• Spółdzielnia uczniowska będzie mogła zostać założona z inicjatywy co najmniej 5 uczniów, którzy ukończyli 13 lat, za zgodą dyrektora szkoły lub placówki i – w przypadku uczniów małoletnich – za pisemną zgodą rodziców.
  • Ustawa określa cele, dopuszczalny przedmiot działalności, zasady członkostwa, wpisowe, organy spółdzielni, uproszczoną rachunkowość oraz przesłanki likwidacji spółdzielni.
  • Nowe przepisy wejdą w życie 1.9.2026 r.; spółdzielnie uczniowskie działające w tym dniu będą musiały dostosować swoje statuty do nowych regulacji do 1.9.2027 r.

Cel i ratio legis projektu

Celem ustawy jest stworzenie wyraźnej podstawy prawnej do zakładania i funkcjonowania spółdzielni uczniowskich w szkołach i placówkach. Dotychczas spółdzielnie tego rodzaju mogły funkcjonować w praktyce szkolnej, jednak brakowało regulacji ustawowej, która określałaby ich status, zasady tworzenia, sposób działania, nadzór i podstawowe reguły gospodarowania środkami. W uzasadnieniu projektu wskazano, że obecny model opierał się zasadniczo na statutach przygotowywanych na bazie Wzorcowego Statutu Spółdzielni Uczniowskiej, opracowanego przez Krajową Radę Spółdzielczości w porozumieniu z dawnym Ministerstwem Oświaty i Wychowania oraz zatwierdzonego jeszcze w 1983 r. Taki stan mógł powodować niepewność po stronie szkół i placówek, a w konsekwencji ograniczać rozwój spółdzielczości uczniowskiej.

Edukacyjny charakter spółdzielni

Nowelizacja lokuje spółdzielnię uczniowską w ustawie z 14.12.2016 r. – Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 820; dalej: PrOśw) jako instytucję wewnątrzszkolną, której podstawową funkcją nie jest prowadzenie działalności zarobkowej, lecz realizacja celów wychowawczych i edukacyjnych. Zgodnie z nowym art. 85a PrOśw spółdzielnia będzie dobrowolnym zrzeszeniem uczniów danej szkoły lub placówki. Jej celem ma być popularyzacja idei i wiedzy o spółdzielczości, kształtowanie umiejętności życia i działania w społeczeństwie oraz rozwijanie takich cech jak gospodarność, przedsiębiorczość, odpowiedzialność i solidarność. Ustawodawca eksponuje zatem praktyczny wymiar edukacji obywatelskiej i ekonomicznej, w której uczeń nie tylko poznaje określone pojęcia, ale uczestniczy w zorganizowanym działaniu zespołowym.

Beck Akademia - praktyczne szkolenia online - sprawdź aktualny harmonogram Sprawdź

Dopuszczalny zakres działalności

Przedmiotem działalności spółdzielni będzie mogło być prowadzenie na rzecz szkoły lub placówki oraz uczniów działalności usługowej, handlowej albo wytwórczej. Ustawa dopuszcza również aktywność społeczno-kulturalną, promocyjną lub edukacyjną prowadzoną na rzecz szkoły lub placówki, uczniów oraz środowiska lokalnego. Zakres ten pozwala na organizowanie przedsięwzięć o charakterze praktycznym, np. drobnej sprzedaży, usług szkolnych, inicjatyw promocyjnych lub projektów edukacyjnych, ale w granicach funkcji oświatowej szkoły. Jednocześnie wprost przesądzono, że działalność spółdzielni nie jest działalnością gospodarczą w rozumieniu ustawy z 6.3.2018 r. – Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1480). Ma to istotne znaczenie praktyczne, ponieważ ogranicza ryzyko utożsamiania aktywności uczniowskiej z profesjonalnym obrotem gospodarczym.

Status prawny i uproszczona rachunkowość

Spółdzielnia uczniowska nie będzie posiadała osobowości prawnej i nie będzie podlegała wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego. Ustawa rezygnuje także z obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych i sporządzania sprawozdań na podstawie ustawy z 29.9.1994 r. o rachunkowości (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 522). Zamiast tego przewiduje uproszczoną rachunkowość, prowadzoną w sposób umożliwiający ewidencję członków, ustalenie wartości środków pozostających w dyspozycji spółdzielni, ustalenie wyniku ogólnego oraz wyniku w poszczególnych rodzajach działalności. Rozwiązanie to odpowiada szkolnemu i edukacyjnemu charakterowi spółdzielni, ale jednocześnie wymusza elementarną przejrzystość rozliczeń. Spółdzielnia będzie mogła przetwarzać dane osobowe wyłącznie w zakresie niezbędnym do prowadzenia działalności statutowej.

Zakładanie spółdzielni

Spółdzielnia będzie mogła zostać założona, jeżeli z inicjatywą wystąpi grupa co najmniej 5 uczniów szkoły lub placówki, którzy ukończyli 13. rok życia. W przypadku ucznia małoletniego konieczna będzie pisemna zgoda rodziców. Założyciele przekażą dyrektorowi szkoły lub placówki listę założycieli wraz z wymaganymi zgodami oraz projektem statutu. Dyrektor wyrazi zgodę na założenie spółdzielni po uprzednim uzgodnieniu warunków jej prowadzenia z założycielami. Ustawa nie tworzy więc automatycznego prawa do powołania spółdzielni, lecz wprowadza procedurę wymagającą współdziałania uczniów i dyrektora, który odpowiada za organizację pracy szkoły lub placówki.

Nauczyciel jako opiekun spółdzielni

Opiekę nad działalnością spółdzielni będzie sprawował nauczyciel wyznaczony przez dyrektora spośród nauczycieli zatrudnionych w szkole lub placówce, po wyrażeniu przez tego nauczyciela pisemnej zgody. Do jego obowiązków ma należeć w szczególności monitorowanie działalności spółdzielni, udzielanie pomocy członkom w jej prowadzeniu oraz nadzorowanie dokumentacji i rozliczeń finansowych. Regulacja ta ma znaczenie gwarancyjne. Z jednej strony pozostawia uczniom przestrzeń do samodzielnego działania, z drugiej zapewnia nadzór osoby dorosłej, która pomaga utrzymać działalność w granicach prawa, statutu szkoły i statutu spółdzielni.

Członkostwo, wpisowe i zakaz podziału nadwyżki

Spółdzielnia będzie musiała zrzeszać co najmniej 5 członków. Członek spółdzielni wniesie wpisowe przeznaczane na działalność statutową, przy czym jego wysokość nie będzie mogła przekroczyć 10 zł i nie będzie podlegała zwrotowi. Ustawa wyraźnie przesądza, że członkowie spółdzielni nie otrzymują wynagrodzenia z tytułu pracy w spółdzielni, a nadwyżka środków finansowych uzyskana w wyniku jej działalności nie podlega podziałowi pomiędzy członków. Nadwyżka ma być przeznaczana na działalność statutową spółdzielni. Rozwiązanie to wzmacnia edukacyjny, niekomercyjny i wspólnotowy charakter instytucji.

Statut i organy spółdzielni

Spółdzielnia będzie działała na podstawie statutu. Dokument ten określi w szczególności nazwę spółdzielni, przedmiot działalności, wysokość wpisowego, sposób nabywania i utraty członkostwa, przyczyny utraty członkostwa, prawa i obowiązki członków, zadania i kompetencje organów, okres ich kadencji, tryb obsadzania organów i odwoływania przed upływem kadencji, zasady zmiany statutu oraz gospodarowania mieniem. Pierwszy statut uchwalą założyciele większością głosów. Organami spółdzielni będą walne zgromadzenie jako organ najwyższy, komisja rewizyjna sprawująca kontrolę i nadzór oraz zarząd kierujący działalnością spółdzielni i reprezentujący ją na zewnątrz. Konstrukcja ta odwołuje się do klasycznego modelu spółdzielczego, dostosowanego do warunków szkolnych.

Likwidacja i przeznaczenie mienia

Ustawa wskazuje sytuacje, w których spółdzielnia przejdzie w stan likwidacji. Będzie tak w szczególności wtedy, gdy trwale nie będzie mogła osiągnąć wymaganej liczby członków, nie będzie w stanie prowadzić działalności statutowej, jej działalność zostanie uznana przez dyrektora za niezgodną ze statutem szkoły lub placówki albo szkoła lub placówka ulegnie likwidacji bądź przekształceniu uniemożliwiającemu dalsze prowadzenie działalności spółdzielni. Co do zasady mienie spółdzielni zostanie przeznaczone na cele statutowe szkoły lub placówki. Jeżeli jednak likwidacja wynika z likwidacji albo przekształcenia szkoły lub placówki, mienie trafi na cele statutowe organizacji pożytku publicznego działającej na rzecz młodzieży, wskazanej w uchwale walnego zgromadzenia.

Etap legislacyjny

Ustawa została uchwalona przez Sejm na 58. posiedzeniu 29.5.2026 r. Prezydent podpisał ustawę 2.7.2026 r., a akt został ogłoszony w Dzienniku Ustaw 6.7.2026 r. pod poz. 904. Ustawa ma wejść w życie 1.9.2026 r.

Wszystkie aktualności n.ius® po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Kup online, korzystaj od razu! Sprawdź

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →