• Szkoły doktorskie będą mogły zawieszać kształcenie doktorantów z przyczyn określonych w regulaminie na okres nieprzekraczający łącznie 24 miesięcy. W tym czasie stypendium nie będzie wypłacane.
  • Ubezpieczenie chorobowe doktorantów przestanie być dobrowolne i stanie się obowiązkowe, a składka będzie potrącana ze stypendium
  • Po ukończeniu szkoły doktorskiej osoby, które wystąpiły o nadanie stopnia doktora, zachowają prawo do bezpłatnego korzystania z laboratoriów, specjalistycznego sprzętu oraz innych  zasobów uczelni lub instytutu.

Cel i założenia nowelizacji

Ustawa z 6.11.2026 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (druk nr 3231) ma uporządkować zasady zawieszania kształcenia doktorantów i zapewnić im możliwość korzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych w przypadku czasowej niezdolności do realizowania obowiązków związanych z kształceniem.

Dotychczasowe przepisy przewidywały zawieszenie kształcenia przede wszystkim w związku z rodzicielstwem. Możliwość wprowadzania innych przerw w kształceniu wynikała z regulaminów szkół doktorskich, jednak rozwiązania te nie gwarantowały jednolitych zasad wypłaty stypendium ani rozliczania obowiązków doktorantów. Nowelizacja ma to zmienić.

Nowe przepisy mają również usunąć ograniczenia w korzystaniu z infrastruktury naukowej przez osoby, które ukończyły szkołę doktorską, lecz nadal przygotowują się do obrony rozprawy doktorskiej. Zmiany stanowią część rządowych działań deregulacyjnych.

Obowiązkowe ubezpieczenie chorobowe doktorantów

Jedną z najważniejszych zmian jest objęcie doktorantów obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym. Obecnie doktoranci otrzymujący stypendium doktoranckie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu, natomiast ubezpieczenie chorobowe ma charakter dobrowolny.

Nowelizacja art. 11 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1474; dalej: SysUbSpołU) zmieni ten stan – ubezpieczenie chorobowe będzie obowiązkowe. Dzięki temu doktoranci będą mogli uzyskiwać świadczenia z tytułu choroby i macierzyństwa oraz odpowiednie świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, z uwzględnieniem warunków wynikających z właściwych przepisów.

Zmienione zostaną także zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłków. Zmienione przepisy art. 49 ust. 1 pkt 5 i art. 50 ust. 3 ustawy z 25.6.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 854) uwzględnią specyfikę stypendium doktoranckiego oraz przypadki zmniejszenia jego wysokości w związku z zawieszeniem kształcenia.

Beck Akademia - praktyczne szkolenia online - sprawdź aktualny harmonogram Sprawdź

Doktoranci sprawujący opiekę nad dzieckiem

Nowe przepisy przewidują szczególne zasady ubezpieczenia społecznego doktorantów zawieszających kształcenie w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad dzieckiem. W okresie odpowiadającym urlopowi wychowawczemu doktorant nie będzie otrzymywał stypendium doktoranckiego ani zasiłku macierzyńskiego z samego tytułu takiego zawieszenia.

Będzie jednak mógł podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty oraz nie posiada innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń społecznych. Po zmianach w art. 16 ust. 8 SysUbSpołU składki na te ubezpieczenia będą w całości finansowane z budżetu państwa za pośrednictwem ZUS. Podstawę wymiaru składek określono w odniesieniu do prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, z dodatkowymi ograniczeniami wynikającymi z art. 18 SysUbSpołU.

Rozwiązanie ma zapewnić doktorantom sprawującym opiekę nad dzieckiem ochronę ubezpieczeniową na zasadach zbliżonych do obowiązujących pracowników korzystających z urlopu wychowawczego.

Zawieszenie kształcenia doktoranta na nowych zasadach

Zgodnie ze zmienionym art. 204 ust. 3 ustawy z 20.7.2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1362; dalej: PrSzkolWyżN) podmiot prowadzący szkołę doktorską będzie zobowiązany, na wniosek doktoranta, zawiesić jego kształcenie na okres odpowiadający urlopowi związanemu z rodzicielstwem, określonemu w dziale ósmym KP.

Rozwiązanie obejmie również czas odpowiadający urlopowi wychowawczemu, który nie był dotychczas wprost uwzględniony w przepisie dotyczącym zawieszania kształcenia. Ponadto doktorant będzie mógł ubiegać się o zawieszenie kształcenia z innych przyczyn przewidzianych w regulaminie. Łączny okres takiego zawieszenia nie będzie mógł przekroczyć 24 miesięcy w całym okresie kształcenia.

Regulamin szkoły doktorskiej określi przyczyny zawieszenia (np. długotrwała choroba, sprawowanie opieki nad członkiem rodziny, wyjazd zagraniczny czy nieprzewidziana sytuacja losowa), sposób rozpatrywania wniosków oraz procedurę zgłaszania zastrzeżeń do rozstrzygnięć. W odróżnieniu od zawieszenia związanego z rodzicielstwem, zawieszenie z przyczyn regulaminowych będzie wymagało pozytywnego rozpatrzenia wniosku.

Stypendium doktoranckie w okresie zawieszenia kształcenia

Nowelizacja zmienia również zasady wypłacania stypendium doktoranckiego. Na podstawie zmienionego art. 209 ust. 1a PrSzkolWyżN stypendium nie będzie przysługiwało m.in. w okresie zawieszenia kształcenia z przyczyn określonych w regulaminie szkoły doktorskiej oraz w okresie sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem odpowiadającym urlopowi wychowawczemu.  Stypendium nie będzie również wypłacane w okresie spełniania warunków do nabycia prawa do określonych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego. Źródłem utrzymania doktoranta będą wówczas te właśnie świadczenia.

Odrębne rozwiązanie przewidziano na początkowy okres niezdolności do odbywania kształcenia wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną. Zgodnie z nowym art. 209 ust. 1b PrSzkolWyżN doktorantowi będzie w tym czasie przysługiwało stypendium w wysokości i na takich zasadach, jak wynagrodzenie chorobowe określone w art. 92 KP. Po zakończeniu tego okresu ZUS wypłaci doktorantowi zasiłek chorobowy przewidziany w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Zmiany mają również zapewnić odpowiednie uwzględnianie okresów zawieszenia kształcenia przy ustalaniu dopuszczalnego okresu pobierania stypendium doktoranckiego.

Bezpłatny dostęp do infrastruktury po ukończeniu szkoły doktorskiej

Nowelizacja wprowadza również nowe uprawnienie dla osób, które zakończyły kształcenie w szkole doktorskiej, ale nie uzyskały jeszcze stopnia doktora.

Zgodnie z dodawanym art. 216a PrSzkolWyżN osoba, która ukończyła kształcenie i złożyła w podmiocie prowadzącym tę szkołę wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie nadania stopnia doktora, zachowa prawo do bezpłatnego korzystania z infrastruktury badawczej i informatycznej tego podmiotu. Prawo to będzie przysługiwało do dnia zakończenia postępowania w sprawie nadania stopnia doktora.

W praktyce rozwiązanie umożliwi dalsze korzystanie m.in. z laboratoriów, aparatury badawczej, zasobów informatycznych oraz innych narzędzi potrzebnych do prowadzenia badań i przygotowania się do obrony rozprawy doktorskiej. Szczegółowe warunki korzystania z infrastruktury zostaną określone w drodze uchwały przez senat albo radę naukową podmiotu prowadzącego szkołę doktorską.

Nowe obowiązki szkół doktorskich i przepisy przejściowe

Zmiany będą wymagały dostosowania regulaminów szkół doktorskich oraz zasad zgłaszania doktorantów do ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 8 nowelizacji senaty albo rady naukowe będą miały 6 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy na dostosowanie regulaminów szkół doktorskich oraz określenie warunków korzystania z infrastruktury badawczej i informatycznej przez osoby, które ukończyły kształcenie i złożyły wniosek o nadanie stopnia doktora.

Płatnicy składek będą natomiast zobowiązani do wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia określonych doktorantów do ubezpieczeń społecznych, z uwzględnieniem nowego obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego. Czynności te trzeba będzie wykonać w terminie 30 dni od wejścia w życie właściwych przepisów.

Przewidziano również ochronę sytuacji doktorantów, których kształcenie będzie już zawieszone w dniu wejścia w życie ustawy. Do końca trwającego zawieszenia stosować się będzie do nich przepisy dotychczasowe. Analogiczne rozwiązanie obejmie doktorantów pobierających stypendium w okresie orzeczonej niezdolności do kształcenia wskutek choroby lub odosobnienia związanego z chorobą zakaźną.

Etap legislacyjny i wejście w życie

Sejm uchwalił ustawę 6.11.2026 r., ale proces legislacyjny nie został jeszcze zakończony. Teraz ustawą ma się zająć Senat. Jeśli podpisze ją Prezydent RP, ustawa wejdzie w życie po upływie 9 miesięcy od dnia ogłoszenia.

Wyjątek przewidziano dla przepisów dotyczących obowiązku określenia w regulaminach szkół doktorskich dodatkowych przyczyn zawieszania kształcenia, upoważnienia do ustalenia zasad korzystania z infrastruktury oraz przepisów dostosowawczych. Wejdą one w życie z dniem ogłoszenia ustawy.

Wszystkie aktualności n.ius® po zalogowaniu. Nie posiadasz dostępu? Kup online, korzystaj od razu! Sprawdź

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →