Stan faktyczny sprawy
25.7.2018 r. T.C. (dalej: Skarżąca) zawarła umowę z Zarządem Województwa Śląskiego, pełniącym funkcję Instytucji Zarządzającej (dalej: Organ), na dofinansowanie projektu „[…]”, który był realizowany w okresie 1.7.2018 r.- 30.6.2020 r., w trybie projektu unijnego, a środki przeznaczone na jego współfinansowanie pochodziły z budżetu Europejskiego Funduszu Społecznego na lata 2014-2020 r.
W wyniku kontroli realizacji ww. projektu ustalono, że Skarżąca – wbrew ww. umowie – dokonała refundacji płatności gotówką, na podstawie wystawionych przez wykonawcę faktur, w kwocie 46 600 zł brutto, stanowiących realizację umowy na wykonanie prac remontowo-budowlanych. Przedmiotowych płatności Skarżąca dokonała gotówką, na podstawie wystawionych przez wykonawcę faktur VAT na następujące kwoty:
- 10 700 zł w związku z wykonaniem instalacji centralnego ogrzewania,
- 10 000 zł w związku z wykonaniem remontu łazienki oraz podjazdu dla niepełnosprawnych,
- 11 400 zł w związku z wykonaniem remontu kuchni i wymianę okien,
- 14 500 zł w związku z wykonaniem remontu sal wraz z materiałem, prac kanalizacyjnych i białego montażu oraz oświetlenia.
Stan prawny
Zgodnie z podrozdziałem 6.3. pkt 1 lit. o wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 (dalej: Wytyczne), wydatkami kwalifikowalnymi są transakcje dokonane w gotówce, których wartość nie przekracza kwoty, o której mowa aktualnie w art. 19 ustawy z 6.3.2018 r. – Prawo Przedsiębiorców (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1480; dalej: PrPrzed), zgodnie z którym dokonanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następują za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy w każdym przypadku gdy: stroną transakcji, z której wynika płatność jest inny przedsiębiorca, a jednorazowa wartość transakcji bez względu na liczbę wynikającą z niej płatności przekracza 15 000 zł lub równowartość tej kwoty (…).
Stanowisko Organu
Z uwagi na fakt, że wartość transakcji dokonywanych z wykonawcą przekraczała 15 000 zł, płatności wynikające z ww. umowy powinny być – zdaniem Organu – dokonane w formie przelewu na rachunek wykonawcy. Wydatki wykazane we wniosku o płatność, za zadanie: pierwsze prace dostosowawcze, w łącznej kwocie 46 600 zł brutto zostały uznane przez Organ za niekwalifikowalne w ramach projektu. W ocenie Organu Skarżąca naruszyła ww. umowę i w konsekwencji doszło do wykorzystania dofinansowania niezgodnie z procedurami, co na podstawie art. 207 ustawy z 27.8.2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1483; dalej: FinPubU) uzasadniało wydanie decyzji z 20.1.2021 r. w przedmiocie zobowiązania Skarżącej do zwrotu dofinansowania z Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020, w łącznej kwocie 56 264,16 zł, wykorzystanego z naruszeniem procedur (dalej: Zaskarżona Decyzja). Organ stwierdził, że Skarżąca naruszyła regulację podrozdziału 6.5 pkt. 1 lit. o Wytycznych, ponieważ dokonała płatności gotówką za realizację zadań wynikających z ww. umowy. To skutkowało uznaniem za wydatek niekwalifikowalny.
Stanowisko WSA w Gliwicach
Wyrokiem z 21.12.2021 r., III SA/Gl 684/21, Legalis, WSA w Gliwicach oddalił skargę na Zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu stanowiska WSA w Gliwicach przyznał rację Organowi, że zawarta umowa wraz z wyszczególnionymi na jej wstępie przepisami unijnymi i krajowymi obowiązywała beneficjenta (tj. Skarżącą) do realizacji projektu z należytą starannością, zgodnie z obowiązującymi regułami, zasadami, postanowieniami wynikającymi z programu, uszczegółowieniem obowiązujących procedur, wytycznych oraz właściwych przepisów prawa krajowego oraz prawa unijnego (§ 4 ust.1 ww. umowy). Skarżąca naruszyła wskazane zapisy umowy, tym samym Organ zasadnie nałożył na nią obowiązek zwrotu dofinansowania. Skarżąca bowiem zobowiązana była – w myśl umowy – do przestrzegania Wytycznych, które przewidują iż, wydatkami kwalifikowalnymi są transakcje dokonane w gotówce, których wartość nie przekracza kwoty 15 000 zł.
Naruszenie procedur określonych w umowie stanowi naruszenie zasad realizacji projektu, określonych w art. 184 ust. 1 FinPubU w zw. z art. 207 ust.1 pkt. 2 FinPubU. Stwierdzone naruszenia stanowią nieprawidłowość, o której mowa w art. 2 pkt. 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 1303/2013 z 17.12.2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz.Urz. UE L z 2013 r. Nr 347, s. 320). Skutkiem zaś jej stwierdzenia jest uznanie części wydatków za niekwalifikowalne. W takim razie są to środki pobrane w nadmiernej wysokości, o których mowa w art. 207 ust.1 pkt. 3 FinPubU, a zatem podlegające zwrotowi. WSA w Gliwicach podkreślił, że dokonanie płatności gotówkowych wbrew art. 19 PrPrzed, następnie ich refundowanie i przedłożenie do rozliczenia przez Organ z budżetu Unii Europejskiej wbrew zakazom wynikającym z Wytycznych stanowi o sfinansowaniu z tego budżetu niecelowego wydatku. W ten sposób doszło do próby uszczuplenia budżetu o wydatek niekwalifikowalny, co stanowi o szkodzie w budżecie Unii Europejskiej.
Stanowisko NSA
Skarżąca zarzuciła WSA w Gliwicach błędną wykładnię:
- art. 2 pkt. 36 rozporządzenia 1303/2013, definiującego pojęcie nieprawidłowości, jako każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikającego z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego (…), które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem (…). Naruszenie to polegało na uznaniu automatycznego wynikania szkody w budżecie Unii z zaistnienia naruszenia przepisów lub umowy. W odniesieniu do tego NSA wskazał, że WSA w Gliwicach nie przyjął automatycznie zaistnienia ww. szkody, a odniósł się do konkretnego naruszenia Skarżącej, stwierdzonego po przeprowadzeniu postępowania w sprawie;
- art. 207 ust. 1 pkt. 2 FinPubU w zw. z art. 184 FinPubU, poprzez przyjęcie, że stanowią one niezależną od rozporządzenia 1303/2013 podstawę wydania decyzji. W ocenie NSA, WSA w Gliwicach prawidłowo przyjął, że ww. przepisy stanowiły podstawę wydania Zaskarżonej decyzji, niemniej jednak nie stwierdził, że postać ustalonej nieprawidłowości nie musi być oceniana w oderwaniu od art. 2 pkt. 36 rozporządzenia 1303/2013 i odniósł się do niego;
- podrozdziału 6.3 pkt 1 lit. c Wytycznych i uznanie ich za samodzielną podstawę wydania Zaskarżonej decyzji. Skarżąca nie przedstawiła jednak żadnych rzeczowych i przekonujących argumentów na poparcie tej tezy wobec czego NSA nie mógł się do niej odnieść.
Odnosząc się natomiast do samej nieprawidłowości NSA zwrócił uwagę na jej znaczenie, w kontekście negatywnego wpływu na finanse Unii Europejskiej obrotu środkami pieniężnymi w formie gotówkowej, poza jakąkolwiek kontrolą, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Mając na uwadze powyższe NSA, na podstawie art. 184 PostAdmU, oddalił skargę kasacyjną.
Komentarz
Obowiązek korzystania przez przedsiębiorcę z rachunku płatniczego został wprowadzony już w 1994 r., aktualnie jest zaś sprecyzowany w art. 19 PrPrzed i aktualizuje się w każdym przypadku gdy:
- stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca,
- jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza 15 000 zł lub równowartość tej kwoty (…).
Konstytucyjność ww. obowiązku ocenił TK, który wskazał na istnienie legitymowanego interesu państwa w stworzeniu takich ram prawnych obrotu gospodarczego, by zminimalizować przypadki nierzetelności zarówno w stosunkach między podmiotami gospodarczymi, jak i w wykonywaniu przez te podmioty swych obowiązków publicznych, m.in. obowiązku podatkowego (orzeczenie TK z 26.4.1995 r., K 11/94, Legalis).
Istotnym jest, że obowiązek tak dokonywania, jak i przyjmowania płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego istnieje bez względu na liczbę płatności, wynikających z danej umowy. Jak wskazuje się w doktrynie, obowiązek dokonania płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego istnieje zatem także w przypadku, kiedy płatność (wynikająca z jednej umowy) dokonywana jest na raty (w częściach), a wielkość poszczególnych rat jest niższa niż ww. kwota (jak miało to miejsce w sprawie).
Wyrok NSA z 13.1.2026 r., I GSK 1350/22, Legalis
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
