Piecza współdzielona ma być zasadą po rozstaniu rodziców

Cel projektu

Obowiązujące przepisy nie zawierają legalnej definicji pieczy współdzielonej, mimo że taki model sprawowania pieczy jest już stosowany w praktyce orzeczniczej. Sądy odwołują się w tym zakresie przede wszystkim do art. 58 i 107 KRO. Projektodawcy wskazują jednak, że brak jednoznacznej regulacji prowadzi do rozbieżności, w szczególności co do znaczenia porozumienia rodzicielskiego oraz wpływu konfliktu między rodzicami na możliwość pozostawienia władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom i ustalenia pieczy współdzielonej.

Projekt ma stworzyć kompleksową konstrukcję prawną pieczy współdzielonej. Obejmuje ona nie tylko jej definicję i przesłanki stosowania, lecz również zasady ustalania miejsca zamieszkania dziecka, obowiązki informacyjne rodziców, zmianę reguł dotyczących alimentów oraz dostosowanie przepisów o świadczeniach rodzinnych i wychowawczych.

Projektodawcy przyjmują, że dobro dziecka co do zasady wiąże się z utrzymywaniem relacji z obojgiem rodziców. Wyrazem tego założenia ma być projektowany art. 96 § 3 KRO, zgodnie z którym dobro małoletniego dziecka co do zasady realizuje się przez utrzymywanie kontaktu z obojgiem rodziców i wychowywanie przez oboje rodziców.

Piecza współdzielona przy wspólnej władzy rodzicielskiej

Najważniejsza zmiana dotyczy art. 58 KRO, regulującego rozstrzygnięcia zamieszczane w wyroku rozwodowym, oraz art. 107 KRO, stosowanego wobec rodziców żyjących w rozłączeniu.

Sąd ma być zobowiązany do wyraźnego rozstrzygnięcia nie tylko o władzy rodzicielskiej i kontaktach z dzieckiem, lecz również o pieczy nad nim. Projekt porządkuje więc trzy odrębne płaszczyzny relacji rodziców z dzieckiem: władzę rodzicielską, pieczę oraz kontakty.

Projektowane art. 58 § 1aa i art. 107 § 2a KRO określają podstawową konstrukcję pieczy współdzielonej. Jeżeli sąd pozostawi wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, ma określić, że dziecko będzie zamieszkiwać z każdym z nich w powtarzających się, porównywalnych okresach. Od takiego rozwiązania będzie można odstąpić, jeżeli dobro dziecka wymaga innego rozstrzygnięcia.

Piecza współdzielona nie oznacza zatem automatycznego dzielenia czasu dziecka dokładnie po połowie. Projekt posługuje się kryterium okresów „porównywalnych”, a nie identycznych. Jednocześnie jej ustalenie będzie możliwe zarówno w drodze orzeczenia sądu, jak i porozumienia zawartego przez rodziców.

Konflikt rodziców nie wykluczy pieczy współdzielonej

Projekt ma również zmienić znaczenie konfliktu między rodzicami przy wyborze modelu pieczy. Zgodnie z projektowanymi art. 58 § 1ac oraz art. 107 § 2c KRO konflikt pomiędzy rodzicami nie będzie stanowił samodzielnej przesłanki odstąpienia od pieczy współdzielonej.

Nie oznacza to pozbawienia sądu możliwości wyboru innego rozwiązania. Nadrzędną przesłanką nadal pozostanie dobro dziecka. Projekt wskazuje przykładowo, że przeciwwskazaniem może być stan zdrowia dziecka albo jednego z rodziców.

Jeżeli przeszkoda uniemożliwiająca wprowadzenie pieczy współdzielonej ma charakter wyłącznie czasowy, sąd nie będzie musiał definitywnie z niej rezygnować. Ma wówczas ustalić harmonogram jej wprowadzenia.

Projekt uwzględnia również sytuację rodzeństwa. Przy rozstrzyganiu o pieczy i kontaktach sąd ma brać pod uwagę zasadę wspólnego wychowywania się rodzeństwa, a przy pieczy współdzielonej zapewniać warunki umożliwiające dzieciom bezpośredni kontakt ze sobą.

Więcej niż jedno miejsce zamieszkania dziecka

Uregulowanie pieczy współdzielonej wymaga również zmian w KC. Projekt nadaje nowe brzmienie art. 26 i 28 KC oraz przewiduje wyjątek od zasady, zgodnie z którą jedna osoba może mieć tylko jedno miejsce zamieszkania.

Jeżeli nad dzieckiem będzie sprawowana piecza współdzielona, miejscowość albo miejscowości jego zamieszkania będą określane w porozumieniu rodziców lub w orzeczeniu sądu. Tym samym możliwe będzie wskazanie więcej niż jednego miejsca zamieszkania dziecka.

Jeżeli pieczy współdzielonej nie ustalono, a rodzicom przysługuje władza rodzicielska w równym zakresie i mieszkają oddzielnie, miejscem zamieszkania dziecka będzie miejsce zamieszkania tego rodzica, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli natomiast dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, miejsce zamieszkania określi sąd opiekuńczy.

Przy rozstrzyganiu tej kwestii sąd będzie musiał wziąć pod uwagę odległość od szkoły, przedszkola, żłobka lub innej placówki zapewniającej dziecku opiekę. Rozwiązanie ma ograniczyć sytuacje, w których sposób ustalenia miejsca zamieszkania utrudnia w praktyce wykonywanie pieczy.

Przeprowadzka do innego powiatu jako nadużycie władzy rodzicielskiej

Projekt ingeruje także w zasady zmiany miejsca zamieszkania dziecka. Do KRO ma zostać dodany art. 96², zgodnie z którym zmiana miejsca zamieszkania małoletniego na miejsce znajdujące się w innym powiecie, dokonana bez wymaganej zgody drugiego rodzica albo sądu opiekuńczego, będzie stanowiła nadużycie władzy rodzicielskiej.

Regulacja ma znaczenie zwłaszcza przy pieczy współdzielonej, której faktyczne wykonywanie może zostać istotnie utrudnione wskutek jednostronnej przeprowadzki jednego z rodziców wraz z dzieckiem.

Obowiązek wymiany informacji i dokumentów

Nowy art. 97 § 1a KRO ma określić dodatkowe obowiązki rodziców wykonujących pieczę współdzieloną. Będą oni zobowiązani do wzajemnego informowania się o bieżących sprawach dziecka oraz przekazywania jego dokumentów.

Projekt wymienia w szczególności dokumenty potwierdzające tożsamość oraz dokumentację medyczną. Regulacja ma zapewnić obojgu rodzicom rzeczywistą możliwość wykonywania bieżącej pieczy w okresach, w których dziecko z nimi zamieszkuje.

Czas opieki będzie wpływał na wysokość alimentów

Istotne zmiany przewidziano także w art. 135 § 1 KRO. Nadal podstawowymi kryteriami ustalenia zakresu świadczeń alimentacyjnych będą usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego.

Projekt nakazuje jednak dodatkowo uwzględniać przy alimentach na rzecz dziecka czas, jaki dziecko spędza z każdym ze zobowiązanych. W przypadku pieczy współdzielonej znaczenie będą miały również rażące dysproporcje w sytuacji majątkowej rodziców, jeżeli w istotny sposób wpływają na poziom życia dziecka.

Świadczenie wychowawcze po połowie dla każdego rodzica

Zmiany mają objąć również ustawę z 11.2.2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 508).

Jeżeli dziecko będzie objęte pieczą współdzieloną sprawowaną przez rozwiedzionych, pozostających w separacji albo żyjących w rozłączeniu rodziców, każdemu z nich ma przysługiwać połowa kwoty świadczenia wychowawczego należnego za dany miesiąc. Piecza będzie mogła wynikać zarówno z orzeczenia sądu, jak i porozumienia rodziców.

Dostosowana zostanie również ustawa z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1208). Projekt zastępuje funkcjonujące obecnie odwołania do „opieki naprzemiennej” konstrukcją odpowiadającą nowej definicji pieczy współdzielonej.

Etap legislacyjny i wejście w życie

Poselski projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy i niektórych innych ustaw skierowano do I czytania na posiedzeniu Sejmu.

Projekt przewiduje stosowanie nowych regulacji także do spraw wszczętych i niezakończonych przed wejściem ustawy w życie, przy zachowaniu w mocy czynności dokonanych prawidłowo na podstawie dotychczasowych przepisów.

Ustawa ma wejść w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.