Udział Polski w systemie Eurodac – nowe zasady przetwarzania danych biometrycznych

Cel projektowanych zmian

Celem projektowanej ustawy jest stworzenie jednolitych, przejrzystych i kompletnych ram prawnych regulujących udział Rzeczypospolitej Polskiej w systemie Eurodac, w związku z istotnym rozszerzeniem zakresu i celów funkcjonowania tego systemu na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 2024/1358 z 14.5.2024 r. w sprawie ustanowienia systemu Eurodac do porównywania danych biometrycznych w celu skutecznego stosowania rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1351 i (UE) 2024/1350 i dyrektywy Rady 2001/55/WE oraz w celu identyfikowania nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich oraz bezpaństwowców, w sprawie występowania z wnioskami o porównanie z danymi Eurodac przez organy ścigania państw członkowskich i Europol na potrzeby ochrony porządku publicznego, w sprawie zmiany rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1240 i (UE) 2019/818 oraz w sprawie uchylenia rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 603/2013 (Dz.Urz. UE L z 2024 r., s. 1358). System Eurodac, który pierwotnie służył przede wszystkim realizacji tzw. mechanizmu dublińskiego, został przekształcony w wielofunkcyjny system informacyjny wspierający zarządzanie azylem i migracją, identyfikację nielegalnie przebywających obywateli państw trzecich oraz, w ograniczonym zakresie, ochronę bezpieczeństwa wewnętrznego.

Projektodawca wskazuje, że dotychczas w polskim porządku prawnym nie funkcjonowała jedna, kompleksowa ustawa regulująca udział państwa w systemie Eurodac, a obowiązujące przepisy miały charakter rozproszony i były zawarte m.in. w ustawie z 6.4.1990 r. o Policji (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 636), ustawie z 12.12.2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1079) oraz ustawie z 13.6.2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 223).

Zakres projektowanych zmian

Projekt ustawy wprowadza regulację określającą zasady i sposób realizacji udziału Rzeczypospolitej Polskiej w systemie Eurodac. Zakres projektowanych zmian obejmuje w szczególności:

Opis projektowanych rozwiązań

Nowe cele i rozszerzony zakres funkcjonowania systemu Eurodac

Projektowana ustawa uwzględnia zasadniczą zmianę charakteru systemu Eurodac, wynikającą z wejścia w życie rozporządzenia 2024/1358/UE. System ten przestaje pełnić wyłącznie funkcję pomocniczą wobec mechanizmu dublińskiego i zostaje przekształcony w wielofunkcyjny, wielkoskalowy system informacyjny Unii Europejskiej, służący zarządzaniu azylem i migracją na wszystkich etapach postępowań dotyczących cudzoziemców.

Eurodac ma obecnie umożliwiać porównywanie danych biometrycznych w celu skutecznego stosowania:

Jednocześnie system ten służy identyfikowaniu obywateli państw trzecich i bezpaństwowców przebywających nielegalnie na terytorium państw członkowskich.

Projekt ustawy wyraźnie akcentuje nadrzędny charakter celów azylowych i migracyjnych systemu Eurodac, wskazując, że dostęp do danych na potrzeby zapobiegania przestępczości terrorystycznej lub innym poważnym przestępstwom ma charakter pomocniczy i może być realizowany wyłącznie w przypadkach spełniających wymogi konieczności i proporcjonalności.

Kompleksowe określenie właściwości i zadań organów krajowych

Projektowana ustawa w sposób systemowy porządkuje kompetencje organów władzy publicznej uczestniczących w funkcjonowaniu systemu Eurodac. Zadania te zostały rozdzielone pomiędzy Policję, Straż Graniczną, Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców, Radę do Spraw Uchodźców, ministra właściwego do spraw wewnętrznych oraz Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Ustawa wskazuje Komendanta Głównego Policji jako organ odpowiedzialny za zapewnienie funkcjonowania krajowego punktu dostępu do systemu Eurodac (NAP Eurodac) oraz Centralnego Organu Technicznego Eurodac. Rozwiązanie to zapewnia ciągłość organizacyjną w stosunku do dotychczasowych regulacji, przy jednoczesnym dostosowaniu struktury instytucjonalnej do rozszerzonego zakresu zadań wynikających z nowego rozporządzenia.

Straż Graniczna zachowuje kluczową rolę w zakresie pobierania danych biometrycznych od cudzoziemców składających wnioski o udzielenie ochrony międzynarodowej, natomiast Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców oraz Rada do Spraw Uchodźców realizują zadania związane z oznaczaniem i aktualizacją danych w systemie Eurodac w związku z rozstrzygnięciami w przedmiocie statusu ochronnego.

Pobieranie, przekazywanie i aktualizacja danych biometrycznych

Projekt ustawy ustanawia samoistną i kompleksową podstawę prawną do pobierania danych biometrycznych od osób wskazanych w rozporządzeniu 2024/1358/UE, w tym danych daktyloskopijnych oraz innych danych biometrycznych przewidzianych w tym akcie. Przepisy projektowanej ustawy precyzują organy właściwe do pobierania tych danych, ich przesyłania do NAP Eurodac oraz rejestrowania i aktualizacji w centralnym systemie Eurodac.

Ustawa określa również obowiązek cudzoziemców, polegający na umożliwieniu pobrania danych biometrycznych. W celu zapewnienia skuteczności tego obowiązku projekt przewiduje środki administracyjne w postaci możliwości nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, a także – w przypadkach uzasadnionych – zastosowanie środków przymusu bezpośredniego przez uprawnione organy.

Dostęp do danych Eurodac na potrzeby bezpieczeństwa publicznego

Projektowana ustawa reguluje zasady dostępu do danych Eurodac przez organy ścigania oraz Europol w celach związanych z zapobieganiem przestępstwom terrorystycznym i innym poważnym przestępstwom, ich wykrywaniem oraz prowadzeniem postępowań przygotowawczych. Dostęp ten ma charakter wyjątkowy i uzupełniający względem podstawowych celów systemu Eurodac.

Ustawa implementuje wymogi wynikające z art. 52 ust. 1 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C z 2010 r. Nr 83, s. 389), wskazując, że ograniczenia prawa do prywatności muszą być przewidziane prawem, sformułowane w sposób precyzyjny oraz konieczne dla realizacji celów interesu publicznego uznawanych przez Unię Europejską.

Ochrona danych osobowych i mechanizmy nadzorcze

Projekt ustawy wprowadza rozwiązania mające na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony danych osobowych przetwarzanych w systemie Eurodac. Przewidziano mechanizmy kontroli wewnętrznej oraz zewnętrznej nad przetwarzaniem danych, w tym kompetencje Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w zakresie nadzoru nad zgodnością przetwarzania danych z przepisami o ochronie danych osobowych.

Projektowane regulacje zapewniają, że przetwarzanie danych biometrycznych odbywa się wyłącznie w zakresie niezbędnym do realizacji celów określonych w rozporządzeniu 2024/1358/UE, z poszanowaniem zasady minimalizacji danych oraz ograniczenia celu przetwarzania.

Etap legislacyjny

Projekt ustawy został wpisany do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem UC139. Organem odpowiedzialnym za opracowanie oraz przedłożenie projektu jest Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów został określony na II kwartał 2026 r.

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →