Zmiany w rejestrze zastawów – wykreślenie zastawu z mocy prawa po 20 latach

Cel i ratio legis ustawy

Obowiązujący dotychczas art. 18a ZastRejU przewiduje wygaśnięcie zastawu rejestrowego z upływem 20 lat od chwili wpisu, chyba że strony postanowią o jego utrzymaniu na dalszy okres. Pomimo wygaśnięcia zastawu konieczne jest jednak przeprowadzenie postępowania prowadzącego do jego wykreślenia z rejestru.

Problem dotyczy w szczególności zastawów wpisanych przed 11.1.2009 r. Przed tą datą ustawa nie przewidywała obowiązku powiadamiania sądu o zmianie adresu przez strony umowy zastawniczej. Sądy rejestrowe stoją obecnie przed koniecznością wykreślenia kilkuset tysięcy zastawów rejestrowych wpisanych 20 lat temu, a w wielu przypadkach doręczenie postanowienia o wykreśleniu jest niemożliwe m.in. ze względu na zmianę adresu lub śmierć strony. Prowadzi to do zawieszania albo umarzania postępowań, mimo że zastaw wcześniej wygasł z mocy prawa.

Uznanie zastawu za wykreślony będzie następowało z mocy prawa, a w systemie teleinformatycznym prowadzonym dla rejestru zastawów zostanie zamieszczona odpowiednia adnotacja.

Zastaw po 20 latach uznawany za wykreślony z mocy prawa

Nowe brzmienie art. 18a ZastRejU przewiduje, że zastaw rejestrowy wygasa i uznaje się go za wykreślony po upływie 20 lat od chwili wpisu. Dotychczas przepis wiązał z upływem tego terminu wygaśnięcie zastawu, natomiast jego usunięcie z rejestru wymagało odrębnej czynności sądu.

Uznanie zastawu za wykreślony będzie następowało bezpośrednio na podstawie ustawy i nie będzie wymagało wydania orzeczenia przez sąd ani dokonania wpisu o wykreśleniu.

Konsekwencją zmiany jest również modyfikacja zasad właściwości sądu. Sąd, który dokonał wpisu zastawu rejestrowego, pozostanie właściwy dla dalszych wpisów dotyczących tego zastawu do chwili jego wykreślenia albo uznania za wykreślony na podstawie art. 18a.

Przedłużenie zastawu rejestrowego maksymalnie o 10 lat

Upływ 20 lat nie musi prowadzić do wygaśnięcia zastawu. Strony będą mogły postanowić o jego utrzymaniu na dalszy okres, jednak nie dłuższy niż 10 lat.

Dla skutecznego utrzymania zastawu nie wystarczy samo porozumienie stron. Zgodnie z nowym art. 18a ZastRejU konieczne będzie również złożenie do rejestru zastawów zmiany umowy zastawniczej.

W przypadku niespełnienia tych warunków upływ 20-letniego okresu będzie powodował zarówno wygaśnięcie zastawu, jak i uznanie go za wykreślony.

Adnotacja zamiast postanowienia o wykreśleniu

Nowy art. 41 ust. 2aa ZastRejU określa sposób ujawnienia skutków wynikających z art. 18a ZastRejU. Sąd nie będzie wydawał postanowienia ani dokonywał wpisu w rejestrze zastawów. Zamiast tego zarządzi zamieszczenie w systemie teleinformatycznym adnotacji, że zastaw wygasł i uznaje się go za wykreślony na podstawie art. 18a.

Adnotacja będzie uwzględniana również przez centralną informację o zastawach rejestrowych. Informacje, odpisy i zaświadczenia dotyczące zastawów wygasłych i uznanych za wykreślone będą wydawane także na podstawie danych wynikających z tych adnotacji.

Jeżeli wniosek o wykreślenie zastawu zostanie złożony po wydaniu zarządzenia o zamieszczeniu adnotacji, sąd umorzy postępowanie.

Zastaw na statku powietrznym lub prawach własności przemysłowej

Szczególne rozwiązanie dotyczy zastawu rejestrowego ustanowionego na cywilnym statku powietrznym lub prawach własności przemysłowej.

Jeżeli taki zastaw wygaśnie i zostanie uznany za wykreślony na podstawie art. 18a ZastRejU, sąd będzie obowiązany niezwłocznie poinformować o zamieszczeniu adnotacji organ prowadzący rejestr cywilnych statków powietrznych albo rejestr danego prawa własności przemysłowej. Do informacji zostanie dołączony wydruk z systemu teleinformatycznego zawierający informację o zamieszczeniu adnotacji.

Dane stron umowy i weryfikacja

Nowelizacja wprowadza także zmiany dotyczące danych stron umowy zastawniczej oraz danych ujawnianych w rejestrze. Umowa zastawnicza ma określać m.in. imię lub imiona i nazwisko albo nazwę oraz miejsce zamieszkania lub siedzibę i adres zastawnika, zastawcy oraz dłużnika, jeżeli nie jest on zastawcą.

W przypadku osoby fizycznej wpis do rejestru będzie obejmował imię lub imiona i nazwisko oraz numer PESEL, natomiast w odniesieniu do innego podmiotu – nazwę (firmę) i numer identyfikacyjny REGON. Jeżeli zastawca, zastawnik albo dłużnik ma miejsce zamieszkania lub siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, wpis będzie obejmował także adres do doręczeń w Polsce.

Sąd będzie badał, czy dane wskazane we wniosku o wpis są zgodne z danymi wynikającymi z rejestru PESEL lub REGON.

Rejestr zastawów i akta rejestrowe

Ustawa przesądza na poziomie ustawowym, że rejestr zastawów jest prowadzony przez sądy rejonowe – sądy gospodarcze – w systemie teleinformatycznym.

Dla każdego zastawu będą prowadzone odrębne akta rejestrowe. Obejmą one dokumenty stanowiące podstawę wpisu, inne dokumenty złożone w toku postępowania dotyczącego danego zastawu, dokumenty wytworzone w tym postępowaniu oraz odpis z rejestru.

W przypadku wniosku i dokumentów złożonych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego sąd sporządzi ich odpisy w postaci wydruków ze wskazaniem osób, które je podpisały, w celu doręczenia uczestnikom postępowania.

Centralna informacja o zastawach rejestrowych

Do zadań centralnej informacji o zastawach rejestrowych będzie należało m.in. prowadzenie zbioru informacji z rejestru oraz udzielanie informacji, wydawanie odpisów i zaświadczeń. W przypadku zastawów wygasłych i uznanych za wykreślone na podstawie  art. 18a ZastRejU czynności te będą wykonywane również na podstawie adnotacji zamieszczonych w systemie teleinformatycznym.

Ustawa przewiduje możliwość złożenia wniosku za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. W takim przypadku centralna informacja będzie za pośrednictwem tego systemu udzielała informacji oraz wydawała odpisy i zaświadczenia.

Odpisy i zaświadczenia wydawane w postaci papierowej przez centralną informację o zastawach rejestrowych zachowają moc dokumentów urzędowych.

Zmiany w Prawie o ruchu drogowym

Mechanizm uznawania zastawu za wykreślony wymagał również zmiany w ustawie z 20.6.1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1251) w zakresie danych gromadzonych w centralnej ewidencji pojazdów.

Do katalogu danych dotyczących zastawu rejestrowego zostanie dodana data zamieszczenia adnotacji o wygaśnięciu zastawu i uznaniu go za wykreślony na podstawie art. 18a ZastRejU.

Centralna informacja o zastawach rejestrowych będzie przekazywała dane do centralnej ewidencji pojazdów za pośrednictwem systemu teleinformatycznego Ministra Sprawiedliwości niezwłocznie po dokonaniu przez sąd wpisu zastawu albo zamieszczeniu odpowiedniej adnotacji.

Postępowania i umowy sprzed 11.5.2027 r.

Do postępowań o wpis do rejestru zastawów wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji będą stosowane przepisy dotychczasowe.

W przypadku umów o ustanowienie zastawu rejestrowego zawartych przed 11.5.2027 r., na podstawie których do tego dnia nie dokonano wpisu, strony będą zobowiązane dostosować ich postanowienia do zmian wynikających z nowelizacji. Wpisy dokonane na podstawie dotychczasowych przepisów pozostaną natomiast w mocy.

Do postępowań o wykreślenie zastawu, który wygasł na podstawie art. 18a ZastRejU w dotychczasowym brzmieniu, wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie nowelizacji, będą stosowane przepisy dotychczasowe.

Jeżeli zastaw rejestrowy wygasł przed 11.5.2027 r. na podstawie dotychczasowego art. 18a ZastRejU i nie toczy się postępowanie o jego wykreślenie, sąd rejestrowy zarządzi zamieszczenie adnotacji o wygaśnięciu i uznaniu zastawu za wykreślony.

Sąd rejestrowy będzie obowiązany zarządzić zamieszczenie adnotacji nie później niż w terminie 5 lat od dnia wejścia w życie ustawy.

Etap legislacyjny i wejście w życie

Ustawa z 17.7.2026 r. została ogłoszona 10.8.2026 r. Prezydent podpisał ustawę 7.8.2026 r. i zapowiedział jednocześnie skierowanie jej do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli następczej.

Ustawa wejdzie w życie 11.5.2027 r., tj. po upływie 9 miesięcy od dnia ogłoszenia. Dziewięciomiesięczne vacatio legis jest związane przede wszystkim z koniecznością wdrożenia zmian w systemie teleinformatycznym, w którym prowadzony jest rejestr zastawów.

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →