- Projekt umożliwia udzielanie poparcia obywatelskim projektom ustaw za pomocą portalu poparcia z wykorzystaniem podpisu kwalifikowanego, podpisu zaufanego albo podpisu osobistego.
- Pełnomocnicy komitetów będą mogli elektronicznie wnosić projekty ustaw do Marszałka Sejmu oraz składać sprawozdania finansowe dotyczące źródeł pozyskanych funduszy.
- Pomimo cyfryzacji części procedury utrzymany zostanie obowiązek zebrania co najmniej 1000 własnoręcznych podpisów obywateli, niezbędnych do utworzenia komitetu inicjatywy ustawodawczej.
Cel i ratio legis projektu
Celem projektowanej nowelizacji jest zwiększenie dostępności instytucji obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej poprzez wykorzystanie rozwiązań elektronicznych. Projektodawcy wychodzą z założenia, że rozwój usług cyfrowych administracji publicznej powinien obejmować również instrumenty demokracji bezpośredniej, umożliwiając obywatelom łatwiejsze angażowanie się w proces legislacyjny.
W uzasadnieniu wskazano, że obowiązujące przepisy zostały opracowane w okresie, w którym komunikacja elektroniczna nie była tak powszechna jak obecnie. W konsekwencji większość czynności związanych z obywatelską inicjatywą ustawodawczą wymaga nadal formy papierowej. Zdaniem projektodawców prowadzi to do zwiększenia kosztów organizacyjnych po stronie komitetów inicjatywy ustawodawczej oraz utrudnia obywatelom wyrażanie poparcia dla projektów ustaw.
Portal poparcia jako nowe narzędzie obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej
Podstawowym elementem projektowanych zmian jest wykorzystanie portalu poparcia funkcjonującego na podstawie przepisów ustawy z 5.1.2011 r. – Kodeks wyborczy (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 365). Portal ten ma zostać rozszerzony o nowe funkcjonalności związane z obywatelską inicjatywą ustawodawczą.
Za jego pośrednictwem obywatel będzie mógł udzielić poparcia projektowi ustawy, natomiast pełnomocnik komitetu będzie uprawniony do wniesienia projektu ustawy do Marszałka Sejmu oraz złożenia sprawozdania finansowego dotyczącego źródeł pozyskanych funduszy. Portal ma więc stać się centralnym narzędziem służącym realizacji najważniejszych czynności związanych z procedurą obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej.
Projekt zakłada również zapewnienie powszechnego dostępu do informacji o funkcjonujących komitetach inicjatywy ustawodawczej oraz o liczbie osób, które udzieliły poparcia poszczególnym projektom ustaw. Informacje te będą dostępne bez konieczności logowania i uwierzytelniania użytkownika.
Elektroniczne udzielanie poparcia projektom ustaw
Jedną z najważniejszych zmian przewidzianych w projekcie jest możliwość elektronicznego udzielania poparcia obywatelskim projektom ustaw. Skorzystanie z tej możliwości będzie wymagało zalogowania się do portalu poparcia oraz uwierzytelnienia tożsamości użytkownika.
Projektodawcy przyjęli rozwiązanie analogiczne do funkcjonujących już usług publicznych, co ma zapewnić wysoki poziom bezpieczeństwa oraz możliwość jednoznacznego potwierdzenia tożsamości osoby udzielającej poparcia.
Elektroniczne poparcie będzie miało taką samą moc prawną jak podpis złożony na tradycyjnym wykazie poparcia. Dzięki temu komitety inicjatywy ustawodawczej będą mogły gromadzić podpisy zarówno w formie papierowej, jak i elektronicznej.
Jakie informacje będzie mógł uzyskać obywatel?
Po zalogowaniu do portalu poparcia obywatel uzyska dostęp do informacji dotyczących własnej aktywności związanej z inicjatywami ustawodawczymi. System będzie umożliwiał sprawdzenie:
- do jakich komitetów obywatel przystąpił;
- kiedy udzielił poparcia danemu projektowi;
- jakiego projektu ustawy dotyczyło poparcie;
- jaka była nazwa komitetu inicjatywy ustawodawczej.
Rozwiązanie to ma zwiększyć przejrzystość procedury oraz umożliwić obywatelom bieżącą kontrolę nad podejmowanymi przez nich działaniami.
Dlaczego utrzymano obowiązek zebrania 1000 podpisów papierowych?
Jednym z najciekawszych elementów projektu jest pozostawienie obowiązku zebrania co najmniej 1000 własnoręcznych podpisów obywateli niezbędnych do zgłoszenia komitetu inicjatywy ustawodawczej Marszałkowi Sejmu.
Projektodawcy świadomie zrezygnowali z pełnej cyfryzacji tego etapu procedury. W uzasadnieniu wskazano, że całkowite przeniesienie procesu do internetu mogłoby prowadzić do nadużyć polegających na masowym tworzeniu komitetów inicjatywy ustawodawczej bez rzeczywistego zaplecza społecznego.
Zdaniem autorów projektu współczesne narzędzia komunikacji elektronicznej umożliwiają bardzo szybkie pozyskiwanie poparcia przy minimalnych kosztach organizacyjnych. W konsekwencji mogłoby dojść do sytuacji, w której powstawałaby znaczna liczba inicjatyw służących nie realizacji rzeczywistych celów społecznych, lecz utrudnianiu funkcjonowania organów państwa lub blokowaniu prac legislacyjnych.
Elektroniczne wniesienie projektu ustawy do Marszałka Sejmu
Projekt przewiduje również możliwość elektronicznego wniesienia projektu ustawy do Marszałka Sejmu przez pełnomocnika komitetu. Rozwiązanie to ma ograniczyć formalności związane z przekazywaniem dokumentacji i usprawnić procedurę obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej.
Jeżeli projekt uzyska za pośrednictwem portalu poparcia wymaganą liczbę podpisów, pełnomocnik nie będzie zobowiązany do przedkładania Marszałkowi Sejmu papierowych wykazów poparcia. W przypadku gdy liczba podpisów elektronicznych okaże się niewystarczająca, możliwe będzie uzupełnienie brakującego poparcia podpisami zebranymi w formie tradycyjnej.
Projektodawcy podkreślają przy tym, że sposób wniesienia projektu nie wpływa na termin przewidziany na zebranie wymaganej liczby podpisów. Dla oceny spełnienia wymogu poparcia przez 100 tys. obywateli decydujące znaczenie będzie miała dokładna data, godzina i minuta wniesienia projektu do Marszałka Sejmu.
Elektroniczne sprawozdania finansowe komitetów
Nowelizacja przewiduje również możliwość składania za pośrednictwem portalu poparcia sprawozdań finansowych dotyczących źródeł pozyskanych funduszy. Także w tym przypadku konieczne będzie uwierzytelnienie tożsamości użytkownika oraz opatrzenie dokumentów odpowiednim podpisem elektronicznym.
Rozwiązanie ma ograniczyć liczbę dokumentów papierowych oraz uprościć realizację obowiązków sprawozdawczych przez pełnomocników komitetów.
Zakres czynności, których nadal nie będzie można wykonać elektronicznie
Projektodawcy zdecydowali, że nie wszystkie czynności związane z inicjatywą ustawodawczą będą mogły zostać wykonane za pośrednictwem portalu poparcia. Nadal w formie papierowej będą składane m.in.:
- oświadczenia o przystąpieniu do komitetu inicjatywy ustawodawczej;
- oświadczenia dotyczące wskazania pełnomocnika komitetu i jego zastępcy;
- zawiadomienie o utworzeniu komitetu inicjatywy ustawodawczej.
Projekt nie przewiduje również możliwości elektronicznego wnoszenia skarg na postanowienia Marszałka Sejmu ani elektronicznego doręczania postanowień wydawanych przez Marszałka Sejmu lub Sąd Najwyższy.
Etap legislacyjny
Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli oraz ustawy – Kodeks wyborczy 12.5.2026 r. został skierowany do I czytania na posiedzeniu Sejmu.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
