Przyczyny odmowy wznowienia postępowania
15.1.2026 r. skarżący wniósł o uchylenie lub zmianę prawomocnego wyroku skazującego za popełnienie czynu z art. 286 § 1 KK. Podniósł, że po jego wydaniu wystąpiły nowe fakty i dowody wskazujące na to, że nie popełnił czynu zabronionego albo że czyn ten nie stanowił przestępstwa. Jednocześnie skrytykował postępowanie, w tym ocenę materiału dowodowego. Odwołał się przy tym do swojego wieku, chorób i trudnej sytuacji materialnej. Wniósł również o przyznanie mu obrońcy z urzędu ze względu na niemożność udźwignięcia kosztów ustanowienia adwokata z wyboru bez uszczerbku dla siebie i rodziny.
26.2.2026 r. SN wydał postanowienie, II KO 10/26, Legalis, którym odmówił przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania, uznając go za oczywiście bezzasadny. Sąd uznał, że wnoszący nie wskazał we wniosku żadnych podstaw do wznowienia postępowania, a ograniczył się do krytyki prawomocnego rozstrzygnięcia i polemiki z poczynionymi w sprawie ustaleniami faktycznymi Skazany złożył zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie za pośrednictwem ustanowionego przez siebie pełnomocnika. W zażaleniu podniesiono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść orzeczenia (tj. art. 545 § 3 KPK lub art. 429 § 1 KPK) poprzez przyjęcie, że wniosek jest niedopuszczalny i oczywiście bezzasadny. W zażaleniu wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o przyjęcie wniosku o wznowienie postępowania do merytorycznego rozpoznania.
Rozstrzygnięcie i jego podstawy
25.6.2026 r. SN wydał postanowienie, II KZ 17/26, Legalis, którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Podzielił przy tym pogląd z zaskarżonego rozstrzygnięcia co do tego, że wznowienie postępowania może nastąpić jedynie na podstawie przesłanek, których katalog został określony w art. 540, 540a i 540b KPK. Wskazał również, że – zgodnie z art. 545 § 3 KPK – sąd odmawia przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania, który nie został sporządzony i podpisany przez zawodowego pełnomocnika bez wezwania do usunięcia braków formalnych, jeżeli z treści wniosku wynika jego oczywista bezzasadność (tj. widoczna na pierwszy rzut oka, niewątpliwa i niemogąca obiektywnie doprowadzić do wzruszenia postępowania). SN podzielił również argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Podniósł, że skoro skazany reprezentowany jest już przez zawodowego pełnomocnika, to nic nie stoi na przeszkodzie, aby pełnomocnik sporządził nowy wniosek o wznowienie odpowiadający wymogom formalnym oraz wskazujący podstawy wznowienia postępowania.
Komentarz
Instytucja wznowienia postępowania została uregulowana w art. 540-548 KPK. Wznowienie następuje na wniosek, który może być sporządzony i podpisany przez prokuratura, adwokata, radcę prawnego albo radcę Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (art. 545 § 2 zdanie pierwsze KPK). Wniosek o wznowienie postępowania obarczony jest zatem przymusem adwokacko-radcowskim. Jeśli wnoszący o wznowienie postępowania złoży wniosek niesporządzony i niepodpisany przez jeden z wyżej wymienionych podmiotów, to będzie on obarczony brakami formalnymi. Sąd rozpoznający sprawę jednoosobowo może wówczas, zgodnie z art. 545 § 3 zdanie pierwsze KPK:
1) wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia braków formalnych poprzez przedłożenie wniosku sporządzonego i podpisanego przez podmiot uprawniony w trybie art. 545 § 2 KPK albo
2) odmówić przyjęcia wniosku, jeżeli z treści wniosku, a w szczególności z przytoczonych w nim okoliczności, wynika jego oczywista bezzasadność.
Przy ustalaniu, czy wniosek jest oczywiście bezzasadny sąd nie dokonuje merytorycznej oceny wniosku, a jedynie wstępnej analizy jego treści w celu ustalenia możliwości jego skutecznego złożenia. Oczywista bezzasadność zachodzi wówczas, gdy już wstępna analiza wniosku pozwala niewątpliwie stwierdzić, że nie może on doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia (por. m.in. postanowienie SN z 20.1.2026 r., II KO 225/25, Legalis). Do takich okoliczności należy zaliczyć sytuacje, w których wniosek o wznowienie nie został oparty na podstawach z art. 540, 540a lub 540b KPK.
W judykaturze przyjmuje się ponadto, że oczywiście bezzasadnym jest też taki wniosek, w którym jedynie formalnie odwołano się do podstawy wznowieniowej, ale nie wyeksponowano konkretnych okoliczności przemawiających za wznowieniem postępowania albo przywołano okoliczności, które w powołanej podstawie wznowieniowej ewidentnie się nie mieszczą (por. postanowienie SN z 26.10.2021 r., II KO 49/21, Legalis). Należy podzielić również pogląd, że istota instytucji ujętej w art. 545 § 3 KPK sprowadza się do dbałości o odciążenie sądów od dokonywania czynności, których dokonanie i tak nie mogłoby spowodować wznowienia postępowania biorąc pod uwagę bardzo ograniczone jego podstawy (por. postanowienie SN z 14.12.2016 r., III KO 72/16, Legalis). Niezależnie jednak od powyższego przyjmuje się, stosownie do art. 545 § 3 zdanie drugie KPK, że postanowienie o odmowie przyjęcia wniosku podlega zaskarżeniu poziomemu (do tego samego sądu). Zażalenie rozpatrywane będzie wówczas w składzie trzech sędziów.
W omawianym orzeczeniu – w ocenie SN – wniosek o wznowienie postępowania złożono z naruszeniem przymusu adwokacko-radcowskiego. Wnoszący nie zawarł przy tym podstaw wznowienia, a we wniosku ograniczył się jedynie do polemiki z prawomocnym orzeczeniem skazującym. W świetle tych okoliczności stanowisko SN zasługuje na aprobatę. Rację należy przyznać również uwadze SN wyrażonej w uzasadnieniu co do tego, że skoro zażalenie na postanowienie złożone zostało przez ustanowionego pełnomocnika, to brak jest przeszkód, by ten sam zawodowy pełnomocnik sporządził wniosek o wznowienie postępowania odpowiadający wymaganiom formalnym oraz z podaniem podstaw wznowieniowych.
Postanowienie SN z 25.6.2026 r., II KZ 17/26, Legalis
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
