W piśmie z 31.5.2026 r., DPNT.413.13.2026, Prezes UODO wystąpił o podjęcie działań legislacyjnych mających zapewnić osobom po zakończonym leczeniu onkologicznym prawo do bycia zapomnianym przy korzystaniu z usług finansowych.
Problem wskazany przez organ dotyczy możliwości uwzględniania przez podmioty rynku finansowego informacji o wcześniejszej chorobie nowotworowej, w szczególności przy ocenie ryzyka związanego z udzielaniem kredytu lub zawieraniem umowy ubezpieczenia. Zdaniem Prezesa UODO brak odpowiednich ograniczeń czasowych może powodować, że informacje o przebytej chorobie wpływają na sytuację konsumenta jeszcze wiele lat po leczeniu, m.in. poprzez wyższe koszty ubezpieczenia lub utrudnienia w dostępie do kredytu.
Prezes UODO zwrócił uwagę, że problem ten został dostrzeżony również na poziomie unijnym. Parlament Europejski w rezolucji z 16.2.2022 r. w sprawie wzmocnienia Europy w walce z chorobami nowotworowymi postulował, aby historia choroby nowotworowej nie prowadziła do gorszego traktowania osób żyjących z rakiem lub wyleczonych w dostępie do usług finansowych. W rezolucji wskazano również na rozwiązania funkcjonujące m.in. we Francji, Belgii, Luksemburgu i Niderlandach.
Ministerstwo Finansów i Gospodarki odpowiedziało na wystąpienie Prezesa UODO pismem z 3.7.2026 r. W piśmie oznaczonym znakiem FN5.701.12.2026 resort podkreślił znaczenie prawa do usunięcia danych dla osób po przebytej chorobie nowotworowej oraz potwierdził, że kwestia ich niedyskryminacyjnego traktowania na rynku finansowym wymaga uwagi.
Ministerstwo wskazało zarazem, że prowadzenie pilnych prac nad wdrożeniem dyrektywy 2023/2225 powierzono ministrowi sprawiedliwości, który ma działać we współpracy z ministrem finansów. Resort finansów zadeklarował uczestnictwo w pracach legislacyjnych dotyczących usług finansowych, z uwzględnieniem problemu równego traktowania konsumentów.
Prawo do bycia zapomnianym
Jednym z punktów odniesienia dla stanowiska Prezesa UODO jest art. 17 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27.4.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.Urz. UE L z 2016 r. Nr 119, s. 1; dalej: RODO), regulujący prawo do usunięcia danych osobowych, określane jako „prawo do bycia zapomnianym”. Przepis przyznaje osobie, której dane dotyczą, prawo żądania ich usunięcia w przypadkach wskazanych w rozporządzeniu, m.in. jeżeli dane nie są już niezbędne do celów, w których zostały zebrane lub w inny sposób przetwarzane.
Prawo to nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Art. 17 ust. 3 RODO przewiduje sytuacje, w których dalsze przetwarzanie pozostaje dopuszczalne, m.in. jeżeli jest ono niezbędne do wykonania obowiązku prawnego albo do ustalenia, dochodzenia lub obrony roszczeń. Prezes UODO odwołał się również do art. 51 ust. 4 Konstytucji RP.
W omawianym kontekście należy przy tym odróżnić ogólne prawo do usunięcia danych wynikające z RODO od szczególnego mechanizmu dotyczącego wykorzystywania informacji o chorobie nowotworowej w określonych usługach finansowych. Postulowane „prawo do bycia zapomnianym” w sektorze finansowym odnosi się przede wszystkim do ustanowienia granicy czasowej, po której określone informacje zdrowotne nie powinny być brane pod uwagę we wskazanym celu.
Takie rozwiązanie przewiduje dyrektywa 2023/2225. Zgodnie z jej art. 14 ust. 4 państwa członkowskie mają zapewnić, aby dane osobowe dotyczące diagnozy chorób onkologicznych nie były wykorzystywane do celów polisy ubezpieczeniowej związanej z umową o kredyt po upływie okresu określonego w prawie krajowym. Okres ten nie może przekraczać 15 lat od zakończenia leczenia.
Dyrektywa pozostawia więc państwom członkowskim możliwość ustanowienia krótszego terminu. Z przekazanego materiału wynika, że projektowane polskie rozwiązanie zakłada okres pięciu lat od zakończenia leczenia. Po jego upływie dane dotyczące choroby nowotworowej nie miałyby być pozyskiwane ani wykorzystywane w celu zawarcia umowy ubezpieczenia spłaty kredytu.
Inny charakter ma rezolucja Parlamentu Europejskiego z 16.2.2022 r. Parlament postulował w niej zagwarantowanie pacjentom onkologicznym prawa do bycia zapomnianym po 10 latach od zakończenia leczenia, a w przypadku osób, u których diagnozę postawiono przed ukończeniem 18. roku życia, po pięciu latach. Jak podkreśliło Ministerstwo Finansów, rezolucja wyraża stanowisko Parlamentu Europejskiego i nie ma charakteru prawnie wiążącego.
Brak jasnej granicy czasowej
Stanowisko Prezesa UODO opiera się na założeniu, że ogólne instrumenty ochrony danych nie rozwiązują w pełni praktycznego problemu wykorzystywania informacji o przebytym nowotworze na rynku finansowym. Według organu brak wyraźnych ograniczeń czasowych powoduje, że informacje o zakończonej chorobie mogą być uwzględniane przez długi okres przy oferowaniu określonych produktów finansowych.
Prezes UODO powiązał ten problem z zasadą minimalizacji danych. Zgodnie z przedstawionym stanowiskiem dane powinny być przetwarzane jedynie w zakresie niezbędnym i przez czas potrzebny do realizacji określonego celu. Brak jasnej granicy czasowej dla wykorzystywania informacji o przebytej chorobie onkologicznej rodzi zatem, w ocenie organu, wątpliwości z perspektywy ochrony praw osób, których dane dotyczą.
Organ dostrzega przy tym znaczenie projektowanej implementacji dyrektywy 2023/2225, ale wskazuje na jej ograniczony zakres. Regulacja przewidziana w dyrektywie odnosi się do danych wykorzystywanych na potrzeby polisy ubezpieczeniowej powiązanej z umową o kredyt. Nie obejmuje tym samym automatycznie wszystkich umów ubezpieczeniowych ani całego rynku usług finansowych.
W wystąpieniu zwrócono uwagę, że obowiązujące przepisy umożliwiają, za zgodą pacjenta, udostępnianie dokumentacji medycznej ubezpieczycielom. Prezes UODO wskazuje jednak, że samo istnienie podstawy do przekazania dokumentacji nie rozstrzyga, jak długo informacje o wcześniejszej chorobie mogą być wykorzystywane przy świadczeniu usług finansowych.
Ministerstwo Finansów i Gospodarki nie zakwestionowało znaczenia przedstawionego problemu, lecz zaakcentowało zakres kompetencji poszczególnych organów. Przypomniało również, że RODO już reguluje prawo do usunięcia danych oraz wyjątki od niego. W odniesieniu do regulacji sektorowej resort wskazał natomiast na wdrażanie dyrektywy 2023/2225 i udział Ministerstwa Finansów w pracach prowadzonych we współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości.
Kierunek zmian legislacyjnych
Wystąpienie Prezesa UODO i odpowiedź Ministerstwa Finansów i Gospodarki nie są rozstrzygnięciem indywidualnej sprawy ani decyzją ustanawiającą nowe obowiązki banków lub ubezpieczycieli. Dokumenty przedstawiają stanowiska organów dotyczące potrzeby i możliwego kierunku zmian legislacyjnych.
Najbardziej konkretnym elementem planowanych zmian pozostaje wdrożenie dyrektywy 2023/2225. Według przekazanego materiału przygotowywana regulacja ma przewidywać pięcioletni termin, po którego upływie dane dotyczące choroby nowotworowej nie będą mogły być pozyskiwane i wykorzystywane w celu zawarcia ubezpieczenia spłaty kredytu.
Prezes UODO postuluje jednak szersze rozwiązanie, obejmujące także inne obszary usług finansowych. Ministerstwo Finansów potwierdziło wagę problemu, lecz w przedstawionej odpowiedzi nie zadeklarowało wprowadzenia kompleksowej regulacji obejmującej cały rynek.
Wystąpienie Prezesa UODO sygnalizuje możliwy kierunek zmian regulacyjnych, ale samo nie ustanawia nowych terminów wykorzystywania danych o chorobach nowotworowych. Dla podmiotów rynku finansowego istotna będzie przede wszystkim ostateczna treść przepisów wdrażających dyrektywę 2023/2225, w tym projektowana pięcioletnia granica dotycząca danych wykorzystywanych przy ubezpieczeniu spłaty kredytu.
Terminu tego nie należy automatycznie odnosić do innych produktów finansowych i ubezpieczeniowych. Niezależnie od prac legislacyjnych administratorzy powinni oceniać cel, zakres i czas przetwarzania danych zdrowotnych zgodnie z zasadami niezbędności i minimalizacji.
Na obecnym etapie mamy więc do czynienia z postulatem rozszerzenia ochrony oraz projektowaną regulacją sektorową, a nie z ogólnym zakazem wykorzystywania informacji o przebytej chorobie nowotworowej w całym sektorze finansowym.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
