Stan faktyczny

K.K. wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania córki, P.M., rozpoczęcia roku szkolnego oraz podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania. K.K. zadeklarowała, że mieszka w Polsce, nie wykonuje pracy zarobkowej i samotnie wychowuje córkę. Ojciec dziecka, M.M., jest obywatelem Włoch, mieszka i pracuje w tym kraju, nie prowadzi więc wspólnego gospodarstwa domowego z matką i córką. Pomimo tego Organ I instancji uznał, że za członka rodziny należy uznać również M.M. W rezultacie Organ, działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z 29.4.2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L z 2004 r. Nr 166, s. 1), rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z 16.9.2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L z 2009 r. Nr 284, s. 1) oraz ŚwRodzU, odmówił K.K. przyznania świadczeń, stwierdzając, że na zasadzie pierwszeństwa zastosowanie ma ustawodawstwo włoskie.

K.K. wniosła odwołanie, ponownie podnosząc, że jest osobą samotnie wychowującą dziecko, a ojciec dziecka w żaden sposób nie może zostać uznany za członka jej rodziny. M.M. nie utrzymuje ani z córką, ani z jej matką żadnych kontaktów. Pomimo tego, że na mocy wyroku polskiego sądu od M.M. zostały zasądzone alimenty na rzecz P.M., ojciec ich nie płaci. Jednak Minister Rodziny i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Organu I instancji, podkreślając, że w sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zdaniem Organu ojciec dziecka, który jest zobowiązany do ponoszenia kosztów jego utrzymania, jest członkiem rodziny dziecka, na którego utrzymanie mają być przeznaczone świadczenia rodzinne. Zdaniem Organu z przepisów oraz orzecznictwa TSUE jednoznacznie wynika, że w takim przypadku zarówno matka, jak i ojciec dziecka są uprawnieni do otrzymania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, a dopiero w przypadku zbiegu tych uprawnień, zasiłek ten wypłaca się rodzicowi sprawującemu faktyczną opiekę nad dzieckiem. Dlatego dopiero w chwili, gdy właściwa włoska instytucja stwierdzi, że zgodnie z ustawodawstwem włoskim K.K. nie przysługuje we Włoszech świadczenie na córkę, objęte wnioskiem świadczenie rodzinne zostanie jej wypłacone zgodnie z ustawodawstwem polskim.

Orzeczenie WSA

WSA w Warszawie uchylił decyzje Organów obu instancji. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że zgodnie z art. 1 lit. i ak.1 ppkt i rozporządzenia 883/2004 członkiem rodziny jest każda osoba określona lub uznana za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia. Kluczowe znaczenie mają więc zasady wynikające z ustawodawstwa krajowego osoby wnioskującej o przyznanie świadczenia. Z przepisów ŚwRodzU wynika, że osobą uprawnioną do zasiłku rodzinnego jest rodzic, jeżeli spełnia dodatkowe warunki. Rodzic dziecka jest członkiem rodziny dziecka tylko wtedy, gdy dziecko to wychowuje i utrzymuje. Członków rodziny musi zatem łączyć wspólnota fizyczna, emocjonalna i dochodowa. Ojciec dziecka od wielu lat zamieszkuje we Włoszech, nie składał w tym kraju wniosku o świadczenia na dziecko. M.M. nie tylko nie utrzymuje kontaktów z K.K. i córką, ale nawet nie płaci na rzecz córki zasądzonych alimentów. Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że ojca dziecka nie wiążą z K.K. i P.M. trwałe więzi faktyczne, formalne, uczuciowe, czy majątkowe. Nie mógł być więc przez organy orzekające w sprawie potraktowany jako członek rodziny K.K. i jej córki, a założenie to przesądziło o odmowie przyznania świadczeń.

Stanowisko NSA

Organ wniósł skargę kasacyjną, dowodząc, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zaś z orzecznictwa TSUE wynika, że biologiczny ojciec, matka i dziecko zawsze powinni być traktowani jako członkowie rodziny w myśl art. 1 lit. i ak. 1 ppkt i rozporządzenia 883/2004. Jednak NSA oddalił skargę kasacyjną, wskazując, że kluczowe znaczenie dla prawidłowego ustalenia, czy w danym przypadku będą miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jest ustalenie, kto w danym przypadku wchodzi w skład rodziny. Pierwszeństwo w tym zakresie ma prawo krajowe. Regulacje unijne mają zastosowanie tylko wówczas, gdy właściwe ustawodawstwo Państwa Członkowskiego nie dokonuje rozróżnienia pomiędzy członkami rodziny a innymi osobami, do których się ono stosuje. W przypadku rozwiązań zastosowanych w prawie polskim kluczowe znaczenia ma okoliczność, że zaliczenie określonych osób na gruncie art. 3 pkt. 16 ŚwRodzU do członków rodziny nie może odbyć się bez uwzględnienia treści art. 3 pkt. 17a ŚwRodzU, zawierającego definicję „osoby samotnie wychowującej dziecko”. Na gruncie tego przepisu za osobę samotnie wychowującą dziecko uważa się: pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W rezultacie należy uznać, że choć w art. 3 pkt. 16 ŚwRodzU wskazano, kto może zostać uznany za członka rodziny, to w zależności od stanu faktycznego sprawy w skład rodziny nie muszą wchodzić wszystkie osoby w nim wymienione. NSA stwierdził, że pomimo wskazania w art. 3 pkt. 16 ŚwRodzU rodziców dziecka, nie sposób uznać za członków rodziny rodzica, który nie jest w związku małżeńskim i nie wychowuje z drugim z rodziców dziecka. Zastosowanie wykładni systemowej przepisu art. 3 pkt. 16 ŚwRodzU zapobiega niezasadnemu traktowaniu niebędącego w związku małżeńskim lub będącego w separacji rodzica, który nie uczestniczy w wychowywaniu dziecka, jako członka rodziny w rozumieniu tego przepisu. Tymczasem Organy nie rozważały tej kwestii, pomimo podnoszenia przez K.K. okoliczności samotnego wychowywania córki.

Wyrok NSA z 22.12.2025 r., I OSK 457/23 , Legalis

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →