Do 10.7.2027 r., kiedy rozpocznie się bezpośrednie stosowanie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 z 31.5.2024 r. w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu (Dz.Urz. UE L z 2024 r. s. 1624; dalej: TerroryzmR), pozostało niewiele czasu – zarówno z perspektywy instytucji obowiązanych, jak i polskiego ustawodawcy. Warto więc zapytać nie tylko o zakres zmian przewidzianych obecnie w ustawie z 1.3.2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 644; dalej: TerroryzmU), lecz przede wszystkim o to, jak daleko jesteśmy od pełnego dostosowania krajowych regulacji dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu do unijnego Pakietu AML. Czy po 10.7.2027 r. grozi nam funkcjonowanie dwóch równoległych reżimów prawnych?

Część I. Istotne, wybrane zmiany w projekcie

1. CRBR: koniec pełnej jawności, dostęp na podstawie „uzasadnionego interesu”.

To najważniejsza zmiana w projekcie. Projekt uchyla obecne art. 66 i 67 TerroryzmU, w tym zasadę „Rejestr jest jawny”. W ich miejsce wprowadza wielopoziomowy system dostępu:

  • Dostęp ustawowy dla organów. Pełny dostęp otrzymują m.in. organy informacji finansowej, prokuratura, Policja, CBA, ABW i KAS. Dostęp mają też instytucje obowiązane, ale wyłącznie w celu stosowania środków bezpieczeństwa finansowego. Instytucje obowiązane uzyskują dostęp przez SIGIIF.
  • Dostęp na wniosek. Każdy, kto wykaże uzasadniony interes związany z zapobieganiem praniu pieniędzy, finansowaniu terroryzmu lub przestępstwom źródłowym albo ze zwalczaniem tych zjawisk, otrzyma ograniczony zakres danych. Data urodzenia beneficjenta będzie ujawniana tylko w zakresie miesiąca i roku. Projekt ustawy wprowadza domniemanie uzasadnionego interesu m.in. dla dziennikarzy. Organ ocenia interes, biorąc pod uwagę funkcję lub zawód wnioskodawcy oraz jego związek z podmiotem, którego dotyczy wniosek.
  • Procedura. Organ ma 12 dni na rozpatrzenie wniosku. Termin można przedłużyć dwukrotnie o kolejne 12 dni, jeśli liczba wniosków nagle wzrośnie. Wśród podstaw odmowy jest m.in. uzasadniona obawa, że informacje zostaną wykorzystane do celów niezwiązanych z AML/CFT. Organ okresowo weryfikuje, czy uzasadniony interes nadal istnieje i może odebrać dostęp w drodze decyzji. Jeśli podmiot nie powiadomi organu o ustaniu uzasadnionego interesu, grozi mu kara do 50 000 zł.
  • Ochrona beneficjentów rzeczywistych. Beneficjent może wnioskować o wyłączenie dostępu do swoich danych. Warunkiem jest wykazanie niewspółmiernego ryzyka, że stanie się ofiarą określonych przestępstw albo brak pełnej zdolności do czynności prawnych. Organ ma publikować roczne sprawozdanie z takich decyzji i przekazywać je Komisji Europejskiej.
  • Retencja danych. Projekt zastępuje dotychczasowy art. 64 TerroryzmU nowymi zasadami przechowywania i usuwania danych.
Beck Akademia - praktyczne szkolenia online - sprawdź aktualny harmonogram Sprawdź

2. SIGIIF zastępuje „formularz identyfikujący” i stanowi centralny system AML ściśle powiązany m.in. z CRBR.

Projekt uchyla art. 77-79 TerroryzmU, w tym formularz identyfikujący instytucję obowiązaną. W nowym rozdziale 6a dostęp do SIGIIF wymaga złożenia wniosku i potwierdzenia przez GIIF, również odbierającego dostęp podmiotowi, który utracił status instytucji obowiązanej. Przez SIGIIF mają być przekazywane m.in.:

  • informacje z art. 72 TerroryzmU,
  • zawiadomienia z art. 74, 86 i 90 TerroryzmU,
  • żądania i zwolnienia,
  • informacje z art. 119 ust. 2 TerroryzmU.

Harmonogram składania wniosków jest rozłożony według kategorii instytucji obowiązanych. Banki i instytucje z art. 2 ust. 1 pkt 1–2 TerroryzmU mają termin do 14.1.2027 r. Ostatnia grupa ma termin do 31.5.2027 r. Niewykonanie tego obowiązku zagrożone jest karą administracyjną.

Nie budzi wątpliwości, że bez SIGIIF funkcjonowanie w systemie AML będzie niemożliwe.

3. Sankcje i środki ograniczające.

Projekt rozszerza katalog naruszeń zagrożonych karą o obowiązki informacyjne wynikające z rozporządzenia Rady (UE) nr 267/2012 z 23.3.2012 r. w sprawie środków ograniczających wobec Iranu i uchylającego rozporządzenie (UE) nr 961/2010 (Dz.Urz. UE L z 2012 r. Nr 88, s. 1) oraz rozporządzenia Rady (UE) 2017/1509 z 30.8.2017 r. dotyczącego środków ograniczających skierowanych przeciwko Koreańskiej Republice Ludowo-Demokratycznej i uchylającego rozporządzenie (WE) nr 329/2007 (Dz.Urz. UE L z 2017 r. Nr 224, s. 1). Przebudowuje też art. 117 TerroryzmU dotyczący szczególnych środków ograniczających. Minister właściwy do spraw wewnętrznych ma otrzymać dostęp do informacji w związku ze stosowaniem ustawy z 13.4.2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 514).

4. Harmonogram wejścia w życie

Projekt przewiduje cztery etapy wejścia w życie:

  • 1.1.2027 r. – zasada ogólna.
  • 1.4.2027 r. – przepisy o przekazywaniu informacji i zawiadomień przez SIGIIF.
  • 1.10.2027 r. – nowy model CRBR (art. 66–71 TerroryzmU).
  • 1.1.2028 r. – SIGIIF dla jednostek współpracujących, art. 109 TerroryzmU.

Od 1.10.2027 r. do 30.9.2028 r. termin na udostępnienie informacji z CRBR wynosi 30 dni – należy to uwzględnić przy wszelkich transakcjach, w których dopełnienie formalności AML jest konieczne.

Część II. Na jakim etapie jest TerroryzmU

Co projekt realizuje

1. Dostęp do CRBR (art. 11–13 i 15 dyrektywy 2024/1640).

Projekt wdraża ten obszar najszerzej:

  • dostęp dla organów i instytucji obowiązanych,
  • test uzasadnionego interesu z domniemaniem np. dla dziennikarzy,
  • uznawanie dokumentów potwierdzających uzasadniony interes wydanych przez odpowiednik rejestru w innym państwie członkowskim,
  • dostęp dla dostawców produktów AML działających na rzecz instytucji obowiązanych, co odpowiada rozwiązaniu z dyrektywy.

Polska nie dotrzymała terminu 10.7.2026 r. Nowy model CRBR ma zacząć działać 1.10.2027 r. Opóźnienie wyniesie więc ponad rok.

2. Infrastruktura i instytucje. 

SIGIIF oraz wzmocnienie pozycji GIIF przygotowują grunt pod nowy model współpracy jednostek analityki finansowej (FIU). Mieszczą się w logice TerroryzmR, ale nie są jeszcze pełną transpozycją przepisów dyrektywy o FIU.

Czego projekt jeszcze nie realizuje:

  1. Konstrukcja TerroryzmU nadal opiera się na dyrektywie (UE) 2015/849. Skonsolidowany tekst wciąż odwołuje się do tej dyrektywy, np. w zadaniach GIIF jako FIU i w aktualizacji krajowej strategii. Tymczasem dyrektywa (UE) 2015/849 traci moc 10.7.2027 r.
  2. Rozdział 5 nadal szczegółowo reguluje środki bezpieczeństwa finansowego, w tym identyfikację klienta i beneficjenta rzeczywistego. Od 10.7.2027 r. te kwestie reguluje bezpośrednio TerroryzmR. Krajowe przepisy powielające lub sprzeczne z rozporządzeniem trzeba będzie uchylić lub przebudować.
  3. Art. 2 ust. 1 TerroryzmU zachowuje obecną strukturę. Projekt nie obejmuje jeszcze nowych podmiotów zobowiązanych z TerroryzmR, takich jak kluby i agenci piłkarscy (od 10.7.2029 r.). Pozwala przy tym utrzymać krajowy zakres dla sektorów spoza katalogu unijnego.
  4. Rozdział 13 TerroryzmU nadal dotyczy naruszeń TerroryzmU i rozporządzenia (UE) 2015/847, które obowiązywało do 29.12.2024 r. Kary muszą obejmować naruszenia TerroryzmR, także wobec kadry kierowniczej wyższego szczebla. Do 10.10.2027 r. państwa członkowskie mają przekazać Komisji i Urzędowi ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy i Finansowaniu Terroryzmu informacje o rozwiązaniach w zakresie nakładania kar.
  5. TerroryzmU zawiera reguły przechowywania dokumentów związanych z postępowaniami trwającymi 10.7.2027 r. Państwa członkowskie mogą przedłużyć ten okres. Wymaga to decyzji krajowego ustawodawcy.
  6. Informacje o beneficjentach rzeczywistych zagranicznych podmiotów, które 10.7.2027 r. będą posiadały nieruchomość w UE, trzeba zgłosić do CRBR do 10.1.2028 r. Obecny art. 58 TerroryzmU obejmuje w tym zakresie jedynie trusty.

Część III. Ocena ogólna

Najkrócej: projekt zmian w TerroryzmU to pierwszy, „wycinkowy” etap dostosowania. Usuwa zaległość dotyczącą dostępu do CRBR, choć z opóźnieniem wobec terminu z 10.7.2026 r. Przygotowuje też infrastrukturę cyfrową (SIGIIF) i instytucjonalną (GIIF).

Właściwa „ustawa wdrożeniowa” do Pakietu AML jest nadal przed nami. Powinna przede wszystkim:

  • przebudować TerroryzmU na akt uzupełniający wobec bezpośrednio stosowanego TerroryzmR,
  • dokończyć transpozycję dyrektywy 2024/1640, w tym przepisów o nadzorze, o FIU (Jednostkach Analityki Finansowej) i sankcjach,
  • zostać uchwalona przed 10.7.2027 r.

Część przepisów projektu ma wejść w życie dopiero w 2028 r. Czasu na drugi, kompleksowy etap jest niewiele i już dziś można przewidywać, że operacja ta może się nie udać.

Bartłomiej Gudek – adwokat w zespole White-Collar Crime kancelarii DLA Piper Giziński Kycia sp.k. Specjalizuje się w doradztwie dla podmiotów z sektora finansowego i niefinansowego w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Zainteresowany w szczególności analizą rozległych struktur kapitałowych, ustalaniem beneficjentów rzeczywistych, budowaniem skutecznych procedur KYC oraz wdrożeniem unijnego Pakietu AML.

Wszystkie aktualności n.ius® po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Kup online, korzystaj od razu! Sprawdź

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →