Nowe obowiązki dla instalacji przemysłowych

Cel projektowanych zmian

Zasadniczym celem projektowanej regulacji jest pełna implementacja dyrektywy 2024/1785/UE oraz zasadnicze wzmocnienie funkcji prewencyjnej systemu pozwoleń zintegrowanych, uregulowanego w art. 201-218 ustawy z 27.4.2001 r. – Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 647; dalej: PrOchrŚrod). Ustawodawca zmierza do zwiększenia normatywnej roli konkluzji BAT, o których mowa w art. 204 PrOchrŚrod, a także do ograniczenia uznaniowości organów przy ustalaniu warunków pozwoleń zintegrowanych.

Istotnym elementem projektowanych zmian jest również powiązanie dopuszczalnych poziomów emisji z rzeczywistymi możliwościami technologicznymi instalacji. W praktyce oznacza to odejście od modelu, w którym dopuszczalne wartości emisji ustalane były często na poziomie maksymalnym dopuszczonym przez konkluzje BAT, bez pogłębionej analizy możliwości osiągnięcia niższych poziomów emisji.

Zakres projektowanych zmian

Projekt obejmuje kompleksową przebudowę wybranych elementów systemu pozwoleń zintegrowanych. Zmiany dotyczą w szczególności przepisów definiujących podstawowe pojęcia (art. 3 PrOchrŚrod), regulacji odnoszących się do stosowania najlepszych dostępnych technik i ustalania poziomów emisji (art. 204-207 PrOchrŚrod), a także przepisów określających zakres wniosku o wydanie pozwolenia zintegrowanego (art. 208 PrOchrŚrod). Projekt przewiduje również wprowadzenie nowych obowiązków związanych z zarządzaniem środowiskowym oraz rozszerzenie przesłanek udzielania odstępstw od wymagań wynikających z BAT.

Szczegółowy zakres zmian

Nowe i zmienione definicje

Projekt przewiduje modyfikację przepisów art. 3 PrOchrŚrod poprzez rozszerzenie zakresu definicji legalnych, w szczególności definicji najlepszych dostępnych technik (BAT). Dotychczas definicja ta koncentrowała się przede wszystkim na aspektach technologicznych oraz ekonomicznych związanych z eksploatacją instalacji. Po zmianie ustawodawca wprost wskazuje, że ocena BAT powinna uwzględniać również wpływ instalacji na zdrowie ludzi oraz klimat.

Zmiana ta ma istotne znaczenie interpretacyjne, ponieważ prowadzi do rozszerzenia zakresu obowiązków zarówno po stronie organu wydającego pozwolenie, jak i prowadzącego instalację. Oznacza to konieczność uwzględnienia szerszego kontekstu środowiskowego przy ocenie stosowanych technologii.

Wzmocnienie roli BAT i zasad ustalania emisji

Projekt w sposób zasadniczy modyfikuje sposób stosowania art. 204 PrOchrŚrod, który stanowi kluczową podstawę ustalania warunków emisyjnych w pozwoleniu zintegrowanym. W stanie prawnym obowiązującym przed zmianą organ wydający pozwolenie był zobowiązany do uwzględnienia konkluzji BAT, jednak przepisy nie nakładały wprost obowiązku szczegółowego uzasadnienia wyboru konkretnego poziomu emisji w ramach przedziałów BAT-AEL. W praktyce prowadziło to do sytuacji, w których dopuszczalne poziomy emisji ustalane były na poziomie zbliżonym do wartości maksymalnych, bez pogłębionej analizy potencjału technologicznego instalacji.

Projektowane przepisy wprowadzają jakościową zmianę tego modelu poprzez nałożenie obowiązku przeprowadzenia szczegółowej analizy technicznej i ekonomicznej, obejmującej możliwość osiągnięcia wartości z dolnego zakresu BAT-AEL. Organ będzie zobowiązany nie tylko do wskazania, że instalacja spełnia wymagania wynikające z konkluzji BAT, lecz także do wykazania, dlaczego przyjęty poziom emisji został określony na danym poziomie, a nie na poziomie niższym.

W konsekwencji zmienia się charakter decyzji administracyjnej – z aktu opartego na ogólnej zgodności z BAT na decyzję wymagającą szczegółowego uzasadnienia technicznego i środowiskowego. Prowadzi to do zwiększenia standardu kontroli sądowo-administracyjnej oraz ograniczenia uznaniowości organów. Jednocześnie po stronie prowadzących instalacje pojawia się obowiązek przedstawienia bardziej rozbudowanych analiz technologicznych już na etapie postępowania administracyjnego.

Odstępstwa od wymagań BAT

Projektowane zmiany w zakresie art. 204 ust. 5-7 PrOchrŚrod znacząco doprecyzowują przesłanki udzielania odstępstw od wymagań wynikających z najlepszych dostępnych technik. W dotychczasowym stanie prawnym regulacje te miały charakter ogólny i pozostawiały organowi szeroki zakres uznania.

Po zmianie wprowadzony zostaje obowiązek przeprowadzenia szczegółowej analizy kosztów i korzyści, obejmującej zarówno koszty dostosowania instalacji do wymogów BAT, jak i potencjalne korzyści środowiskowe wynikające z zastosowania bardziej rygorystycznych rozwiązań. Ponadto organ będzie zobowiązany do uwzględnienia lokalnych uwarunkowań środowiskowych, co oznacza większe zindywidualizowanie decyzji.

Dodatkowo projekt przewiduje możliwość stosowania odstępstw w sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak zakłócenia dostaw energii lub surowców. Rozwiązanie to ma charakter wyjątkowy i podlega istotnym ograniczeniom, w tym obowiązkowi szczegółowego uzasadnienia oraz kontroli czasowej.

Wniosek o wydanie pozwolenia zintegrowanego

Projekt wprowadza istotne zmiany w art. 208 PrOchrŚrod, rozszerzając zakres informacji wymaganych we wniosku o wydanie pozwolenia zintegrowanego. W stanie prawnym przed zmianą przepis ten określał katalog danych o charakterze przede wszystkim technicznym, obejmujących opis instalacji, jej parametrów oraz przewidywanego oddziaływania na środowisko.

Po nowelizacji katalog ten zostaje znacząco rozbudowany i obejmuje również elementy analityczne oraz prognostyczne. Wnioskodawca będzie zobowiązany do przedstawienia m.in. szczegółowej analizy emisji, charakterystyki stosowanych technologii w kontekście BAT, opisu systemów monitorowania oraz informacji dotyczących planowanych modernizacji instalacji.

Zmiana ta prowadzi do przekształcenia wniosku o wydanie pozwolenia zintegrowanego w dokument o znacznie większym stopniu złożoności, wymagający zaangażowania specjalistycznej wiedzy technicznej i środowiskowej. W praktyce może to skutkować wydłużeniem procesu przygotowania dokumentacji oraz zwiększeniem kosztów po stronie inwestora, ale jednocześnie umożliwi organowi bardziej pogłębioną ocenę oddziaływania instalacji na środowisko.

System zarządzania środowiskowego

Projekt wprowadza obowiązek wdrożenia systemu zarządzania środowiskowego dla instalacji objętych pozwoleniem zintegrowanym, co stanowi jedną z najdalej idących zmian systemowych. W dotychczasowym stanie prawnym przepisy PrOchrŚrod nie przewidywały jednolitego obowiązku wdrażania takiego systemu, a jego stosowanie wynikało najczęściej z dobrowolnych standardów (np. ISO 14001) lub wymogów korporacyjnych.

Po zmianie obowiązek ten uzyskuje charakter normatywny i będzie powiązany bezpośrednio z warunkami pozwolenia zintegrowanego. Oznacza to, że brak wdrożenia lub niewłaściwe funkcjonowanie systemu zarządzania środowiskowego może stanowić podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego, w tym do cofnięcia lub zmiany pozwolenia.

System zarządzania środowiskowego będzie musiał obejmować nie tylko bieżący monitoring emisji, lecz także identyfikację i ocenę ryzyk środowiskowych, planowanie działań naprawczych oraz wdrażanie mechanizmów ciągłego doskonalenia. W praktyce oznacza to przesunięcie ciężaru odpowiedzialności z reakcji na naruszenia na ich wcześniejsze zapobieganie, co wpisuje się w prewencyjny charakter prawa ochrony środowiska.

Reakcja na sytuacje kryzysowe

Projekt wprowadza również nowe regulacje umożliwiające czasowe odstępstwa od standardowych wymagań środowiskowych w sytuacjach nadzwyczajnych. W stanie prawnym przed zmianą brak było wyraźnych przepisów regulujących takie przypadki.

Po nowelizacji ustawodawca dopuszcza możliwość wprowadzenia odstępstw w sytuacjach kryzysowych, przy jednoczesnym wprowadzeniu mechanizmów kontrolnych, takich jak obowiązek uzasadnienia oraz ograniczenia czasowe. Rozwiązanie to ma na celu pogodzenie potrzeby zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego z koniecznością ochrony środowiska.

Etap legislacyjny

Projekt ustawy znajduje się na etapie prac legislacyjnych i ma zostać przyjęty przed terminem implementacji dyrektywy 2024/1785/UE, tj. do 1.7.2026 r.

Z uwagi na zakres proponowanych zmian oraz ich wpływ na funkcjonowanie instalacji przemysłowych, regulacja ta będzie miała istotne znaczenie dla praktyki stosowania prawa ochrony środowiska w Polsce.

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →