Izba Cywilna Sądu Najwyższego (dalej: SN) postanowieniem z 29.9.2026 r., III CZ 181/26, Legalis, oddaliła zażalenie na wyrok uchylający orzeczenie sądu I instancji i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania. SN oparł rozstrzygnięcie na analizie zakresu kontroli sprawowanej w postępowaniu zażaleniowym na podstawie art. 3941 § 11 KPC. SN podzielił tym samym ugruntowane stanowisko judykatury dotyczące granic tej kontroli.
Droga do SN
W omawianej sprawie sąd I instancji zasądził wyrokiem częściowym od pozwanej spółki na rzecz powodowej spółki kwotę 147 000 zł wraz z odsetkami za opóźnienie, zobowiązując jednocześnie powodową spółkę do zwrotu pozwanej – równocześnie z zapłatą – szlifierki drobnoziarnistej, mieszalnika proszków i maszyny do czyszczenia tabletek wraz z dokumentami gwarancyjnymi. Strona pozwana wniosła apelację od wyroku do sądu II instancji. W jej wyniku sąd II instancji uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd II instancji przeanalizował zebrany w sprawie materiał dowodowy i poczynił częściowo odmienne ustalenia faktyczne.
Zażalenie do SN
Powodowa spółka złożyła do SN zażalenie na rozstrzygnięcie sądu II instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 386 § 4 KPC, podnosząc brak przesłanek uzasadniających wydanie orzeczenia kasatoryjnego. Domagała się uchylenia wyroku sądu II instancji.
Rozstrzygnięcie i uzasadnienie stanowiska SN
29.9.2026 r. Izba Cywilna Sądu Najwyższego wydała postanowienie, III CZ 181/26, Legalis, którym oddaliła zażalenie skarżącej.
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia SN wskazał, iż jego rola w ramach kontroli zastosowania art. 386 § 4 KPC ogranicza się do skontrolowania, czy doszło do nierozpoznania istoty sprawy lub też czy faktycznie istnieje w realiach rozpoznanej sprawy konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. SN wskazał, że do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu I instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, ponieważ sąd zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że zachodzi przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie.
Jednocześnie SN podkreślił znaczenie zapewnienia stronom w pełni dwuinstancyjnego postępowania. W omawianej sprawie do przeprowadzenia istotnych dla sprawy dowodów i poczynienia ustaleń faktycznych o zasadniczym znaczeniu miałoby dojść dopiero w postępowaniu przed sądem II instancji. To z kolei pozbawiłoby strony możliwości poddania kontroli – w drodze zwykłego środka odwoławczego – prawidłowości oceny dowodów i poczynionych na ich podstawie ustaleń faktycznych. Na tej podstawie SN wywiódł, iż zaskarżone orzeczenie sądu II instancji jest w tym znaczeniu korzystne dla interesów procesowych obu stron.
Instytucja zażalenia do SN na wyrok sądu II instancji uchylający wyrok sądu I instancji i przekazujący sprawę do ponownego rozpoznania została przewidziana w art. 3941 § 11 KPC. Sąd II instancji wydaje takie rozstrzygnięcie w razie stwierdzenia nieważności postępowania (art. 386 § 2 KPC). Może je również wydać w razie nierozpoznania przez sąd I instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości (art. 386 § 4 KPC).
Nieważność postępowania zachodzi w przypadkach określonych w art. 379 KPC. Z kolei o nierozpoznaniu przez sąd I instancji istoty sprawy można mówić, gdy jego rozstrzygnięcie nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy. Chodzi o sytuację, w której sąd zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (por. postanowienie SN z 21.2.2013 r., IV CZ 175/12, Legalis).
Rola tego szczególnego środka zaskarżenia – jak słusznie podkreślił w omawianym orzeczeniu SN – sprowadza się do kontroli prawidłowości zastosowania podstaw uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Kontrola ta ma zatem charakter formalny i nie obejmuje merytorycznej oceny sprawy (por. postanowienie SN z 23.1.2026 r., III CZ 203/25, Legalis). SN nie może zatem rozstrzygać o zasadności dochodzonego roszczenia z uwagi na zawężoną kognicję (por. postanowienie SN z 10.7.2013 r., V CZ 29/13, Legalis). Ocenie może jednak podlegać ewentualny błąd sądu II instancji przy kwalifikowaniu określonej sytuacji procesowej jako odpowiadającej powołanej podstawie kasatoryjnej (por. postanowienie SN z 16.5.2013 r., IV CZ 31/13, Legalis). W przypadku stwierdzenia błędnej kwalifikacji SN uwzględnia zażalenie, a w razie braku takiego błędu je oddala (por. postanowienie SN z 27.3.2014 r., III CZ 7/14, Legalis).
Rozważania poczynione przez SN w omawianym orzeczeniu oparte zostały w istocie na ugruntowanym stanowisku orzecznictwa. Przyjęta argumentacja przemawia za prawidłowością rozstrzygnięcia, a wyrażone w uzasadnieniu stanowisko należy przyjąć z aprobatą.
Postanowienie z 29.9.2026 r., III CZ 181/26, Legalis
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
