Stan faktyczny
Burmistrz Miasta B., po rozpatrzeniu wniosku A.C. – matki L.S., przyznał z Funduszu Alimentacyjnego świadczenie na dziecko. Podstawę stanowiło orzeczenie z 28.4.2023 r. o zabezpieczeniu roszczenia na czas trwania postępowania o alimenty, poprzez zobowiązanie S.S., ojca L.S., do uiszczania na rzecz dziecka po 400 zł miesięcznie tytułem alimentów płatnych do rąk matki dziecka. Sąd zaznaczył, że orzeczenie podlega wykonaniu jako prawomocne i stawowi tytuł uprawniający do egzekucji w całości. Na podstawie art. 27 ust. 1 i 7 ustawy z 7.9.2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 79; dalej: PomocAlimU) organ poinformował S.S. o wydaniu decyzji oraz zobowiązaniu dłużnika alimentacyjnego do zwrotu wypłaconych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami.
Powołując się na art. 145 § 1 pkt. 4 KPA, S.S. wystąpił z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie przyznania świadczenia, twierdząc, że bez własnej winy nie został dopuszczony do udziału w tym postępowaniu. Po wznowieniu postępowania Organ I instancji uznał, że dłużnikowi alimentacyjnemu nie przysługuje przymiot strony postępowania, gdyż nie legitymuje się on interesem prawnym, a jedynie faktycznym. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdzono, że stroną postępowania o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest osoba uprawniona do alimentów, reprezentowana przez pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego.
S.S. zarzucił, że pracownicy MOPS dopuścili się wyłudzenia pieniędzy podatników. Wskazał, że sąd rodzinny umorzył sprawę dotyczącą alimentów, czyli nie zasądził ich. S.S. stwierdził, że ma interes prawny w sprawie dotyczącej przyznania świadczeń na L.S. Jego zdaniem wynika on z faktu, że jest ojcem dziecka, posiada pełnię władzy rodzicielskiej i pomimo rozpadu rodziny jest ustawowym przedstawicielem L.S.
SKO w E. odmówiło uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia, stwierdzając, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wbrew twierdzeniom S.S., późniejsze umorzenie postępowania o alimenty nie powoduje wstecznej utraty mocy postanowienia zabezpieczającego. Postępowanie w sprawie o alimenty zostało umorzone 22.12.2023 r. z uwagi na zawartą w tym dniu ugodę między rodzicami małoletniej. To, że w ugodzie nastąpiło cofnięcie pozwu o alimenty, nie podważa skuteczności postanowienia o zabezpieczeniu alimentów w okresie od dnia jego wydania, czyli 28.4.2023 r., aż do zakończenia postępowania o alimenty, czyli do 22.12.2023 r.
Zarzuty skargi
S.S. wniósł skargę na rozstrzygnięcie SKO w E., dowodząc, że jako ojciec został celowo zadłużony przez MOPS, nie jest osobą rozwiedzioną i nie zostały od niego zasądzone alimenty na dziecko. W rezultacie Organ I instancji powinien wydać decyzję o zwrocie kwoty wypłaconej z Funduszu Alimentacyjnego. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego wskazał, że początkowo sądy odmawiały dłużnikom alimentacyjnym przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym w sprawie o przyznanie świadczeń z funduszu, jak i w sprawie o zwrot przez wierzyciela nienależnie pobranego świadczenia. Jednak od 2011 r. zaczęto przyjmować, że dłużnik alimentacyjny jest stroną takiego postępowania, zatem może kwestionować w drodze odwołania zasadę i rozmiar swego przyszłego zobowiązania (zob. wyrok NSA z 25.11.2016 r., I OSK 775/15, Legalis; wyrok NSA z 5.10.2011 r., I OSK 800/11, Legalis).
Rozbieżności w orzecznictwie
WSA w Olsztynie oddalił skargę. Jak wyjaśniono, status stron mogących żądać wznowienia posiadają tylko te podmioty, które należały do kręgu stron postępowania jurysdykcyjnego zwyczajnego. Z art. 28 KPA wynika, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Jednak w art. 27 ust. 7 pkt. 1 PomocAlimU ustawodawca ograniczył krąg stron postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wyłączając z niego dłużnika alimentacyjnego. Sąd przyznał, że kwestia statusu dłużnika alimentacyjnego nie była jednolicie postrzegana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Jednak w nowszym orzecznictwie NSA dominuje pogląd, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (zob. wyrok NSA z 16.12.2021 r., I OSK 322/19, Legalis; wyrok NSA z 21.7.2020 r., I OSK 3297/19, Legalis). W rezultacie Sąd uznał, że skoro skarżący nie był stroną postępowania, to nie mógł również skutecznie żądać jego wznowienia.
Etapy postępowania wznowieniowego
Rozpoznający skargę kasacyjną S.S. NSA wskazał na dwa etapy postępowania w sprawie wznowienia postępowania. W pierwszym organ bada, czy wniosek opiera się na podstawach wymienionych w art. 145 § 1 KPA, i czy został zachowany termin do jego złożenia. Organ kontroluje również, czy nie występują negatywne przesłanki przedmiotowe dla wznowienia postępowania, oraz czy wniosek pochodzi od strony postępowania. W razie stwierdzenia, że wszystkie te wymogi zostały spełnione organ wydaje postanowienie o wznowieniu postępowania. Wówczas rozpoczyna się drugi etap postępowania, którym organ rozstrzyga, czy spełniła się powoływana przez wnioskodawcę przesłanka do wznowienia postępowania. Co istotne, niedopuszczalność wznowienia postępowania z przyczyn podmiotowych zachodzi jedynie w przypadku, gdy z żądaniem wszczęcia postępowania wystąpi podmiot, który nie będzie w ogóle powoływał się na interes prawny. Jeśli zaś zachodzi potrzeba ustalania, czy sprawa dotyczy interesu prawnego wnioskodawcy, to następuje to dopiero po wznowieniu postępowania (zob. wyrok NSA z 15.3.2022 r., II GSK 69/22, Legalis). Organ I instancji, dokonując kontroli formalnej wniosku S.S. słusznie uznał, że wniosek spełnia ustawowe wymagania i wznowił postępowanie w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Jednakże nie oznacza to automatycznie, że S.S. jest stroną tego postępowania. Ustalenia w tym zakresie zostały dokonane na etapie merytorycznej oceny wniosku o wznowienie postępowania.
Stanowisko NSA
S.S. w skardze kasacyjnej przekonywał, że jego obowiązek alimentacyjny wygasł z dniem uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania w sprawie o alimenty. W rezultacie świadczenia pobrane przez matkę dziecka z Funduszu Alimentacyjnego należy uznać za nienależne. S.S. wskazał, że został zobowiązany do zwrotu tych świadczeń oraz znoszenia innych obowiązków w trakcie postępowania egzekucyjnego. Nie można więc odmówić mu posiadania interesu prawnego w rozumieniu art. 28 KPA, co stanowi podstawę do uznania go za stronę postępowania.
NSA oddalił skargę kasacyjną. Z uwagi na wskazany we wniosku o wznowienie art. 145 § 1 pkt. 4 KPA kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy S.S., który nie brał udziału w objętym wnioskiem postępowaniu, powinien mieć w nim status strony. NSA podzielił stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym stroną postępowania w przedmiocie przyznania osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest wyłącznie osoba uprawniona (jej przedstawiciel ustawowy). To jej wniosek inicjuje postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia i to na niej spoczywa obowiązek wykazania uprawnienia do jego otrzymania. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że źródłem obowiązków, o których mowa w art. 27 PomocAlimU, w szczególności zwrotu organowi należności w wysokości wypłaconych świadczeń, jest fakt uzyskania przez daną osobę statusu dłużnika alimentacyjnego w rozumieniu art. 2 pkt. 3 PomocAlimU. Organ administracji nie orzeka o prawach i obowiązkach dłużnika alimentacyjnego, gdyż stanowią one konsekwencję bezskuteczności egzekucji.
NSA wyjaśnił, że skoro ustawodawca w art. 27 ust. 7 pkt. 1 PomocAlimU ustanowił wyłącznie obowiązek informowania dłużnika alimentacyjnego o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz związanych z tym obowiązków, to nie ma podstaw do przyjęcia, że jest on stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie przyznania tych świadczeń. Rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie mają wpływu na sytuację prawną dłużnika alimentacyjnego, lecz mogą mieć wpływ na jego sytuację faktyczną. Reguła ta dotyczy nie tylko postępowania w trybie zwykłym, ale także nadzwyczajnym. W konsekwencji NSA uznał, że S.S. nie ma interesu prawnego w sprawie dotyczącej wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Burmistrza Miasta B.
Wyrok NSA z 26.2.2026 r., I OSK 107/25 , Legalis
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
