rezygnacja ze wszystkich tych form aktywności uzasadnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia, ale nadal pozostaje wspólnikiem spółki komandytowej i z tego tytułu podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu, to tym samym nie rezygnuje z innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ŚwRodzU.

Na marginesie NSA zauważył, iż uzyskiwanie dochodu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności nie jest warunkiem relewantnym na gruncie przesłanek art. 17 ust. 1 i art. 3 pkt 22 ŚwRodzU. Tym samym kwestia ewentualnych dochodów uzyskiwanych przez Skarżącą z tytułu bycia wspólnikiem spółki komandytowej nie wymaga omówienia w okolicznościach niniejszej sprawy.

Zdaniem NSA Sąd pierwszej instancji trafnie uwzględnił kontekst funkcjonalny przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, pozwalający uznać, iż ta forma pomocy osobom sprawującym opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, która reglamentowana jest art. 17 ŚwRodzU, nie znajduje zastosowania do sytuacji, w której znalazła się Skarżąca.

Zatem – w sytuacji potwierdzenia przez NSA poprawności dokonanej przez Sąd pierwszej instancji wykładni art. 17 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 22 ŚwRodzU – skarga kasacyjna była pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i – jak rozstrzygnął NSA – podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).

W powyższym wyroku NSA dokonał analizy i wykładni pojęcia „prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej” na potrzeby przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z wykładni systemowej (odwołującej się do znaczenia tego pojęcia określonego w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, będącej ustawą podstawową w rozumieniu przepisów dla ustaw o charakterze socjalnym, do których należy ustawa o świadczeniach rodzinnych) wynika, że posiadanie przez Skarżąca statusu wspólnika spółki prawa handlowego – spółki komandytowej prowadzącej działalność gospodarczą jest wykonywaniem pozarolniczej działalności gospodarczej. Takie stanowisko jest spójne z dotychczasowym poglądem prezentowanym przez sądy administracyjne (wyrok WSA w Krakowie z 27.2.2019 r., III SA/Kr 37/19, Legalis).

Jak podkreślił NSA przesłanką przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest tylko całkowita rezygnacja z dotychczasowej aktywności zawodowej. W związku z tym brak zaprzestania wszystkich form aktywności, w tym z zatrudnienia, innej pracy zarobkowej (świadczonej także na podstawie umów cywilnoprawnych), czy bycia wspólnikiem spółki prawa handlowego, stanowi negatywną przesłankę do przyznania ww. świadczenia.

Analogiczne stanowisko zajmowały sądy administracyjne w kontekście prowadzenia działalności rolniczej (wyrok WSA w Gliwicach z 4.6.2014 r., IV SA/Gl 1006/13, Legalis).

Wszystkie aktualności n.ius® po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Przetestuj. Sprawdź