TSUE: Brak pytania prejudycjalnego trzeba konkretnie uzasadnić

Stan faktyczny

AM – marokański obywatel, którego małżonka i dzieci mieszkają w Niderlandach – złożył w tym państwie wniosek o wydanie dokumentu pobytowego. Decyzją niderlandzkiego organu ten wniosek został oddalony ponieważ AM posiadał już zezwolenie na pobyt w Hiszpanii. W toku postępowania AM wniósł apelację zarzucając m.in. sądowi I instancji, że nie zwrócił się do Trybunału z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.Urz. UE C z 2016 r. Nr 202, s. 47; dalej: TFUE) pomimo rozbieżności w niderlandzkim orzecznictwie w zakresie pochodnego prawa pobytu. Sąd odsyłający uważa, że odpowiedź na pytanie dotyczące wykładni prawa UE przedstawione przez AM wynika jasno z orzecznictwa TS. W związku z tym zgodnie z wyrokami Trybunału z 6.10.1982 r., Cilfit, C-283/81, Legalis i wyrok z 6.10.2021 r., Consorzio Italian Management i Catania Multiservizi, C-561/19, Legalis, sąd ten uważa, że nie jest zobowiązany do wystąpienia z wnioskiem prejudycjalnym i że może orzec poprzez podanie skróconego uzasadnienia orzeczenia, zgodnie z niderlandzką ustawą o cudzoziemcach.

Poprzez pytanie prejudycjalne sąd odsyłający dąży do ustalenia, czy art. 267 ak. 3 TFUE w zw. z art. 47 ak. 2 Karty praw podstawowych (Dz.Urz. UE C z 2010 r. Nr 83, s. 389; dalej: KPP) należy interpretować w ten sposób, że postanowienia te stoją na przeszkodzie uregulowaniom krajowym na podstawie których sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, przedstawione mu pytanie dotyczące prawa Unii może rozstrzygnąć, wydając skrócone uzasadnienie i nie motywując przy tym, które z trzech odstępstw od obowiązku wystąpienia z odesłaniem prejudycjalnym występuje w danej sprawie?

Stanowisko TS

Jeżeli w prawie krajowym nie istnieje żaden środek zaskarżenia orzeczenia sądu krajowego, to sąd ten jest co do zasady zobowiązany wystąpić do Trybunału zgodnie z art. 267 ak. 3 TFUE, w sytuacji gdy podniesiona została przed nim kwestia dotycząca wykładni prawa Unii lub ważności aktu prawa wtórnego (wyrok TS z 15.10.2024 r., KUBERA, C-144/23, Legalis, pkt 34).

Sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, może w konsekwencji zostać zwolniony z tego obowiązku tylko wtedy, gdy znajduje się w sytuacji odpowiadającej jednemu z trzech wyjątków z wyroku C-283/81 (pkt 21). Z tego ostatniego wyroku wynika, że taki sąd, przed którym podniesiono kwestię prawa Unii, jest zwolniony z obowiązku zwrócenia się do Trybunału w rozumieniu art. 267 ak. 3 TFUE, jeżeli stwierdzi on, że dane pytanie nie ma znaczenia dla sprawy, że dany przepis prawa Unii był już przedmiotem wykładni Trybunału lub że prawidłowa wykładnia prawa Unii jest na tyle oczywista, że nie pozostawia miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości (dalej: trzy wyjątki Cilfit).

Trybunał przypomniał, że z systemu ustanowionego w art. 267 TFUE w zw. z art. 47 ak. 2 KPP wynika, że w przypadku gdy sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, uzna, że ma do czynienia z jednym z trzech wyjątków Cilfit, i w konsekwencji uważa, że jest zwolniony z obowiązku zwrócenia się do TS z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym przewidzianego w art. 267 ak. 3 TFUE, uzasadnienie wydanego przez niego orzeczenia powinno wskazywać, że przedstawione mu pytanie dotyczące prawa Unii nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu albo że wykładnia odnośnego unijnego przepisu znajduje oparcie w orzecznictwie TS lub też, w braku takiego orzecznictwa, że wykładnia prawa UE jest dla sądu orzekającego w ostatniej instancji tak oczywista, iż nie pozostawia ona miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości (wyrok C-144/23, pkt 62).

W związku z tym TS uznał, że sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, nie może pominąć zarzutów podnoszących kwestię wykładni lub ważności przepisu prawa Unii bez uprzedniej oceny, czy jest zobowiązany zwrócić się do Trybunału z tym pytaniem prejudycjalnym lub czy pytanie to wchodzi w zakres jednego z trzech wyjątków Cilfit. Wynika z tego, że w przypadku gdy taki sąd postanowi nie zwracać się do TS na podstawie jednego z tych wyjątków, jego decyzja powinna w każdym wypadku spełniać wymóg uzasadnienia, a mianowicie przedstawiać szczegółowe i konkretnie powody, dla których wyjątek ten ma zastosowanie. Ponadto, TS uznał, że aby ten obowiązek uzasadnienia znajdował zastosowanie, wystarczy powołanie się przez jedną ze stron rozpatrywanego sporu na prawo Unii, bez konieczności wymagania od niej, aby ponadto wyraźnie wystąpiła z wnioskiem o dokonanie odesłania prejudycjalnego.

W ocenie TS jeżeli państwo członkowskie zezwala sądowi krajowemu, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, na przedstawienie skróconego uzasadnienia w celu zapewnienia prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości poprzez ograniczenie czasu trwania postępowań sądowych i umożliwienie temu sądowi poświęcenia zasadniczej części środków, na rozpoznawanie spraw mających znaczenie dla zapewnienia jednolitości i spójności prawa, to takie skrócone uzasadnienie powinno jednak również zawierać szczegółowe i konkretne powody, dla których ów sąd uważa, że jeden z trzech wyjątków Cilfit ma zastosowanie w ramach zawisłego przed nim sporu i że w związku z tym uzasadnione jest niezwrócenie się do TS z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. Obowiązek taki uznaje się za spełniony, jeżeli sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, wyraźnie wskazuje, że zamierza powtórzyć jako własne uzasadnienie przyjęte przez sąd niższej instancji w danym sporze, o ile ów sąd niższej instancji przedstawił powody, dla których uznał, że podniesiona kwestia prawa Unii nie ma znaczenia dla sprawy albo że rozpatrywany unijny przepis był już przedmiotem wykładni Trybunału, albo że wykładnia ta jest na tyle oczywista, że nie pozostawia miejsca na jakiekolwiek racjonalne wątpliwości.

Co się tyczy szczegółowego i konkretnego uzasadnienia zastosowania jednego z trzech wyjątków Cilfit, TS stwierdził, że powinno ono jednak co do zasady być zwięzłe, jeżeli sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, uzna, że pytania, których postawienie sugerują mu jedna lub obie strony danego sporu, są pozbawione znaczenia dla rozstrzygnięcia tego sporu, a mianowicie gdy odpowiedź na te pytania, niezależnie od jej treści, nie może mieć żadnego wpływu na rozstrzygnięcie sporu (wyrok C-283/81, pkt 10). Podobnie w sytuacji gdy przedstawione sądowi krajowemu pytanie jest co do istoty identyczne z pytaniem, które stanowiło już przedmiot orzeczenia wydanego w trybie prejudycjalnym w analogicznej sprawie lub – tym bardziej – w tej samej sprawie krajowej (wyrok C-283/81, pkt 13, 14), samo odesłanie do odpowiedniego orzecznictwa TS może uzasadniać odmowę wystąpienia do Trybunału.

Trybunał orzekł, że art. 267 ak. 3 TFUE rozpatrywany w świetle art. 47 ak. 2 KPP należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie uregulowaniom krajowym, na mocy których sąd krajowy, którego orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu, może orzec w przedmiocie pytania dotyczącego wykładni lub ważności przepisu prawa Unii przedstawionego przez jedną ze stron sporu, niezależnie od tego, czy pytaniu temu towarzyszy wyraźny wniosek o wystąpienie do Trybunału w trybie prejudycjalnym, przedstawiając skrócone uzasadnienie swojego orzeczenia, chyba że sąd ów poda szczegółowe i konkretne powody, dla których jeden z trzech wyjątków Cilfit znajduje zastosowanie w danej sprawie.

Komentarz

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →