Wielki Piątek dniem wolnym, ale nie dla wszystkich


Austriackie przepisy, na mocy których Wielki Piątek jest dniem wolnym od pracy tylko dla pracowników będących członkami niektórych kościołów, skutkujące tym, że jedynie ci pracownicy mają prawo – jeżeli są zobowiązani pracować w ten dzień – do dodatku do wynagrodzenia, stanowią bezpośrednią dyskryminację ze względu na religię.

Stan faktyczny

Na podstawie austriackich przepisów dla członków Kościołów ewangelickich wyznania augsburskiego i helweckiego, Kościoła starokatolickiego i Kościoła ewangelicko‑metodystycznego dniem wolnym od pracy jest także Wielki Piątek. M.A. jest pracownikiem, który nie jest członkiem żadnego z tych Kościołów. Uważał on, że został w dyskryminujący sposób pozbawiony dodatku za dzień wolny od pracy za pracę świadczoną 3.4.2015 r., tj. w Wielki Piątek, i domagał się z tego tytułu od pracodawcy zapłaty tego dodatku.

Pytania prejudycjalne
– Czy art. 1 i art. 2 ust. 2 dyrektywy Rady 2000/78/WE z 27.11.2000 r. ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy (Dz. Urz. L Nr 303 z 2000 r., s. 16) należy interpretować w ten sposób, że przepisy krajowe, na mocy których, po pierwsze, Wielki Piątek jest dniem wolnym od pracy tylko dla pracowników będących członkami ww. Kościołów, a po drugie, jedynie ci pracownicy mają prawo – jeżeli są zobowiązani pracować w ten dzień wolny od pracy – do dodatku za dzień wolny od pracy, ustanawiają bezpośrednią dyskryminację ze względu na religię? W razie odpowiedzi twierdzącej, czy środki przewidziane przez te przepisy krajowe można uznać za środki konieczne do ochrony praw i wolności innych osób w rozumieniu art. 2 ust. 5 dyrektywy 2000/78 lub za szczególne środki mające zrekompensować niedogodności, u podstaw których leży religia, w rozumieniu art. 7 ust. 1 dyrektywy 2000/78?

– Czy unijne prawo należy interpretować w ten sposób, że dopóki zainteresowane państwo członkowskie w celu przywrócenia równości traktowania nie zmieni przepisów przyznających prawo do dnia wolnego od pracy w Wielki Piątek tylko pracownikom będącym członkom ww. Kościołów, dopóty prywatny pracodawca podlegający tym przepisom ma obowiązek przyznać również swoim pozostałym pracownikom prawo do dnia wolnego od pracy w Wielki Piątek i w konsekwencji uznać, jeśli są oni zobowiązani pracować w tym dniu, że przysługuje im prawo do dodatku za dzień wolny od pracy?

Stanowisko TS
Przepisy krajowe przyznające niektórym pracownikom dzień urlopu

W opinii TS sporne austriackie ustawodawstwo wprowadza odmienne traktowanie, które jest bezpośrednio oparte na religii pracowników. Kryterium zróżnicowania, które jest stosowane przez to ustawodawstwo, wynika bowiem bezpośrednio z przynależności pracowników do określonej religii.

Z orzecznictwa TS wynika, że w celu ustalenia, czy ma miejsce naruszenie zasady równego traktowania, oceny wymogu związanego z podobieństwem sytuacji należy dokonywać z uwzględnieniem całościowej charakterystyki tych sytuacji, w szczególności w świetle przedmiotu i celu przepisów krajowych ustanawiających dane rozróżnienie (wyrok CHEZ Razpredelenie Bulgaria, C‑83/14, pkt 89). Trybunał uściślił, po pierwsze, że nie tyle wymaga się, aby sytuacje były identyczne, lecz aby były one porównywalne, oraz, po drugie, że badanie porównywalności powinno zostać dokonane nie w sposób ogólny i abstrakcyjny, lecz w sposób szczególny i konkretny w odniesieniu do danego świadczenia (wyrok Abercrombie & Fitch Italia, C‑143/16, pkt 25).

Sporne austriackie prawo przyznaje w Wielki Piątek nieprzerwany okres odpoczynku w wymiarze 24 godzin tylko pracownikom będącym członkami jednego z ww. Kościołów. Przy czym nie podlega ono warunkowi wywiązania się przez pracownika z określonego obowiązku religijnego w ciągu tego dnia, lecz jest zależne wyłącznie od formalnej przynależności tego pracownika do jednego z tych Kościołów. Zdaniem TS sporne austriackie przepisy powodują odmienne traktowanie porównywalnych sytuacji w zależności od religii i tym samym wprowadza ono bezpośrednią dyskryminację ze względu na religię w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a) dyrektywy 2000/78.

Zdaniem TS, cel zamierzony przez austriackiego ustawodawcę tj. wolność religii jest wśród tych, które zostały wymienione w art. 2 ust. 5 dyrektywy 2000/78. Jednakże w ocenie TS rozpatrywane środki naruszają zasady adekwatności i proporcjonalności oraz wprowadzają odmienne traktowanie między pracownikami podlegającymi porównywalnym obowiązkom religijnym, które nie gwarantuje tak dalece jak to możliwe przestrzegania zasady równości.

Obowiązki sądu krajowego

Zawarty w art. 21 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE C Nr 326 z 2012 r., s. 391, dalej jako: Karta) zakaz wszelkiej dyskryminacji ze względu na religię samoistnie przyznaje jednostkom prawo, na które mogą się one bezpośrednio powoływać w sporze dotyczącym jednej z dziedzin objętych prawem Unii (wyrok Egenberger, pkt 76). Trybunał podkreślił, że gdyby miało się okazać, że przepisów krajowych nie można interpretować w sposób zgodny z dyrektywą 2000/78, sąd odsyłający byłby zobowiązany do zapewnienia ochrony prawnej pracowników wynikającej z art. 21 Karty.

Zgodnie z orzecznictwem TS w przypadku stwierdzenia istnienia dyskryminacji niezgodnej z unijnym prawem i dopóty, dopóki nie zostaną przyjęte środki zmierzające do przywrócenia równego traktowania, poszanowanie zasady równego traktowania może zostać zapewnione jedynie w drodze przyznania osobom należącym do grupy gorzej traktowanej takich samych korzyści, jakie przysługują osobom uprzywilejowanym. Osoby będące w niekorzystnej sytuacji powinny znaleźć się w takiej samej sytuacji jak osoby, którym przysługuje omawiana korzyść (wyrok Milkova, C‑406/15, pkt 66). W tej sytuacji sąd krajowy jest zobowiązany do niestosowania wszelkich dyskryminujących przepisów krajowych, bez konieczności żądania uprzedniego uchylenia tych przepisów przez ustawodawcę – lub oczekiwania na nie – a także do zastosowania wobec osób należących do gorzej traktowanej grupy przepisów obowiązujących wobec osób należących do drugiej kategorii. Obowiązek ten spoczywa na sądzie krajowym niezależnie od istnienia w prawie krajowym przepisu przyznającego mu taką kompetencję (wyrok Milkova, pkt 67). Jednakże rozwiązanie takie znajduje zastosowanie jedynie w wypadku istnienia ważnego systemu referencyjnego (wyrok Milkova, pkt 68). Trybunał wskazał, że tak jest w niniejszej sprawie, przy czym uregulowanie mające zastosowanie do członków ww. Kościołów pozostaje – przy braku prawidłowego zastosowania unijnego prawa – jedynym ważnym system referencyjnym.

Obowiązki pracodawców prywatnych
Trybunał stwierdził, że dopóki ustawodawca krajowy nie przyjął środków przywracających równość traktowania, to na pracodawcach spoczywa obowiązek zapewnienia pracownikom nienależącym do żadnego z ww. Kościołów traktowania identycznego z traktowaniem zastrzeżonym przez przepisy rozpatrywane w postępowaniu głównym dla pracowników będących członkami jednego z tych Kościołów.

Trybunał podkreślił, że pracodawca musi na mocy art. 21 Karty przyznać pracownikom nienależącym do żadnego ze ww. Kościołów prawo do dnia wolnego od pracy w Wielki Piątek, o ile pracownicy ci poinformują wcześniej pracodawcę o tym, że mają zamiar nie pracować w tym dniu. W ocenie TS pracownik nienależący do żadnego z ww. Kościołów jest również uprawniony do uzyskania od pracodawcy wypłaty dodatku, jeżeli pracodawca ten odmówi uwzględnienia powyższej prośby. Trybunał stwierdził, że powyższe obowiązki nałożone na pracodawców stosują się dopóty, dopóki nie zostaną przyjęte przez ustawodawcę krajowego przepisy zmierzające do przywrócenia równego traktowania.

Reasumując TS orzekł, że przepisy art. 1 i art. 2 ust. 2 dyrektywy 2000/78 należy interpretować w ten sposób, że przepisy krajowe, na mocy których, po pierwsze, Wielki Piątek jest dniem wolnym od pracy tylko dla pracowników będących członkami niektórych Kościołów chrześcijańskich, a po drugie, jedynie ci pracownicy mają prawo – jeżeli są zobowiązani pracować w ten dzień wolny od pracy – do dodatku do wynagrodzenia pobieranego za pracę świadczoną w ten dzień, stanowią bezpośrednią dyskryminację ze względu na religię.

Środków przewidzianych przez te przepisy krajowe nie można uznać za środki konieczne do ochrony praw i wolności innych osób w rozumieniu art. 2 ust. 5 dyrektywy 2000/78 ani za szczególne środki mające zrekompensować niedogodności, u podstaw których leży religia, w rozumieniu art. 7 ust. 1 tej dyrektywy.

Postanowienia art. 21 Karty należy interpretować w ten sposób, że dopóki zainteresowane państwo w celu przywrócenia równości traktowania nie zmieni przepisów przyznających prawo do dnia wolnego od pracy w Wielki Piątek tylko pracownikom będącym członkom niektórych Kościołów chrześcijańskich, dopóty prywatny pracodawca podlegający tym przepisom ma obowiązek przyznać również swoim pozostałym pracownikom prawo do dnia wolnego od pracy w Wielki Piątek, o ile ci pracownicy uprzednio zwrócili się do tego pracodawcy o zwolnienie z obowiązku pracy w tym dniu, i w konsekwencji uznać, że pracownikom tym przysługuje prawo do dodatku do wynagrodzenia pobieranego za pracę świadczoną w tym dniu, jeśli ten pracodawca odmówił uwzględnienia takiej prośby.

KOMENTARZ

Austriackie przepisy przyznające wyłącznie pracownikom, będącym członkami Kościołów ewangelickich, dzień urlopu w Wielki Piątek w ocenie Trybunału wprowadzają odmienne traktowanie, które jest bezpośrednio oparte na religii. W uzasadnieniu prezentowanego wyroku TS wykazał, że te przepisy naruszają zasadę proporcjonalności oraz zasadę równości.

Na szczególną uwagę zasługuje analiza TS dotycząca występowania oraz uzasadnienia bezpośredniej dyskryminacji ze względu na religię, która może być użyteczna również w przypadkach pojawienia się innych kryteriów dyskryminujących.

Praktyczne znaczenie ma przedstawione przez TS szczegółowe scharakteryzowanie obowiązków jakie ciążą na zarówno na sądzie krajowym, jak i pracodawcach w przypadku gdy prawo krajowe jest niezgodne z przepisami dyrektywy 2000/78.

Na marginesie należy podnieść, że Kościół rzymskokatolicki, do którego należy większość mieszkańców Austrii, nie został wymieniony wśród Kościołów, dla którego członków Wielki Piątek jest odpłatnym dniem wolnym od pracy.


Wyrok TS z 22.1.2019 r., Cresco Investigation, C-193/17

Autor: Ewa Skibińska



Więcej aktualności n.ius® – w Systemie Legalis.
Umów się na spotkanie i przetestuj bezpłatnie.

 

Przetestuj System Legalis

 
Zadzwoń:
22 311 22 22
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
lub zostaw nam swój numer telefonu
i adres e-mail, a skontaktujemy się z Tobą:

W polu numeru telefonu należy stosować wyłącznie cyfry (min. 9).


Wyślij

Wydawnictwo C.H.Beck
ul. Bonifraterska 17
00-203 Warszawa
Tel: 22 311 22 22
E-mail: legalis@beck.pl
NIP: 522-010-50-28, KRS: 0000155734
Sąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy
w Warszawie Kapitał zakładowy: 88 000 zł

Zasady przetwarzania danych osobowych