Tak wynika z przełomowego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) dotyczącego zasad przetwarzania danych osobowych w policyjnych bazach. Spór zaczął się w marcu 2022 r., gdy do prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO) wpłynęła skarga na nieprawidłowości w przetwarzaniu danych. Złożył ją mężczyzna, który alarmował, że przepisy łamie sam komendant główny policji.
Prezes UODO ustalił, że mężczyzna przez błędy młodości faktycznie trafił do KSIP, czyli Krajowego Systemu Informacji Policji. W 2014 r. był ścigany z paragrafu dotyczącego bójki i pobicia. Postawiono mu zarzuty, a konsekwencją tego była policyjna tzw. rejestracja procesowa. Z konfliktu z prawem mężczyźnie udało się wyjść obronną ręką. Prowadzone przeciwko niemu postępowanie karne skończyło się warunkowym umorzeniem na dwuletni okres próby. Mężczyzna wywiązał się z niej wzorowo i nie miał więcej zatargów z prawem, ale jego dane z policyjnej bazy nie znikały. Dlatego wystąpił o ich usunięcie.
Szef policji nie dopatrzył się jednak do tego podstaw. Przekonywał UODO, że nie może stwierdzić, że dane osobowe skarżącego stały się zbędne dla realizacji zadań policji. Wskazywał m.in. na zadania stawiane przed formacją, rodzaj czynu, o jaki został oskarżony wnioskodawca, a także na konieczność dalszych prognoz kryminologicznych oraz czynności analitycznych.
KSIP a ochrona danych
Te argumenty nie przekonały prezesa UODO. Uznał, że przetwarzanie w KSIP danych mężczyzny, wobec którego sąd karny warunkowo umorzył postępowanie, jest zbędne dla realizacji policyjnych celów. Zdaniem UODO istotne znaczenie dla kryminologicznej oceny skarżącego ma fakt, że sąd zastosował wobec niego instytucję warunkowego umorzenia postępowania karnego. Przetwarzanie spornych danych w celu zapobieżenia popełnieniu przestępstwa w przyszłości czy wykrycia go wydaje się całkowicie nieuzasadnione. A komendant nie wykazał, w jaki sposób przetwarzanie danych skarżącego pomogło w realizacji celów oraz zadań ustawowych policji. I dlatego nakazał ich usunięcie.
Nie pogodził się z tym szef policji. W skardze do sądu administracyjnego zasłaniał się m.in. 10-letnim terminem z art. 16 ustawy z 14.12.2018 r. o ochronie danych osobowych przetwarzanych w związku z zapobieganiem i zwalczaniem przestępczości. Przewidziano w nim okresową weryfikację danych osobowych pod kątem zbędności, zasadniczo nie rzadziej niż co 10 lat od ich zebrania, uzyskania, pobrania lub aktualizacji. I zdaniem komendanta ma on zastosowanie w sprawie, bo ustawa o policji – poza rejestrem wykroczeń – nie określa terminów usuwania oraz okresowej weryfikacji danych osobowych przetwarzanych w KSIP. Od zgromadzenia spornych danych do nakazu ich usunięcia minęło niecałe dziewięć lat. Skoro termin obowiązkowej weryfikacji informacji w KSIP jeszcze nie upłynął, to nie ma podstaw ani do żądania usunięcia danych przez zainteresowanego, ani dla nakazu ich usunięcia przez UODO.
Najpierw po stronie UODO opowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Warszawie. Ostatecznie podstaw do legalnego przetwarzania danych w policyjnej bazie nie dopatrzył się również NSA. Jak zauważył, aby przetwarzanie było zgodne z prawem, musi być wykazana niezbędność, którą należy rozumieć indywidualnie. NSA nie zgodził się z koncepcją, że 10-letni termin, na jaki powołał się szef policji, jest jednocześnie minimalnym okresem uprawniającym organy policji do przetwarzania danych osobowych. Nie znaczy to bowiem, że przez cały ten czas nie zachodzi potrzeba weryfikacji pod kątem niezbędności. Organy policji rozumieją przesłankę niezbędności w sposób ogólny i abstrakcyjny, co – w opinii NSA – w kontekście przetwarzania danych osobowych nie jest dopuszczalne. Jak zauważył sędzia sprawozdawca Maciej Kobak, w sprawie chodziło o konkretne okoliczności. Istotny był wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne i dwuletni okres próby, ale też pozytywna prognoza sądowa co do postępowania oskarżonego oraz osiem lat bez żadnego konfliktu z prawem. W takiej sytuacji, aby wykazać niezbędność przetwarzania, należało się do tych okoliczności odnieść i wskazać, dlaczego przetwarzanie spornych danych w bazie dalej jest konieczne. Ogólne powoływanie się na zadania policji to stanowczo za mało.
Usuwanie informacji z policyjnych baz
NSA nie kwestionował, że ustawodawca dopuścił weryfikację danych nie rzadziej niż co 10 lat. Niemniej ten maksymalny odstęp pomiędzy weryfikacją danych osobowych pod kątem zbędności nie jest jednocześnie terminem uprawniającym do samego przetwarzania danych. Dlatego, jeśli osoba, której dane znajdują się w KSIP, występuje o to, żeby je z tej bazy usunąć, to organy policji są takim wnioskiem związane. Nie mogą poprzestać na stwierdzeniu, że mają 10 lat na weryfikację. Muszą odpowiedzieć na wniosek, przeprowadzić weryfikację i odnieść się do sytuacji konkretnej osoby. A żeby móc pozostawić dane w swojej bazie, muszą wskazać, że dalsze ich przechowywanie jest niezbędne. Wyrok jest prawomocny.
Sygnatura akt: III OSK 1808/24
Opinia dla „Rzeczpospolitej”
Paweł Litwiński
adwokat, partner w kancelarii Barta Litwiński
Wyrok NSA ma fundamentalne znaczenie dla wyeliminowania błędnej praktyki przechowywania przez policję danych osobowych w Krajowym Systemie Informacyjnym Policji przez 10 lat od ich pozyskania. Przy jego wydaniu kluczowe okazało się rozróżnienie dwóch pojęć: weryfikacji oraz usunięcia danych. Weryfikacja to sprawdzenie – w spornej sprawie – czy istnieją dane, których dalsze przechowywanie jest zbędne, zaś usunięcie danych to ich zniszczenie lub anonimizacja. Bez wątpienia art. 16 ustawy o ochronie danych osobowych przetwarzanych w związku z zapobieganiem i zwalczaniem przestępczości nakazuje dokonywanie weryfikacji nie rzadziej niż co 10 lat od dnia zebrania danych. Niemniej przepis ten nie reguluje kwestii usuwania danych. Dlatego nie może być rozumiany jako zezwolenie na przechowywanie danych w KSIP przez 10 lat od ich pozyskania. Terminów usuwania danych należy bowiem poszukiwać w przepisach, na podstawie których je zebrano.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →