Wybór świadczenia należy do wnioskodawcy – NSA o skutkach braku zawieszenia emerytury

Istota sprawy

Jak wskazał NSA, istota sporu w rozpoznawanej sprawie dotyczy dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (na zasadach obowiązujących do 31.12.2023 r.) w sytuacji, w której wnioskodawczyni – w dacie złożenia wniosku o ustalenie prawa do ww. świadczenia – pobierała świadczenie emerytalne i nie zawiesiła prawa do niego.

Dotychczasowe rozstrzygnięcia w sprawie

Wnioskiem z 27.10.2023 r. G.R. (dalej: Wnioskodawczyni) wystąpiła do Wójta Gminy S. (dalej: Organ) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Organ odmówił przyznania ww. świadczenia, wskazując, że Wnioskodawczyni od 5.10.2016 r. pobiera emeryturę z ZUS. SKO utrzymało ww. rozstrzygnięcie w mocy, wskazując, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1208; dalej: ŚwRodzU), w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023 r.

WSA w Gdańsku wyrokiem z 29.1.2025 r., II SA/Gd 865/24, Legalis, uchylił ww. decyzje.

Stan prawny

NSA wskazał, że od 1.1.2024 r. nastąpiła znacząca zmiana ŚwRodzU, dokonana na mocy art. 43 ustawy z 7.7.2023 r. o świadczeniu wspierającym (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1429; dalej: ŚwiadczWspierU). Zmiana art. 17 ust. 1 ŚwRodzU oznacza, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawny członek rodziny jest osobą, która ukończyła 18 rok życia. Osoby te od 1.1.2024 r. zostały objęte nową formą wsparcia ze strony Państwa w postaci świadczenia wspierającego.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 ŚwiadczWspierU, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 ŚwiadczWspierU w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do 31.12.2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. NSA wyjaśnił więc, że z art. 63 ust. 1 ŚwiadczWspierU wynika, iż w przypadku istnienia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, złożonego skutecznie przed 1.1.2024 r. (to jest przed wejściem w życie art. 43 pkt 4 ŚwiadczWspierU zmieniającego art. 17 ŚwRodzU), organy rozpatrując ten wniosek po 1.1.2024 r., zobowiązane są ustalić i ocenić, czy wnioskodawca spełniał przesłanki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określonego w ŚwRodzU, w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023 r. Zatem, chodzi tu o sytuację, w której wystąpią wszystkie przesłanki pozytywne wskazane w art. 17 ŚwRodzU, a jednocześnie brak będzie przesłanek negatywnych. Art. 63 ust. 1 ŚwiadczWspierU nie będzie miał natomiast zastosowania w sprawach, gdzie przyznanie świadczenia przed 31.12.2023 r. było wyłączone, wobec stwierdzenia braku wskazania przesłanek.

Zdaniem NSA, w sprawach dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego zwrot „prawo powstało” należy rozumieć tak, że do 31.12.2023 r. spełnione zostały wszystkie ustawowe przesłanki do przyznania ww. świadczenia. Samo złożenie wniosku przed dniem zmiany stanu prawnego, nie jest warunkiem wystarczającym, aby sprawa mogła być po 31.12.2023 r. rozpatrywana przez właściwy organ z uwzględnieniem wcześniej obowiązujących przepisów prawa. Konieczne jest bowiem, aby do tego dnia spełnione zostały wszystkie przesłanki do przyznania tego świadczenia.

Świadczenie pielęgnacyjne – przesłanki

Odnosząc się natomiast do samych warunków prawa do ww. świadczenia NSA wskazał, że art. 17 ust. 1 ŚwRodzU – w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023 r. – wymieniał przesłanki, których spełnienie uprawniało do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Spełnienie przesłanek pozytywnych nie jest wystarczające do uzyskania tego świadczenia. Przepisy przewidują szereg okoliczności, które uniemożliwiają jego przyznanie, wśród których jest wskazana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ŚwRodzU, dotycząca pobieranie przez opiekuna emerytury. Prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt lit. a) ŚwRodzU przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Wybór może być zrealizowany przez złożenie wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu ubezpieczeń społecznych, t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1749; dalej: EmRentyFUSU), zgodnie z którym prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 EmRentyFUSU, skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 EmRentyFUSU). Emerytura jest prawem niezbywalnym, niemniej jednak należy uznać, że zawieszenie tego prawa eliminuje ww. negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ŚwRodzU.

Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ŚwRodzU (w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2023 r.) nie pozwala na równoczesne pobieranie przez osobę emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego oraz wskazuje na konieczność wyboru jednego z tych świadczeń. Dopiero jednoznaczne i bezwarunkowe oświadczenie wnioskodawcy co do wyboru świadczenia pielęgnacyjnego powoduje, że odpada jedna z negatywnych przesłanek ustawowych, z którą ŚwRodzU wiąże moment powstania prawa do tego świadczenia

Rozstrzygnięcie NSA

Jak wynika z akt, Wnioskodawczyni od 5.10.2016 r. ma ustalone prawo do emerytury, co oznacza, że w dniu składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (27.10.2023 r.) pobierała emeryturę. W związku z tym, prawo Wnioskodawczyni nie „powstało” – w rozumieniu art. 63 ust. 1 ŚwiadczWspierU – przed dniem 31.12.2023 r. NSA zauważył, że organy obu instancji nie pouczyły Wnioskodawczyni o możliwości zawieszenia prawa do emerytury, jednak po 31.12.2023 r. – w związku z wejściem w życie ŚwiadczWspierU, SKO nie mogło już naprawić tego uchybienia. Dlatego brak ww. pouczenia nie mógł prowadzić do uchylenia decyzji Organu, skoro w związku ze zmianą przepisów świadczenie pielęgnacyjne nie może jej przysługiwać. Ponadto z akt wynika, że Wnioskodawczyni miała świadomość, iż pobieranie emerytury wyłącza możliwość przyznania ww. świadczenia. Wynika to po pierwsze z wypełnionego formularza wniosku, a po drugie z załączonego do wniosku, ale niewypełnionego, wniosku do ZUS-u o zawieszenie emerytury.

Zauważyć należy, że Wnioskodawczyni była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – pismem z 27.10.2023 r. adwokat Ł.A. (dalej: Pełnomocnik) poinformował Organ, że reprezentuje Wnioskodawczynię, jak również, że Organ powinien pouczyć ją o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury/renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Do ww. pisma załączono m.in. nieoparzony datą, ani podpisem Wnioskodawczyni formularz wniosku o zawieszenie emerytury. Wobec czego, takie pismo nie miało żadnej mocy prawnej. Pełnomocnik dopiero pismem z 5.7.2024 r. poinformował SKO, że decyzją ZUS z 27.6.2024 r. Wnioskodawczyni zostało zawieszone prawo do emerytury od 1.8.2024 r. Nastąpiło to zatem długo po wydaniu przez Organ decyzji (4.12.2023 r.), jak i po złożeniu przez Pełnomocnika odwołania od tej decyzji (13.12.2023 r.).

Podsumowując NSA wskazał, że skoro prawo do emerytury Wnioskodawczyni nie zostało zawieszone do 31.12.2023 r. (brak rezygnacji ze świadczenia konkurencyjnego), to nie było możliwe zastosowanie art. 17 ŚwRodzU, w brzmieniu dotychczasowym, gdyż nie zrealizowały się wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do 31.12.2023 r. NSA stwierdził, że SKO prawidłowo odmówiło przyznania ww. świadczenia, z uwagi na negatywną przesłankę, tj. posiadanie prawa do emerytury. NSA, na podstawie art. 188 PostAdmU w zw. z art. 151 PostAdmU w zw. z art. 193 PostAdmU, uchylił ww. wyrok.

Komentarz

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →