Składki sprzed 1999 r. zostaną umorzone z mocy prawa – bez decyzji ZUS

Cel ustawy

Ustawa z 18.9.2026 r. o umorzeniu należności dochodzonych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych powstałych przed 1.1.1999 r. ma zakończyć wieloletnie postępowania dotyczące zadłużenia składkowego pochodzącego jeszcze sprzed reformy systemu ubezpieczeń społecznych.

Według danych przedstawionych w uzasadnieniu zadłużenie sprzed 1.1.1999 r. wynosiło ok. 315 mln zł i dotyczy ok. 7,1 tys. płatników składek. Jednocześnie skuteczność jego egzekucji pozostaje niewielka, a ponoszone koszty są nieproporcjonalne do uzyskiwanych wpływów.

Projektodawca oszacował, że w perspektywie 10 lat kontynuowanie dochodzenia tych należności mogłoby generować ok. 135 mln zł wydatków przy wpływach wynoszących ok. 13,9 mln zł. Regulacja ma więc umożliwić ZUS zakończenie nieefektywnych postępowań i skierowanie zasobów kadrowych oraz organizacyjnych na dochodzenie nowszych należności o większych szansach odzyskania.

Jakie należności zostaną umorzone?

Z dniem wejścia w życie ustawy z mocy prawa zostaną umorzone określone nieprzedawnione należności powstałe przed 1.1.1999 r.

Regulacja obejmuje przede wszystkim należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powstałe na podstawie przepisów obowiązujących przed reformą systemu ubezpieczeń społecznych. Dotyczy to również składek należnych m.in. od osób prowadzących działalność gospodarczą i osób z nimi współpracujących, osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, twórców i ich rodzin oraz duchownych.

Umorzeniu podlegać będą również nieprzedawnione należności z tytułu składek na Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, jeżeli powstały na podstawie wskazanych w ustawie przepisów przed 1.1.1999 r.

Razem z należnością główną umorzone zostaną:

Mechanizm obejmie zatem całość historycznego zadłużenia objętego ustawą, a nie tylko pierwotną kwotę nieopłaconych składek.

W ostatecznym brzmieniu ustawy nie przewidziano wyłączenia należności zabezpieczonych hipoteką, które było rozważane na wcześniejszym etapie prac legislacyjnych. Oznacza to, że umorzeniem zostaną objęte również należności zabezpieczone hipotecznie, o ile spełniają przesłanki określone w ustawie.

Umorzenie wierzytelności zabezpieczonej hipoteką co do zasady będzie skutkowało także wygaśnięciem hipoteki, niezależnie od tego, kto jest aktualnym właścicielem nieruchomości. Analogicznie wygaśnie zastaw zabezpieczający umarzane należności składkowe. Skutki te wynikają z akcesoryjnego charakteru tych praw i wygaśnięcia wierzytelności głównej, co znajduje odzwierciedlenie m.in. w art. 94 ustawy z 6.7.1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1066).

Bez wniosku i bez decyzji ZUS

Umorzenie będzie następowało automatycznie z mocy prawa. Osoba zobowiązana nie będzie musiała składać wniosku ani wykazywać swojej sytuacji majątkowej czy braku możliwości spłaty zadłużenia.

ZUS nie będzie również wydawał indywidualnych decyzji o umorzeniu. Osoby zobowiązane zostaną jedynie poinformowane o tym skutku na profilu informacyjnym PUE ZUS, a w przypadku braku takiego profilu – na ostatni adres do korespondencji zgłoszony w ZUS.

Rozwiązanie różni się tym samym od obowiązujących obecnie mechanizmów indywidualnego umarzania zaległości, które wymagają spełnienia ustawowych przesłanek, np. całkowitej nieściągalności albo – w określonych przypadkach – istnienia ważnego interesu osoby zobowiązanej.

Możliwość odstąpienia od umorzenia

Szczególną regulację przewidziano dla osób, które opłacały składki na własne ubezpieczenia. Dotyczy to osób prowadzących działalność gospodarczą, osób współpracujących przy jej prowadzeniu oraz osób opłacających składki za siebie z innych tytułów.

ZUS w terminie 30 dni od wejścia w życie art. 3 ustawy zawiadomi te osoby o możliwości odstąpienia od umorzenia. Po otrzymaniu zawiadomienia zainteresowany będzie miał 30 dni na złożenie do ZUS oświadczenia o odstąpieniu od umorzenia. Termin ten nie będzie podlegał przywróceniu. Oświadczenie będzie mogło dotyczyć wyłącznie całości należności objętych umorzeniem. Nie będzie można go następnie odwołać ani zmienić. Mechanizm ten ma chronić osoby, dla których umorzenie historycznego zadłużenia mogłoby okazać się niekorzystne z punktu widzenia przyszłych uprawnień emerytalno-rentowych.

Umorzenie może wpłynąć na kapitał początkowy i emeryturę

W przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą, osoby z nią współpracującej albo innej osoby opłacającej składki za siebie umorzenie będzie miało konkretne skutki ubezpieczeniowe.

Okres, za który składki zostały umorzone, nie będzie uwzględniany przy ustalaniu kapitału początkowego. Umorzone składki nie zostaną również wliczone do podstawy obliczenia emerytury. Ponadto okres objęty umorzeniem nie będzie uwzględniany przy ustalaniu prawa i wysokości emerytur i rent oraz innych świadczeń, dla których znaczenie ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy. To właśnie dlatego ustawodawca umożliwił takim osobom odstąpienie od umorzenia.

Inaczej wygląda sytuacja pozostałych ubezpieczonych. Ustawa przesądza, że umorzenie składek nie będzie miało wpływu na prawo do świadczeń ani ich wysokość w odniesieniu do ubezpieczonych innych niż osoby wskazane w regulacji dotyczącej składek opłacanych za siebie.

Jednocześnie okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu objęte umorzeniem będą wliczane do okresu zatrudnienia uwzględnianego na podstawie art. 302¹ § 1 KP.

Koniec postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających

Ustawa przewiduje również konsekwencje dla postępowań, które w dniu jej wejścia w życie nadal będą prowadzone.

Postępowania egzekucyjne oraz zabezpieczające wszczęte i niezakończone przed wejściem ustawy w życie, dotyczące należności objętych umorzeniem, zostaną umorzone z mocy prawa.

ZUS będzie zobowiązany poinformować o należnościach podlegających umorzeniu właściwe organy egzekucyjne. Analogiczne obowiązki informacyjne przewidziano w przypadku wierzytelności zgłoszonych w postępowaniach upadłościowych i restrukturyzacyjnych. ZUS będzie przekazywał informacje m.in. syndykom, nadzorcom, zarządcom, sędziom-komisarzom oraz właściwym sądom. Pozwoli to odpowiednio uwzględnić ustawowe wygaśnięcie należności w prowadzonych postępowaniach, w tym przy aktualizowaniu list wierzytelności i innych dokumentów związanych z ich zaspokajaniem.

Umorzenie bez podatku dochodowego

Ustawa rozstrzyga również skutki podatkowe abolicji. Przychody powstałe wskutek umorzenia należności nie będą stanowiły przychodu w rozumieniu przepisów o PIT ani CIT.

Osoba lub przedsiębiorca, którego historyczne zobowiązanie wobec ZUS wygaśnie na podstawie ustawy, nie będzie więc zobowiązany do rozpoznania z tego tytułu przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Podpis Prezydenta i wejście w życie

Ustawa została uchwalona przez Sejm 18.9.2026 r., a Senat 13.10.2026 r. przyjął ją bez poprawek. Prezydent RP podpisał ustawę 4.11.2026 r.

Podstawowe przepisy, w tym regulacja powodująca umorzenie należności z mocy prawa, wejdą w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie 5 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy. Wcześniej, po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, wejdą w życie art. 3, art. 4 ust. 2, art. 5 i art. 9. Obejmują one przede wszystkim rozwiązania pozwalające ZUS przygotować proces umorzenia, zawiadomić osoby uprawnione do odstąpienia od niego oraz przekazać wymagane informacje organom uczestniczącym w postępowaniach egzekucyjnych, upadłościowych i restrukturyzacyjnych.

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →