TSUE wzmacnia ochronę konsumentów. Najpierw zwrot pieniędzy, potem ewentualny spór z bankiem

Stan faktyczny

N.O. (osoba fizyczna) zawarła umowę o prowadzenie ROR z PKO BP S.A. (dalej: PKO). Padła ona ofiarą phishingu popełnionego przez niezidentyfikowanego sprawcę, który podał się za zainteresowanego kupnem przedmiotu wystawionego przez nią do sprzedaży na internetowym portalu aukcyjnym i wysłał jej link wywołujący u niej przekonanie, że pochodzi on z portalu aukcyjnego i że jego celem jest potwierdzenie sprzedaży. Po kliknięciu na ten link N.O. weszła na stronę internetową odtwarzającą wygląd strony internetowej PKO i wpisała tam swoje dane do logowania do usługi bankowości elektronicznej. Uzyskane w ten sposób dane umożliwiły sprawcy dokonanie przelewu z rachunku N.O. na jego rachunek kwoty 3000 zł. Owa transakcja płatnicza została autoryzowana przez sprawcę oszustwa za pomocą kodu potwierdzającego przekazanego przez SMS i uzyskanego od PKO w wyniku tego wprowadzenia w błąd. Następnego dnia N.O. zorientowała się, że doszło do oszustwa, i natychmiast zawiadomiła PKO i policję o nieautoryzowanej transakcji płatniczej. Nie doszło do ustalenia sprawcy oszustwa.

PKO odmówił zwrotu kwoty nieautoryzowanej transakcji płatniczej na rzecz N.O., twierdząc, że poniesiona przez nią szkoda wynikała z braku dochowania przez nią, wskutek rażącego zaniedbania, obowiązku przechowywania omawianego instrumentu płatniczego z zachowaniem należytej staranności oraz nieudostępniania go osobom nieuprawnionym.

Rozpatrujący ten spór Sąd Rejonowy w Koszalinie powziął wątpliwości: czy przepisy art. 73 ust. 1 w zw. z art. 74 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 z 25.11.2015 r. w sprawie usług płatniczych w ramach rynku wewnętrznego, zmieniającej dyrektywy 2002/65/WE, 2009/110/WE, 2013/36/UE i rozporządzenie (UE) Nr 1093/2010 oraz uchylającej dyrektywę 2007/64/WE (Dz.Urz. UE L z 2015 r. Nr 337, s. 35) należy rozumieć w ten sposób, że dostawca usług płatniczych może odmówić płatnikowi bezzwłocznego zwrotu kwoty nieautoryzowanej transakcji płatniczej, jeżeli płatnik poniósł stratę związaną z nieautoryzowaną transakcją płatniczą, dopuszczając się rażącego zaniedbania obowiązków określonych w art. 69 dyrektywy 2015/2366?

Stanowisko TS

Z treści art. 73 ust. 1 dyrektywy 2015/2366 wynika, że co do zasady dostawca usług płatniczych płatnika zwraca mu kwotę nieautoryzowanej transakcji płatniczej bezzwłocznie po odnotowaniu danej transakcji lub po otrzymaniu stosownego zgłoszenia, a w każdym razie nie później niż do końca następnego dnia roboczego. Użytkownik powinien zgłosić nieautoryzowaną transakcję bez zbędnej zwłoki po jej wykryciu. Trybunał podkreślił, że treść art. 73 ust. 1 dyrektywy 2015/2366 przewiduje tylko jedno odstępstwo od obowiązku natychmiastowego zwrotu, a mianowicie sytuację, w której dostawca usług płatniczych ma uzasadnione podstawy, aby podejrzewać oszustwo, i poinformuje na piśmie o tych podstawach odpowiedni organ krajowy. Zdaniem TS z powyższego wynika, że art. 73 ust. 1 dyrektywy 2015/2366 nie przewiduje żadnego odstępstwa od obowiązku bezzwłocznego zwrotu w przypadku podejrzenia, że płatnik umożliwił nieautoryzowaną transakcję płatniczą w wyniku rażącego zaniedbania, z naruszeniem obowiązków ciążących na nim na mocy art. 69 dyrektywy 2015/2366.

Trybunał wskazał, że art. 74 ust. 1 akapit 3 dyrektywy 2015/2366 przewiduje, że płatnik pokrywa wszelkie straty związane z nieautoryzowanymi transakcjami płatniczymi, jeżeli poniósł je, działając w nieuczciwych zamiarach lub dopuszczając się celowego lub rażącego zaniedbania co najmniej jednego z obowiązków określonych w art. 69 dyrektywy 2015/2366. Wśród tych obowiązków znajduje się w szczególności obowiązek, o którym mowa w art. 69 ust. 2 dyrektywy 2015/2366, polegający na zastosowaniu wszelkich racjonalnych środków w celu ochrony swoich indywidualnych danych uwierzytelniających. W ocenie TS, określając prawa i obowiązki, odpowiednio, dostawcy usług płatniczych i płatnika, art. 73 i 74 dyrektywy 2015/2366 dokonują podziału ryzyka między nimi.

W odniesieniu do związku między obowiązkami przewidzianymi w art. 73 i 74 dyrektywy 2015/2366 TS stwierdził, że treść art. 74 ust. 1 dyrektywy 2015/2366 nie pozwala na jednoznaczne określenie zakresu przewidzianego w nim odstępstwa. Wedle pierwszej wykładni dotyczy ono obowiązku bezzwłocznego zwrotu przewidzianego w art. 73 ust. 1 dyrektywy 2015/2366, w przypadku gdy płatnik uchybił w wyniku rażącego zaniedbania zobowiązaniom ciążącym na nim na mocy art. 69 dyrektywy 2015/2366. Zgodnie z drugą wykładnią odstępstwo to dotyczy jedynie ostatecznego charakteru zwrotu, przy czym dostawca usług płatniczych jest zobowiązany do dokonania w pierwszej kolejności tego bezzwłocznego zwrotu, a następnie, w stosownym przypadku, może zażądać od płatnika zwrotu strat związanych z nieautoryzowanymi transakcjami za pomocą przewidzianych w tym celu środków prawnych.

Trybunał podkreślił, że dyrektywa 2015/2366 ma na celu zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów. Trafnie wskazał, że wykładnia pozwalająca odmówić bezzwłocznego zwrotu z powodu zarzucanego płatnikowi rażącego zaniedbania pozbawiałaby ten obowiązek skuteczności. Zmuszałaby też płatnika do samodzielnego dochodzenia swoich praw, w tym ponoszenia ewentualnych kosztów postępowania.

Taki podział odpowiedzialności i ryzyka na niekorzyść płatnika okazuje się trudny do pogodzenia z celem polegającym na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów. Natomiast dokonanie wykładni art. 74 ust. 1 dyrektywy 2015/2366 w ten sposób, że nie zwalnia on dostawcy usług płatniczych z obowiązku dokonania bezzwłocznego zwrotu, jest, zdaniem TS, zgodne z celem polegającym na zapewnieniu wysokiego poziomu ochrony konsumentów. Przy czym Trybunał zaznaczył, że ta wykładnia nie stoi na przeszkodzie temu, aby dostawca usług płatniczych zażądał następnie od płatnika, na warunkach przewidzianych w art. 74 ust. 1 dyrektywy 2015/2366, zwrotu strat związanych z nieautoryzowanymi transakcjami płatniczymi, jeżeli straty te wynikają z uchybienia, w wyniku dopuszczenia się przez płatnika rażącego zaniedbania, obowiązkom ciążącym na nim na mocy art. 69 dyrektywy 2015/2366.

Reasumując, TS orzekł, że art. 73 ust. 1 i art. 74 ust. 1 dyrektywy 2015/2366 należy interpretować w ten sposób, iż dostawca usług płatniczych nie może odmówić płatnikowi bezzwłocznego zwrotu kwoty nieautoryzowanej transakcji płatniczej w związku z tym, że ów płatnik miał umożliwić dokonanie tej transakcji wskutek rażącego zaniedbania z naruszeniem obowiązków ciążących na nim na mocy art. 69 dyrektywy 2015/2366.

Komentarz

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →