Ugoda zamiast skazania, porozumienie szansą na łagodniejszą karę

Sejm przeprowadził I czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks karny skarbowy (druk sejmowy nr 3087) i skierował go do Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach. Projekt przewiduje umarzanie wybranych spraw przez prokuratora, szersze możliwości dobrowolnego poddania się karze oraz preferencje w jej wymiarze przy porozumieniu procesowym. Wejście w życie zaplanowano na 1.4.2027 r.

Ważne zmiany:

Uwagi ogólne

Projekt zmienia ustawę z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 490; dalej: KPK) oraz ustawę z 10.9.1999 r. – Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 633; dalej: KKS). Został przygotowany na podstawie propozycji Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego.

Zgodnie z uzasadnieniem zmiany mają rozszerzyć stosowanie porozumień procesowych i umożliwić wcześniejsze zakończenie spraw, w których okoliczności czynu są wyjaśnione. Obejmują dwa nowe tryby umorzenia przez prokuratora oraz zmiany zasad skazania bez rozprawy. Porozumienia prowadzące do skazania nadal będą podlegały ocenie sądu.

Umorzenie ugodowe w określonych sprawach

Projektowany art. 11a KPK przewiduje umorzenie postępowania przez prokuratora w sprawach dotyczących występków przeciwko mieniu popełnionych bez przemocy lub groźby bezprawnej, jeżeli wartość mienia nie przekracza 20 000 zł. Wyłączono czyny z art. 279–283 KK. Z rozwiązania będzie można skorzystać także w sprawach o występki określone w art. 157 § 3, art. 160 § 3 i art. 177 § 1 KK, z wyjątkiem wypadku komunikacyjnego popełnionego w warunkach wskazanych w art. 178 § 1 KK.

Umorzenie będzie dostępne wobec podejrzanego niekaranego za przestępstwo umyślne, gdy okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, a ugoda z pokrzywdzonym została wykonana. Prokurator będzie mógł uzależnić umorzenie od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa od 1000 do 20 000 zł, a także od zmian treści ugody. Wysokość świadczenia powiązano m.in. ze stopniem winy i sytuacją majątkową podejrzanego.

Prokurator nie umorzy sprawy, jeżeli sprzeciwiałyby się temu cele kary, w szczególności zapobieżenie ponownemu przestępstwu. Jeśli mimo ugody nie będzie podstaw do umorzenia, projekt przewiduje zastosowanie art. 335 lub art. 336 KPK, chyba że sprzeciwiają się temu okoliczności sprawy.

Umorzenie w sprawach dotyczących dokumentów

Projektowany art. 11b KPK ustanawia odrębny tryb dla występków określonych w art. 270 § 2a i 3 oraz art. 271 § 2 KK. Chodzi odpowiednio o wypadki mniejszej wagi fałszerstwa dokumentu, przygotowanie do fałszerstwa dokumentu oraz wypadek mniejszej wagi poświadczenia nieprawdy.

Warunkiem będzie brak wcześniejszego ukarania za przestępstwo umyślne, okoliczności sprawy niebudzące wątpliwości i zapłata na rzecz Skarbu Państwa od 1000 do 20 000 zł. Prokurator nie będzie mógł umorzyć postępowania wbrew celom kary. Inaczej niż w art. 11a KPK nie jest tu wymagana ugoda z pokrzywdzonym.

Wznowienie umorzonego postępowania

Projektowany art. 11c KPK zakłada wznowienie postępowania umorzonego w jednym z nowych trybów, jeżeli były podejrzany w ciągu dwóch lat od wydania postanowienia o umorzeniu popełni przestępstwo umyślne, za które zostanie prawomocnie skazany. Nową przesłankę uwzględni także art. 327 § 2 KPK.

Niższe granice kary przy porozumieniu procesowym

Projektowany art. 343c KPK określa szczególne zasady wymiaru kary przy skazaniu w trybach konsensualnych. Gdy sąd uwzględni wniosek z art. 335 lub art. 338a KPK, orzeczona kara pozbawienia wolności nie będzie mogła przekroczyć dwóch trzecich górnej granicy ustawowego zagrożenia. W przypadku wniosku z art. 387 KPK granica ta wyniesie trzy czwarte ustawowego maksimum. Przepisy określają więc pułap kary, a nie automatyczne zmniejszenie każdej wymierzanej sankcji o taki sam ułamek.

Przy uwzględnieniu wniosku z art. 335 lub art. 338a KPK sąd będzie mógł także m.in. nadzwyczajnie złagodzić karę, odstąpić od jej wymierzenia w sprawie o przestępstwo zagrożone karą do pięciu lat pozbawienia wolności, odstąpić od obligatoryjnego przepadku albo warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności lub kary łącznej do pięciu lat na okres próby do dziesięciu lat. W trybie art. 387 KPK dostępne będą tylko wskazane w art. 343c § 2 pkt 1 i 3 KPK dodatkowe rozwiązania.

Jeżeli do aktu oskarżenia nie dołączono wniosku z art. 335 § 2 KPK, prokurator na wniosek oskarżonego dołączy oświadczenie określające akceptowane warunki dobrowolnego poddania się karze (projektowany art. 332 § 2a KPK).

Dobrowolne poddanie się karze także w toku rozprawy

Zmiana art. 387 § 1 KPK umożliwi złożenie wniosku o skazanie bez dalszego postępowania dowodowego także przez obrońcę za zgodą oskarżonego. Dotyczy to przestępstw zagrożonych karą do 15 lat pozbawienia wolności. Termin będzie związany z zakończeniem pierwszego przesłuchania albo przeprowadzeniem dowodu z protokołu wyjaśnień wszystkich oskarżonych na rozprawie głównej. Zamiast wymogu zgody prokuratora art. 387 § 2 KPK przewiduje brak jego sprzeciwu, pod warunkiem należytego zawiadomienia o rozprawie. Utrzymano również wymóg braku sprzeciwu należycie zawiadomionego i pouczonego pokrzywdzonego.

Dodawany art. 387a KPK umożliwi odpowiednie stosowanie tego trybu również po wskazanym terminie, w dalszym toku postępowania dowodowego na rozprawie. Takie późniejsze porozumienie nie będzie jednak dawało korzyści związanych z obniżeniem ustawowego pułapu kary ani z dodatkowymi uprawnieniami przewidzianymi w art. 343c KPK.

Zmiany w sprawach karnych skarbowych

Zmiana art. 161 KKS obejmie także wnioski składane na podstawie art. 387a KPK. W razie uszczuplenia należności publicznoprawnej sąd uzależni uwzględnienie wniosku od zapłaty całej wymagalnej należności w wyznaczonym terminie. Interwenient zachowa możliwość sprzeciwienia się objętemu wnioskiem przepadkowi przedmiotów.

Przepisy przejściowe i wejście w życie

Zgodnie z art. 3 projektu nowe przepisy procesowe mają być stosowane także do postępowań wszczętych i niezakończonych przed wejściem nowelizacji w życie. Jednocześnie art. 4 zachowuje skuteczność czynności procesowych dokonanych zgodnie z dotychczasowymi przepisami. Art. 5 przewiduje utratę mocy dotychczasowych przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 300 § 4 KPK. Projektowany termin wejścia w życie ustawy to 1.4.2027 r.

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →