- Odpowiedzią na prognozowany, długofalowy spadek liczby uczniów wynikający ze zmian demograficznych ma być kompleksowe dostosowanie organizacji systemu oświaty.
- Wśród proponowanych rozwiązań znalazły się instrumenty zwiększające elastyczność organizacyjną szkół oraz ograniczające nadmierne obciążenia administracyjne.
- Istotnym elementem nowelizacji jest wprowadzenie mechanizmów sprzyjających utrzymaniu małych szkół oraz umożliwiających wykorzystanie wolnych przestrzeni szkolnych na potrzeby społeczności lokalnych.
Cel nowelizacji
Celem nowelizacji jest dostosowanie obowiązujących regulacji PrOśw do zmieniającej się struktury demograficznej społeczeństwa, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej jakości kształcenia oraz zapewnieniu uczniom realnego dostępu do edukacji jak najbliżej miejsca zamieszkania. Projektodawca wskazuje, że spadek liczby uczniów wymaga zmian w sposobie organizacji pracy szkół, aby umożliwić racjonalne zarządzanie zasobami kadrowymi i materialnymi.
Nowelizacja zmierza również do ograniczenia nadmiernej biurokracji, która w obecnym stanie prawnym obciąża dyrektorów szkół i organy prowadzące. Zmiany mają stworzyć warunki do sprawniejszego podejmowania decyzji organizacyjnych, skrócenia procedur oraz zmniejszenia liczby formalnych obowiązków administracyjnych.
Istotnym elementem nowelizacji jest także utrzymanie małych szkół w społecznościach lokalnych. Projekt zakłada, że zmiany prawne powinny przeciwdziałać likwidacji szkół wyłącznie z przyczyn demograficznych i umożliwiać ich dalsze funkcjonowanie w formule dostosowanej do lokalnych warunków.
Zakres nowelizacji – ujęcie ogólne
Projekt obejmuje zmiany w PrOśw oraz w innych ustawach regulujących funkcjonowanie systemu oświaty. Zakres nowelizacji ma charakter systemowy i dotyczy organizacyjnych oraz administracyjnych aspektów funkcjonowania szkół.
Regulacje koncentrują się na:
- dostosowaniu organizacji pracy szkół do zmniejszającej się liczby uczniów;
- usprawnieniu procedur administracyjnych i ograniczeniu formalizmów;
- stworzeniu podstaw prawnych do szerszego wykorzystywania infrastruktury szkolnej;
- wzmocnieniu instrumentów pozwalających utrzymać małe szkoły w środowiskach lokalnych.
Zmiany mają umożliwić bardziej elastyczne reagowanie na lokalne uwarunkowania demograficzne oraz zapewnić większą autonomię organizacyjną jednostkom samorządu terytorialnego jako organom prowadzącym szkoły.
Szczegółowe rozwiązania przewidziane w nowelizacji
1. Elastyczniejsze kształtowanie organizacji pracy szkół
Nowelizacja zakłada wprowadzenie mechanizmów pozwalających organom prowadzącym oraz dyrektorom szkół na dostosowywanie struktury organizacyjnej placówek do rzeczywistej liczby uczniów. Spadek liczby uczniów powoduje, że utrzymywanie dotychczasowych rozwiązań organizacyjnych może prowadzić do nieefektywnego wykorzystania kadry pedagogicznej oraz infrastruktury.
Projektowane zmiany mają umożliwić:
- bardziej racjonalne planowanie arkuszy organizacyjnych szkół;
- dostosowanie liczby oddziałów do aktualnych potrzeb;
- elastyczne gospodarowanie zasobami kadrowymi;
- ograniczenie konieczności przeprowadzania nadmiernie sformalizowanych procedur przy zmianach organizacyjnych.
Rozwiązania te mają wspierać stabilność funkcjonowania szkół w warunkach malejącej liczby uczniów oraz zmniejszać ryzyko nagłych i nieprzewidywalnych decyzji o likwidacji placówek.
2. Ograniczenie obciążeń administracyjnych
Jednym z wyraźnie wskazanych kierunków nowelizacji jest redukcja biurokracji w systemie oświaty. Projekt zakłada uproszczenie wybranych procedur administracyjnych, które w obecnym stanie prawnym generują znaczne obciążenia organizacyjne.
Zmiany mają przyczynić się do:
- skrócenia czasu potrzebnego na realizację czynności administracyjnych;
- ograniczenia liczby wymaganych dokumentów i formalnych uzgodnień;
- zwiększenia koncentracji dyrektorów szkół na działalności dydaktycznej i wychowawczej;
- usprawnienia współpracy między szkołami a organami prowadzącymi.
W efekcie projekt ma prowadzić do racjonalizacji funkcjonowania szkół oraz lepszego wykorzystania zasobów ludzkich.
3. Wykorzystanie wolnych przestrzeni szkolnych
Spadek liczby uczniów powoduje powstawanie wolnych powierzchni w budynkach szkolnych. Projekt przewiduje stworzenie podstaw prawnych do szerszego wykorzystywania tych przestrzeni na potrzeby lokalnych społeczności.
Rozwiązania te mają umożliwić:
- udostępnianie pomieszczeń szkolnych na cele społeczne i kulturalne,
- organizowanie w szkołach dodatkowych form aktywności lokalnej,
- racjonalne gospodarowanie majątkiem publicznym w sytuacji zmniejszonego zapotrzebowania na miejsca w szkołach.
Projektodawca zakłada, że szkoły mogą pełnić funkcję lokalnych centrów aktywności społecznej, przy zachowaniu ich podstawowej funkcji edukacyjnej.
4. Mechanizmy wspierające utrzymanie małych szkół
Nowelizacja ma stworzyć warunki sprzyjające dalszemu funkcjonowaniu małych szkół, zwłaszcza w środowiskach wiejskich i w mniejszych miejscowościach. Spadek liczby uczniów w tych obszarach może prowadzić do presji na likwidację placówek.
Projektowane rozwiązania mają:
- zwiększyć elastyczność organizacyjną małych szkół;
- umożliwić dostosowanie ich funkcjonowania do lokalnych warunków;
- zapewnić uczniom dostęp do edukacji możliwie najbliżej miejsca zamieszkania;
- ograniczyć negatywne skutki społeczne związane z likwidacją szkół.
Celem jest zachowanie równowagi między racjonalnością ekonomiczną a interesem społeczności lokalnych.
Skutki projektowanych zmian
Projektowane rozwiązania mają prowadzić do bardziej efektywnego funkcjonowania systemu oświaty w warunkach zmniejszającej się liczby uczniów. Oczekiwanym rezultatem jest:
- racjonalniejsze gospodarowanie środkami publicznymi;
- stabilizacja organizacyjna szkół;
- zmniejszenie obciążeń administracyjnych;
- lepsze wykorzystanie infrastruktury edukacyjnej;
- utrzymanie dostępności edukacji w małych społecznościach.
Nowelizacja ma charakter dostosowawczy i systemowy, a jej skutki będą odczuwalne przede wszystkim na poziomie jednostek samorządu terytorialnego jako organów prowadzących szkoły.
Procedura legislacyjna
Projekt został wniesiony do Sejmu 3.12.2025 r. i otrzymał numer druku 2061. 5.12.2025 r. skierowano go do pierwszego czytania w Komisji Edukacji i Nauki oraz w Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej.
Pierwsze czytanie w komisjach odbyło się 21.1.2026 r. Tego samego dnia komisje przedstawiły sprawozdanie (druk numer 2175). W toku prac zgłoszono trzy wnioski mniejszości.
11.2.2026 r. odbyło się drugie czytanie projektu na posiedzeniu Sejmu (numer 51). W trakcie debaty zgłoszono wniosek o odrzucenie projektu oraz poprawki. Sejm skierował projekt ponownie do Komisji Edukacji i Nauki oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej w celu przedstawienia kolejnego sprawozdania.
Etap legislacyjny
Projekt znajduje się na etapie ponownych prac komisji po drugim czytaniu. Komisje analizują zgłoszone poprawki oraz wniosek o odrzucenie projektu i przygotowują uzupełnione sprawozdanie. Po jego przedstawieniu projekt będzie ponownie rozpatrywany przez Sejm w dalszym toku procedury ustawodawczej.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
