Stan faktyczny

Zdaniem WSA w Warszawie stan faktyczny rozpoznawanej sprawy jest zasadniczo bezsporny. Z wnioskami o przyznanie świadczenia „dobry start” na syna w realiach rozpoznawanej sprawy wystąpili oboje rodzice. Na podstawie przeprowadzonych z nimi wywiadów środowiskowych organy obu instancji orzekające w sprawie (Prezydent Miasta i Samorządowe Kolegium Odwoławcze) zgodnie przyjęły, że dziecko prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i z nią zamieszkuje, co stanowiło podstawę do wniosku, że opiekę nad dzieckiem sprawuje matka, zatem spełnia ona przewidziany w przepisach rozporządzenia Rady Ministrów z 30.5.2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu „Dobry start” (t.j.: Dz.U. z 2018 r. poz. 1061, dalej: DobStartR) warunek przyznania przedmiotowego świadczenia. Ta okoliczność stanowiła zaś podstawę odmowy świadczenia ojcu – Skarżącemu. Jednocześnie organy nie zakwestionowały, że ojciec dziecka ponosi wydatki na syna, w tym ponosi koszty jego utrzymania i czynnie uczestniczy w życiu syna, odwozi go do szkoły i na zajęcia pozalekcyjne, śledzi postępy w nauce. Jednakże oceniły, że okoliczność ta pozostaje bez wpływu na to, że opiekę nad synem sprawuje wyłącznie matka dziecka, a ponoszone przez ojca wydatki nie powodują, że opiekę taką sprawuje również Skarżący. Z taką oceną – zdaniem Sądu – nie sposób się zgodzić.

4 moduły Systemu Legalis z Bazą prawa i orzecznictwa od 150 zł netto/m-c Sprawdź

Sprawowanie opieki nad dzieckiem przesłanką prawa do świadczenia „dobry start”

WSA w Warszawie podziela prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądy prawne, w świetle których organ orzekający o przyznawaniu świadczenia „dobry start” nie pełni roli sądu rodzinnego ani nie rozstrzyga konfliktu między rodzicami na tle sprawowania przez każdego z nich władzy rodzicielskiej. Wspólne zamieszkiwanie obojga rodziców z dziećmi oraz przedstawianie przez każdego z rodziców dowodów na ponoszenie wydatków na utrzymanie dzieci jest wystarczającym potwierdzeniem sprawowania opieki rodzicielskiej przez oboje rodziców (wyrok WSA w Białymstoku z 10.3.2020 r., II SA/Bk 87/20, Legalis).

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy WSA w Warszawie podkreślił, że co prawda dziecko zamieszkuje z matką (u ojca przebywa sporadycznie), jednak pozostała część tezy zawartej w ww. wyroku, zdaniem Sądu pozostaje aktualna. Zauważyć bowiem należy, że Skarżący kontaktuje się ze szkołą, śledzi postępy syna w nauce i obecność w szkole, łoży na jego utrzymanie. Opłaca rachunki mieszkaniowe, kupuje żywność, ubrania, książki, wszelkie przedmioty, których syn potrzebuje. Daje synowi kieszonkowe, opłaca abonament telefoniczny i wozi na dodatkowe zajęcia, dba o ubrania dziecka. Według oświadczenia Skarżącego – prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem.

Zdaniem Sądu w świetle tych ustaleń zgodzić należało się z organami w sprawie, że życie dziecka zasadniczo koncentruje się w mieszkaniu, gdzie zamieszkuje jego matka. Jednakże zgodnie z zaprezentowanymi wyżej poglądami, fakt ten nie świadczy o tym, że matka dziecka sprawuje wyłączną opiekę nad synem. Zdaniem Sądu przyjąć bowiem należało, że opiekę nad dzieckiem sprawują obydwoje rodzice, tj. jak wywodzi w skardze Skarżący. W takim zaś przypadku, stosowanie do treści § 30 ust. 4 DobStartR, jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie „dobry start” wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.

Tymczasem w decyzjach organów obydwu instancji poza stwierdzeniem, że oboje rodziców złożyło wnioski o przyznanie świadczenia zabrakło rozważań dotyczących takiej sytuacji, co zdaniem Sądu stanowi o naruszeniu powołanych przepisów rozporządzenia. Tym bardziej, że jak wskazywały uprzednio przedmiotowe świadczenie otrzymywał ojciec dziecka.

Świadczenie „dobry start” tylko dla jednego rodzica

Bez wywodów dotyczących tego, kto pierwszy złożył wniosek, w ocenie Sądu przedwczesne było przyjęcie, że świadczenie z programu „dobry start” przysługuje matce dziecka. Sąd za chybioną uznaje ocenę, że ponoszenie przez ojca dziecka wydatków, głównie związanych z jego utrzymaniem (w tym zakup podręczników do szkoły), na tym etapie postępowania (małżonkowie są w trakcie rozwodu) nie stanowi o tym, że ojciec dziecka sprawuje opiekę nad synem. Taka ocena jest błędna. Ojciec dziecka wykazał, że poprzez ponoszenie wydatków na syna i inne wskazane wyżej czynności, o czym świadczy przeprowadzony wywiad środowiskowy, sprawuje opiekę nad synem. A zatem, w celu przyznania świadczenia, wobec okoliczności, że z wnioskiem o jego przyznanie wystąpili oboje rodzice analizy wymagało, który z rodziców złożył wniosek jako pierwszy.

W opisanych wyżej okolicznościach, zdaniem Sądu nie nasuwa bowiem zastrzeżeń uznanie, że świadczenie z programu „dobry start” należało wypłacić temu z rodziców, który pierwszy złożył wniosek. Przepisy DobStartR nie pozwalają bowiem na przyznanie prawa do świadczeń wychowawczych na dzieci jednocześnie jednemu i drugiemu rodzicowi, a zbieg uprawnień obojga rodziców do świadczeń wychowawczych reguluje § 30 DobStartR. W stanie faktycznym sprawy ustalenie braku wyłączności opieki matki nad dzieckiem w okresie orzekania o świadczeniu „dobry start” sprawiło, że organy orzekające w sprawie winny przyjąć, określoną w przepisach rozporządzenia, zasadę pierwszeństwie rodzica w przyznaniu mu prawa do świadczenia, o czym decyduje pierwszeństwo w złożeniu wniosku.

Ponadto WSA w Warszawie wskazał, że na przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia nie ma wpływu okoliczność wyłącznego pokrywania wydatków związanych z rozpoczęciem nauki w szkole.

Rozstrzygnięcie WSA w Warszawie

Wobec powyższego WSA w Warszawie uznał, iż decyzje organów obu instancji naruszają przepisy zarówno prawa materialnego, jak i procesowego i – na podstawie treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z 30.8.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325) – wyeliminował ww. rozstrzygnięcia z obrotu prawnego, tj. uchylił obie decyzje. Jednocześnie Sąd wskazał, że organy ponownie rozpoznając sprawę powinny ponownie ocenić zgromadzony w sprawie materiał dowodowy ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności, że po pierwsze w sprawie oboje rodzice sprawują opiekę nad dzieckiem, a po drugie – oboje wystąpili z wnioskami o przyznanie świadczenia „dobry start”. W ocenie Sądu, w decyzji należy w tej sytuacji rozstrzygnąć o pierwszeństwie złożonych wniosków i na tej podstawie przyznać prawo do świadczenia jednemu z rodziców.

W komentowanym rozstrzygnięciu WSA w Warszawie dokonał analizy przesłanek przyznania świadczenia „dobry start” i wypowiedział się na temat zasad jego przysługiwania. Przedmiotowe świadczenie jest stosunkowo nowe (zostało ustanowione w 2018 r.) i jest wypłacane w wysokości 300 zł raz w roku w związku z rozpoczęciem przez dziecko roku szkolnego. Podmioty uprawnione do ubiegania się o ww. świadczenie zostały wskazane wprost w § 4 ust. 1 DobStartR i są nimi m.in. rodzice dziecka. Ustawodawca przewidział także stosowne rozwiązania na wypadek zaistnienia zbiegu prawa rodziców do tego świadczenia i stwierdził, że w takiej sytuacji (zbieg prawa rodziców do. ww. świadczenia) świadczenie wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Natomiast w przypadku gdy opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, z uwagi na zasadę, zgodnie z którą świadczenie przyznawane jest wyłącznie jednemu z rodziców, decydujące znaczenie ma kolejność złożenia wniosków, a świadczenie wypłaca się tej osobie, która pierwsza złożyła wniosek. Stąd organ rozpoznający sprawę powinien każdorazowo ustalić dwie kwestie, tj.: podmiot faktycznie sprawujący opiekę nad dzieckiem (1), zaś w przypadku ustalenia, że sprawują ją obydwoje rodzice – terminy złożonych wniosków o przyznanie świadczenia „dobry start” (2). Dopiero poczynienie ustaleń faktycznych w ww. zakresie pozwala na prawidłowe przyznanie prawo do świadczenia, co słusznie zostało podkreślone w analizowanym rozstrzygnięciu. Podobne stanowisko prezentuje NSA w kontekście reguł wypłacania świadczenia wychowawczego w przypadku zaistnienia zbiegu prawa rodziców (wyrok NSA z 22.1.2020 r., I OSK 3594/18, Legalis).

Wszystkie aktualności n.ius® po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Przetestuj. Sprawdź