Pies ratownik legalnie w ochotniczej straży pożarnej

Cel ustawy

Nowelizacja dotyczy ustawy z 17.12.2021 r. o ochotniczych strażach pożarnych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 244; dalej: OSPU). Jej podstawowym celem jest jednoznaczne uregulowanie na poziomie ustawowym możliwości wykorzystywania przez OSP psów ratowniczych.

Zmiana nie tworzy od podstaw nowego rodzaju działalności ochotniczych straży pożarnych. Jak wskazano w uzasadnieniu, psy ratownicze od wielu lat są szkolone i wykorzystywane przez OSP m.in. w działaniach poszukiwawczych prowadzonych w terenie otwartym oraz na gruzowiskach. Dotychczasowa praktyka nie miała jednak wyraźnego umocowania w OSPU.

Nowelizacja ma więc przede wszystkim uporządkować istniejący stan faktyczny i zapewnić stabilną podstawę prawną funkcjonowania zespołów ratowniczych z psami. Jednocześnie ustawodawca zdecydował się na wykorzystanie standardów szkolenia i egzaminowania obowiązujących już w PSP, zamiast tworzenia odrębnego systemu dla OSP.

Psy ratownicze wprost w OSPU

Do OSPU dodano art. 2a, zgodnie z którym ochotnicze straże pożarne mogą używać psów ratowniczych OSP. Tym samym możliwość wykorzystywania takich psów została bezpośrednio przesądzona w ustawie.

Zmianie uległ także art. 3 pkt 1 OSPU określający zadania ochotniczych straży pożarnych. Przepis został uzupełniony o wskazanie, że zadania w zakresie ochrony życia, zdrowia, mienia lub środowiska mogą być realizowane z wykorzystaniem psów ratowniczych OSP, jeżeli przewiduje to umowa, o której mowa w art. 7 ust. 1 OSPU.

Ustawowe dopuszczenie używania psów ratowniczych nie oznacza zatem całkowitego oderwania tego rodzaju działalności od modelu współpracy między OSP a gminą. Wykorzystywanie psów przy realizacji zadania określonego w art. 3 pkt 1 OSPU powinno zostać uwzględnione w treści właściwej umowy.

Szkolenie i egzaminowanie psów ratowniczych OSP

Nowelizacja określa warunki, których spełnienie umożliwia wykorzystanie psa w działaniach OSP. Zgodnie z art. 2a ust. 2 OSPU pies ratowniczy może być używany dopiero po odbyciu szkolenia i zdaniu egzaminu, o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 124z StrPożU.

Ustawodawca nie zdecydował się więc na tworzenie odrębnych zasad szkolenia i egzaminowania psów ratowniczych OSP. Zastosowanie znajdą standardy obowiązujące wobec psów wykorzystywanych w PSP.

Rozwiązanie pozwala zachować jednolity poziom przygotowania psów wykorzystywanych w działaniach ratowniczych, niezależnie od tego, czy funkcjonują one w ramach PSP, czy OSP. Jednocześnie nowelizacja nie wymaga ustanowienia dodatkowego systemu certyfikacji ani wydawania nowego aktu wykonawczego wyłącznie dla ochotniczych straży pożarnych.

Wymagania wobec opiekuna psa

Ustawa reguluje również wymagania dotyczące osoby pełniącej funkcję opiekuna psa ratowniczego OSP. Zgodnie z art. 2a ust. 3 OSPU opiekunem może być osoba, która ukończyła szkolenie określone w przepisach wydanych na podstawie art. 124z StrPożU.

Warunki dotyczą zatem zarówno psa, jak i osoby tworzącej z nim zespół ratowniczy. Ustawa wiąże możliwość wykorzystania psa z odpowiednim przygotowaniem jego opiekuna, co ma zapewnić zachowanie standardów wymaganych przy prowadzeniu specjalistycznych działań ratowniczych.

Przyjęta konstrukcja oznacza również, że samo dysponowanie przez OSP odpowiednio wyszkolonym psem nie będzie wystarczające. Dla jego operacyjnego wykorzystania konieczne będzie również spełnienie wymagań przez opiekuna.

Psy ratownicze OSP mogą być używane w PSP

Nowy art. 2a ust. 4 OSPU przewiduje dodatkowo, że psy ratownicze OSP mogą być używane w PSP na podstawie art. 124o ust. 2 pkt 3 StrPożU.

Rozwiązanie tworzy wyraźną podstawę prawną do wykorzystania odpowiednio przygotowanych psów OSP również w strukturze działań realizowanych przez PSP. Ma to znaczenie przede wszystkim dla współdziałania jednostek PSP i OSP podczas zdarzeń wymagających wykorzystania wyspecjalizowanych zespołów ratowniczych.

Jednocześnie wspólny system szkolenia i egzaminowania zapewnia, że psy wykorzystywane w takim modelu współpracy powinny spełniać te same wymagania kwalifikacyjne.

Umowa między gminą a OSP a wykorzystanie psów

Istotne znaczenie praktyczne ma zmiana art. 3 pkt 1 OSPU. Wykorzystanie psów ratowniczych przy realizacji określonego w tym przepisie zadania zostało uzależnione od tego, czy przewiduje je umowa zawierana na podstawie art. 7 ust. 1 OSPU.

Oznacza to, że jednostki samorządu terytorialnego oraz OSP wykorzystujące psy ratownicze powinny zweryfikować, czy treść obowiązujących umów odpowiada nowemu brzmieniu ustawy.

Rozwiązanie to ma znaczenie nie tylko formalne. Umowa określa bowiem warunki realizacji przez OSP zadań finansowanych lub organizowanych przy współudziale gminy. Ustawowe powiązanie wykorzystania psów ratowniczych z jej treścią pozwala jednoznacznie uwzględnić ten element działalności konkretnej jednostki OSP w ramach jej współpracy z gminą.

12 miesięcy na przegląd dotychczasowych umów

Ustawa zawiera w tym zakresie szczególny przepis dostosowujący. Zgodnie z jej art. 2 gmina ma obowiązek, w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, dokonać przeglądu umów zawartych z OSP przed wejściem w życie nowelizacji.

Przegląd ma służyć ocenie konieczności zawarcia nowych umów uwzględniających realizację zadania z wykorzystaniem psów ratowniczych albo odpowiedniej aktualizacji umów już obowiązujących.

Ustawa nie nakazuje automatycznej zmiany każdej umowy. Obowiązkowe jest przeprowadzenie przeglądu, natomiast jego wynikiem może być zawarcie nowej umowy, aktualizacja dotychczasowej albo stwierdzenie, że zmiana nie jest konieczna.

Rozwiązanie pozostawia więc gminie i konkretnej jednostce OSP możliwość dostosowania treści umowy do rzeczywistego zakresu realizowanych przez nią zadań.

Znaczenie praktyczne nowelizacji

Nowe przepisy przede wszystkim nadają dotychczasowej praktyce wyraźną podstawę ustawową. Ma to znaczenie dla jednostek, które już dysponują wyszkolonymi zespołami z psami, ale również dla OSP planujących rozwój tego rodzaju działalności.

Jednocześnie ustawodawca nie tworzy odrębnego modelu kynologii ratowniczej dla OSP. Zarówno wymagania wobec psów, jak i ich opiekunów zostały powiązane ze standardami funkcjonującymi w PSP. Pozwala to uniknąć równoległych systemów szkoleniowych i zachować jednolity poziom przygotowania zespołów.

Dla gmin bezpośrednim skutkiem wejścia ustawy w życie będzie natomiast konieczność zweryfikowania umów zawartych z OSP pod kątem wykorzystywania przez te jednostki psów ratowniczych. Ustawodawca przewidział na wykonanie tego obowiązku 12 miesięcy.

Wejście w życie

Ustawa została ogłoszona w Dzienniku Ustaw 1.9.2026 r. Nowe przepisy wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ich ogłoszenia, tj. 16.9.2026 r. Od tego momentu zaczyna biec również 12-miesięczny termin dla gmin na dokonanie obligatoryjnego przeglądu umów.

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →