Centralny system informacji rynku energii od 1.7.2025 r.

Etap legislacyjny

11.6.2025 r. weszła w życie, z pewnymi ustawowymi wyjątkami, ustawa z 21.5.2025 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wprowadzaniem centralnego systemu informacji rynku energii i innych ustaw (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 759; dalej: CSIREU), stosownie do art. 16 CSIREU.

Cel wprowadzonych zmian

W ślad za uzasadnieniem do CSIREU, dostępnym na stronie internetowej Sejmu RP (druk sejmowy nr 1209) należy wskazać, że celem CSIREU jest doprecyzowanie terminów rozpoczęcia realizacji zadań przez uczestników rynku energii za pośrednictwem centralnego systemu informacji rynku energii, (dalej: CSIRE), przy zachowaniu niezbędnej spójności przepisów prawa.

Potrzeba wprowadzenia zmian – jak wskazuje ustawodawca – wynika z wysokiego stopnia skomplikowania procesu projektowo-wdrożeniowego, w szczególności z powodu istotnej przebudowy lub budowy nowych systemów teleinformatycznych przez uczestników rynku energii elektrycznej w warunkach zmieniających się w czasie wymagań projektowo-wdrożeniowych, ze względu na wprowadzanie usprawnień w odpowiedzi na postulaty uczestników rynku lub wykrywane przez nieprawidłowości na etapie testowania rozwiązań.

CSIRE

CSIRE to system informacyjny do przetwarzania informacji rynku energii na potrzeby realizacji jego procesów oraz wymiany informacji między użytkownikami systemu elektroenergetycznego. Termin uruchomienia systemu wyznaczono na 1.7.2025 r. (termin ten nie zmienia się). Kwestie te uregulowano w art. 11z ustawy z 10.4.1997 r. – Prawo energetyczne (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 266; dalej: PrEnerg).

Wdrożenie CSIRE powoduje zmianę dotychczas funkcjonującego modelu detalicznego rynku energii, w którym uczestnik rynku energii pozyskuje niezbędne informacje w celu zawarcia umowy lub prowadzenia rozliczeń z tytułu zawartych umów w oparciu o standardy wymiany informacji obowiązujące u danego Operatora Systemu Dystrybucyjnego (dalej: OSD), na jednolity model oparty o centralny system pozyskiwania, przetwarzania i udostępniania informacji na potrzeby realizacji procesów rynku energii.

Powołano także operatora informacji rynku energii (OIRE) odpowiedzialnego za budowę, uruchomienie i zarządzanie CSIRE. Funkcję tę powierzono spółce Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A.

Istota wprowadzonych zmian

Proponowane rozwiązanie ma na celu umożliwienie etapowego przystępowania poszczególnych kategorii użytkowników rynku energii do realizacji zadań za pośrednictwem CSIRE w miejsce, przewidzianego w obecnym stanie prawnym, jednoczesnego włączenia wszystkich podmiotów w dniu uruchomienia systemu, tj. 1.7.2025 r. Proces ten ma być realizowany w terminach zależnych od wielkości podmiotu począwszy od lipca 2025 r. do października 2026 r. Zgodnie z dodawanym art. 20a ust. 1 ustawy z 20.5.2021 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 1093) możliwość wyboru terminu uzyskują podmioty o liczbie punktów poboru energii (PPE) przyłączonych do ich sieci nie większej niż 100 000, przy czym jest to wybór pozostawiony do ich decyzji opartej na analizie biznesowej oraz ocenie stopnia gotowości danego podmiotu do funkcjonowania z wykorzystaniem CSIRE (art. 8 CSIREU). Przystępowanie do CSIRE będzie następować zgodnie z następującym harmonogramem:

Nowy model obsługi detalicznego rynku energii elektrycznej

Wprowadzany przez ustawodawcę nowy model obsługi detalicznego rynku energii elektrycznej zakłada szereg korzyści, wśród których wskazać należy m.in.:

Zmiana sprzedawcy i sprzedaż rezerwowa

Wprowadzone zmiany zapewnią odbiorcy końcowemu możliwość skorzystania z szybkiej zmiany sprzedawcy i z nowego modelu sprzedaży rezerwowej tak szybko, jak to jest możliwe ze względu na rozpoczęcie funkcjonowania operatorów systemów w CSIRE. Nowy model sprzedaży rezerwowej jest korzystny dla odbiorcy – jak podkreśla ustawodawca – z uwagi na fakt, że – zgodnie z wchodzącym w życie 1.7.2025 r. art. 5ac ust. 8 PrEnerg – od momentu uruchomienia CSIRE będzie obowiązywał limit ceny energii elektrycznej sprzedawanej w ramach sprzedaży rezerwowej, zgodnie z którym nie będzie ona mogła przekroczyć trzykrotności średniej ceny energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym za poprzedni kwartał (art. 8 CSIREU).

Prosument wirtualny

CSIREU uzupełnia ustawę z 29.10.2021 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 2376; dalej: ZmOdnŹródłaEnU21), poprzez dodanie nowego art. 8a ZmOdnŹródłaEnU21, który zawiesza stosowanie przepisów o prosumentach wirtualnych w przypadku prosumentów, których miejsce przyłączenia instalacji OZE oraz miejsce dostarczania energii znajduje się na obszarze działania różnych OSD. Przepisy te zaczną obowiązywać od 20.10.2026 r. Dotyczy to także prosumenta wirtualnego, który powstaje na zasadach określonych w ustawie z 9.3.2023 r. o zmianie ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych i niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 553), gdzie wejście w życie przepisów również przesunięto na 20.10.2026 r. (art. 5 pkt 3 CSIREU).

Jednocześnie sprecyzowano i poprawiono przepisy, które będą miały zastosowanie od 20.10.2026 r., w szczególności art. 4 ust. 2a ustawy z 20.2.2015 r. o odnawialnych źródłach energii (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1361). Zmiany te wprowadzają obowiązek przekazywania danych pomiarowych na potrzeby wykorzystywania prosumentów wirtualnych, a nie danych z rynku bilansującego.

Inne zmiany

CSIREU wprowadza szereg różnych zmian prawnych dotyczących rynku energii, w tym w szczególności:

UE „pogrzebie” suplementy?

W mediach społecznościowych trwa dyskusja na temat znaczenia niedawnego wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej m.in. dla producentów ziołowych suplementów (i ich marketingowców).

Część zainteresowanych alarmuje, że TSUE jednoznacznie zawyrokował, iż te, które nie dostały ostatecznego glejtu od Komisji Europejskiej, nie będą mogły być reklamowane hasłami o swoim prozdrowotnym działaniu (dotyczy to też sposobu etykietowania i oznaczania produktów).

Do tej pory – jak pokazywała praktyka – robiły to nawet te, które utknęły (czasem na długo) na swoistej „liście oczekujących” (tzw. liście pending). Teraz TSUE nie pozostawił już żadnych wątpliwości, jak należy podchodzić do tej kwestii. Eksperci są jednak podzieleni w kwestii znaczenia orzeczenia dla przedsiębiorców z Polski.

– Co to oznacza w praktyce? Choćby to, że producent herbaty ziołowej nie będzie mógł już napisać na opakowaniu, że ma ona właściwości uspokajające, jeżeli informacja – dotycząca konkretnej substancji botanicznej – nie znajduje się w wykazie tych dopuszczonych – wyjaśnia Karolina Pruchniewicz, prawniczka z kancelarii Staniszewski i Wspólnicy.

– Nie jest możliwe także wtedy, jeśli wykorzystany przez niego składnik i jego właściwości znalazły się na liście „pending claims”, ale nie uzyskały zezwolenia Komisji Europejskiej – wskazuje.

Wpis na unijną listę

Kością niezgody w całej sprawie wydaje się więc właśnie wspomniana tzw. lista pending. To na niej bowiem znajdują się oświadczenia zdrowotne opisujące substancje botaniczne (czyli roślinne lub ziołowe). W praktyce to po prostu informacje o potwierdzonym, konkretnym działaniu, jakie można im przypisać. Dlaczego to ważne? Bo dzięki temu producent nie może przekonywać konsumentów, że np. dany wyciąg roślinny poprawia nastrój, jeśli nie ma się na to żadnych dowodów.

Substancje z tego wykazu nie uzyskały jeszcze jednoznacznie pozytywnej rekomendacji KE (i nie trafiły do kluczowego wykazu), bo np. proces ich oceniania został wstrzymany. W praktyce mogły być stosowane przejściowo (jeśli oczywiście twierdzenia poparte zostały dowodami naukowymi, składniki stosowane są w ilości pozwalającej na uzyskanie efektu, jaki obiecywano, a żywności nie przypisano właściwości leczniczych czy zapobiegającym chorobom, co jest niezgodne z prawem UE).

– Dopóki więc nie zakończyła się procedura dotycząca danej substancji botanicznej, producenci wykorzystywali je w swoim przekazie marketingowy. Trzeba mieć przy tym na uwadze, iż podjęcie próby wpisania na listę dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych i uzyskanie zezwolenia KE jest procesem kosztownym, złożonym i czasochłonnym, w praktyce więc dostępnym dla dużych firm, a nie małych producentów – wyjaśnia Karolina Pruchniewicz.

– Wyrok TSUE na pewno zmienił podejście do obowiązujących przepisów i może wpłynąć w znaczący sposób na zmianę praktyki krajowych organów kontrolnych – ocenia.

Warto również pamiętać, że sprawa, którą zajął się TSUE, była specyficzna. Dotyczyła niemieckiego przedsiębiorstwa, które reklamowało suplement z ekstraktem z szafranu i soku z melona, zachęcając konsumentów hasłami o ich poprawiających nastrój i zmniejszających stres właściwościach.

Chodziło więc o przypisanie poszczególnym składnikom funkcji psychologicznych – uspokajających – a takiej praktyki w tym kraju wcześniej (przed wejściem w życie unijnego rozporządzenia w tej sprawie) nie badano.

Takie działanie nie spodobało się działającej na rzecz uczciwej konkurencji organizacji. W konsekwencji tamtejszy trybunał federalny zwrócił się do TSUE, a ten rozwiał wątpliwości interpretacyjne.

Problem producentów

Jednak zdaniem części ekspertów orzeczenie okazało się przełomowe i może znacząco wpłynąć na sytuację przedsiębiorców. Przekonują jednak, że kwestia sprzedaży suplementów, od których Polacy raczej nie stronią, jest postrzegana różnie – w zależności od kraju. wojnę zaś należałoby wytoczyć raczej tym, którzy sprzedają niesprawdzone produkty . Inni specjaliści nastroje studzą.

Zdaniem Grażyny Osęki, członkini zarządu i doradcy w Foodie: Prawo Żywnościowe, wyrok TSUE nie podważa jednak możliwości stosowania oświadczeń z „listy pending”. – Poza tym trzeba pamiętać, że w Niemczech podejście do tej kwestii jest inne niż w Polsce: tam takich oświadczeń nie można stosować, a u nas są one dozwolone – przekonuje ekspertka.

Zapewnia, że TSUE nie rozpatrywał słuszności podejścia niemieckiego do tej kwestii. Potwierdził jedynie, że konkretne oświadczenia – w sprawie niemieckiej – nie zostały zgłoszone w odpowiednim terminie i nie figurują na unijnej liście. – Oczywiste zatem jest, że tego typu deklaracje nie mogą być stosowane w żadnym kraju unijnym – zauważa.

Czy wyrok TSUE może mieć więc wpływ na rynek polski? – W pierwszej chwili po jego wydaniu pojawił się informacyjny chaos, ale później do większości zainteresowanych dotarła wiadomość, że to rozstrzygnięcie nie powinno wpłynąć na dotychczasową praktykę stosowaną w naszym kraju – mówi Grażyna Osęka.

Choć ekspertka zauważa, że nie można jednak wykluczyć, iż niektórzy inspektorzy przy ocenie oznakowania produktów mogą sugerować się tymi pierwszymi, niefortunnymi informacjami.

Niepewność prawna

Podobnego zdania jest Alicja Michałowska, specjalistka ds. prawa żywnościowego z Food Law Centrum Prawa Żywnościowego i Produktowego, która również zwraca uwagę na bardziej rygorystyczne i odmienne podejście inspekcji sanitarnej na rynku niemieckim.

Zapewnia, że w Polsce oświadczenia z „listy pending” dopuszcza się po spełnieniu narzuconych warunków, choć sam sposób jej funkcjonowania bywa oceniany różnie – pierwotnie tymczasowa, obowiązuje już bowiem od kilkunastu lat. – Problemem okazuje się niejednolita praktyka w różnych państwach członkowskich – mimo wspólnej regulacji w formie rozporządzenia – ocenia specjalistka.

Dlatego też – jak konkluduje Alicja Michałowska – branża apeluje o precyzyjne uregulowanie kwestii oświadczeń ze słynnej listy. – Niestety, omawiany wyrok TSUE – zamiast uporządkować to zagadnienie – wprowadził jeszcze więcej niepewności prawnej – podsumowuje prawniczka.

Sygnatura akt: C-386/23

Cyfrowa rewolucja w podatkach – kłopoty czy korzyści dla firm?

Przygotowania do wdrożenia Krajowego Systemu e-Faktur pochłaniają dziś wiele firm. Do tej cyfrowej rewolucji szykuje się tez Krajowa Administracja Skarbowa. W debacie, którą zorganizowała „Rzeczpospolita” 13 czerwca br., ze strony Ministerstwa Finansów padła obietnica, że terminy uruchomienia tego systemu nie będą już zmienione.

KSeF już w 2026 roku

– Od 1 lutego 2026 r. obowiązek e-fakturowania obejmie podatników VAT o obrotach powyżej 200 mln zł, a od 1 kwietnia 2026 r. pozostałych podatników – powiedział Krzystof Rogowski, dyrektor departamentu analiz KAS. Zapowiedział też, że od 30 czerwca udostępniona zostanie dokumentacja techniczna API, by móc na jej podstawie budować wewnątrzfirmowe systemy współpracy z KSeF. – Od września będzie dostępne nowe środowisko testowe – dodał.

Jak zauważyła Magdalena Brzuszczyńska, dyrektorka zespołu podatkowego w firmie doradczej PwC, digitalizacja podatków to trend globalny. – Pakiet VIDA, czyli wspólne reguły e-fakturowania w Unii Europejskiej, zacznie obowiązywać od 2030 roku, a w niektórych krajach, w tym w Polsce, od 2035 roku – przypomniała. Jej zdaniem na dłuższa metę wprowadzenie powszechnego fakturowania ustrukturyzowanego będzie korzystne dla wszystkich. – Administracjom skarbowym różnych krajów łatwiej będzie zwalczać szarą strefę i zmniejszać lukę w VAT. Z kolei u podatników poprawi to procesy związane z raportowaniem podatkowym i na bieżąco usprawni obieg informacji zarówno pomiędzy firmami, jak i wewnątrz firm – dodała ekspertka

Wiele firm, w tym T-Mobile Polska, szykuje się już do wdrożenia KSeF. Jak deklaruje Agnieszka Rylska, dyrektorka departamentu księgowości, podatków i skarbu w tej firmie, jest to duże przedsięwzięcie, bo sam tylko zespół informatyków zaangażowanych w ten projekt liczy około 100 osób, a zaangażowane są w to także osoby z działów księgowości, podatków, pionów logistyki i obsługi klienta.

– Niestety, nie wszystkie funkcjonalności tego systemu, nawet już przygotowane, można uruchamiać do testowania. Czekamy na udostępnienie dokumentacji technicznej przez Ministerstwo Finansów – stwierdziła Agnieszka Rylska.

Podobna sytuacja jest w firmach sprzedaży detalicznej. Opowiadała o tym Katarzyna Szafrańska-Blank, starszy menedżer ds. podatkowych Grupy Eurocash. – Prowadzimy transakcje hurtowe i detaliczne, z małymi i dużymi partnerami, rozliczane różnymi systemami. Niektóre faktury są dziś wystawiane automatycznie – wyliczała ekspertka, zwracając uwagę na to, że całą tę specyfikę działania trzeba uwzględniać w przygotowaniach do e-fakturowania. Zresztą w branży detalicznej istotna jest też kwestia nowej opłaty kaucyjnej i nie wiadomo, jak ją rozliczać – czy e-fakturami czy notami księgowymi.

Szersze korzyści

Wdrażanie KSeF oprócz wyzwań może oznaczać też różne korzyści dla biznesu. Jest o tym przekonany Mateusz Pabjańczyk, menedżer ds. podatków w KION Business Services Polska. – Dla nas KSeF jest dużą szansą na automatyzację procesów biznesowych i ich standaryzację w ramach naszej globalnej struktury – stwierdził Pabjańczyk. Dodał, że pewnym wyzwaniem w realizacji podobnych projektów podatkowo-technologicznych jest luka kompetencyjna. – Niewiele jest osób łączących wiedzę finansową, podatkową i technologiczną, a takie właśnie są teraz w cenie – zauważył ekspert.

Niezależnie jednak od kłopotów z wykwalifikowaną kadrą, biznes uważa, że kluczowe w najbliższym okresie będzie przedstawienie dokumentacji technicznej KSeF. Paweł Jedynak, lider zespołu finansów w Europie Środkowej w Microsoft, powiedział, że jest ona absolutnie kluczowa dla systemów informatycznych i ich rozwijania.

– Jeśli globalny dostawca systemów nie zna dokładnie wszystkich wymogów technicznych, to ciężar ich dostosowania do potrzeb danej firmy poniesie ona sama, być może do spółki z integratorem doradcą – przewidywał Jedynak.

MF zapewnia, że system KSeF od strony technicznej już można testować i to od 2022 roku. Jak zadeklarował Roman Łożyński, dyrektor Centrum Informatyki Resortu Finansów, trwają teraz prace nad systemem KSeF 2.0 uwzględniającym uwagi zgłoszone przez przedsiębiorców i ekspertów w konsultacjach. – Ta poprawiona wersja ma większa wydajność, umożliwia też wysyłanie faktur z załącznikami. Wprowadzamy opcję „offline 24”, która pozwala dosłać fakturę w ciągu 24 godzin od jej wystawienia. Będzie też sporo innych zmian, a różnice będą opisane w dokumentacji technicznej, którą opublikujemy 30 czerwca br. – obiecał Łożyński.

Bez edukacji ani rusz

Uczestnicy debaty ze strony biznesowej jednogłośnie sugerowali Ministerstwu Finansów potrzebę przeprowadzenia szeroko zakrojonej kampanii informacyjnej co do wdrożenia KSeF, zwłaszcza dla małych firm. Choć dla tych o obrotach poniżej 200 mln zł termin uruchomienia KSeF to 1 kwietnia 2026 r., to jeśli robią interesy z firmami większymi, już 1 lutego będą musiały być gotowe na przyjmowanie faktur. – Jeśli bowiem potencjalny klient będący małą firmą zarejestruje się w KSeF do 1 lutego 2026 r., to po tej dacie nie będzie mógł pobrać faktury wystawionej przez dużego przedsiębiorcę z platformy MF. Tym samym nie odliczy VAT z takiej faktury i nie zrealizuje płatności – tłumaczyła Agnieszka Rylska

Krzysztof Rogowski w imieniu MF obiecał taką kampanię i to wieloaspektową. – Będą szkolenia online, będą też konsultacje w urzędach skarbowych głównie z mikroprzedsiębiorcami – zapowiedział dyrektor. Potwierdził też zapowiedź udostępnienia darmowych aplikacji do wystawiania i odbioru faktur dla małych firm.

Plik kontrolny CIT

W największych firmach na proces wdrażania KSeF nałożą się przygotowania do raportowania w formie JPK CIT. To nowy obowiązek przekazywania elektronicznych danych o podatku dochodowym od osób prawnych dla firm o rocznych obrotach ponad 50 mln euro. MF zapowiada, że poświęci temu osobną kampanię informacyjną.

– Z punktu widzenia administracji skarbowej będzie to spore ułatwienie w procesie kontroli. Zapewni to bowiem ujednolicenie planu kont u tych podatników. Jednak cyfryzacja raportowania w obszarze CIT wpłynie też na ograniczenie potrzeby kontrolowania podatników w zakresie podatku dochodowego – twierdzi Krzysztof Rogowski. Przewiduje on, że czas, jaki poświęcają dziś podatnicy na wyjaśnianie kontrolerom różnych aspektów swojej działalności, będą mogli przeznaczyć na zajęcie się swoim biznesem.

Magdalena Brzuszczyńska przewiduje, że podatników CIT czekają podobne wyzwania jak z KSeF. – Wynika to z podobnych przyczyn, w tym z różnorodności systemów finansowo-księgowych, które trzeba będzie dostosować do zbierania danych podlegających raportowaniu w ramach JPK CIT. Niektórzy będą musieli generować te pliki niemal co dzień – zaznaczyła ekspertka.

Wyzwanie będzie tym większe, że dla ich generowania nie wystarczy już nakładka na istniejący program. Mówił o tym Paweł Jedynak, zauważając że będzie potrzebna cała infrastruktura konieczna do wyliczenia danych dla JPK CIT.

– To będzie strategiczna decyzja dla przedsiębiorców o znaczeniu nawet szerszym niż tylko rozliczenia podatkowe. Trzeba po prostu podjąć taką decyzję o radykalnym unowocześnieniu całej informatycznej infrastruktury firmy – przewidywał ekspert Microsoftu. Jego zdaniem to może być kosztowne, ale wprowadzane przez państwo nowe wymogi w zakresie rozliczeń podatkowych mogą być ogólnie impulsem dla firm, by się unowocześniały cyfrowo, zwłaszcza w rozwiązaniach chmurowych.

Krzysztof Rogowski przyznał, że dla administracji skarbowej to też będzie kosztowne, ponieważ dane z JPK CIT będziemy musieli przetworzyć oraz przechować.

Aby było bezpiecznie

Uczestnicy debaty wiele uwagi poświęcili bezpieczeństwu wprowadzanych nowych systemów rozliczeń podatkowych. Roman Łożyński zadeklarował, że MF stara się tym nowym rozwiązaniom zapewnić jak największe bezpieczeństwo zarówno dla administracji, jak też dla użytkowników. – Będziemy też prowadzili ciągła analizę ryzyka. Budujemy system wielowarstwowy, co w praktyce bardzo podnosi poziom zabezpieczeń – obiecał dyrektor CIRF.

Z kolei Paweł Jedynak zapewniał, że dzisiejsze systemy ochrony sieci są inteligentne i uczą się. – Jeśli następuje atak na jakiś globalny system, np. w Singapurze, i ten atak zostanie rozpoznany na platformie data center gdzieś w Azji, to natychmiast cały system się o tym dowie, przyjmie do wiadomości i gdyby atak powtórzył się, np. w Polsce, to zostanie odparty – wyjaśniał.

Podkreślano też potrzebę uwzględnienia aspektu cyberbezpieczeństwa w kampanii edukacyjnej o KSeF i JPK CIT. – W rozmowach z naszymi partnerami biznesowymi ten temat jest bardzo często podnoszony – zauważył Mateusz Pabjańczyk. Z kolei Marcin Sidelnik sugerował, że do kompleksowych działań edukacyjnych w tej sprawie należałoby wciągnąć także inne resorty poza MF. – Nietrudno sobie wyobrazić, że pojawią się wyłudzenia danych metodą „na ksefa”, czyli poprzez podsyłanie różnych maili niby to związanych z e-fakturowaniem, a tak naprawdę zachęcających do klikania w linki z oprogramowaniem kradnącym dane handlowe – przewidywał Sidelnik.

Zamiana nieruchomości – uproszczenie procedur dla osób fizycznych i prawnych

Opis projektowanych zmian

Rozszerzenie katalogu uprawnionych do dokonania zamiany nieruchomości

Najistotniejszą modyfikacją przewidzianą w projekcie rozporządzenia jest dodanie pkt 4 w § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 2.3.2009 r. w sprawie warunków i trybu dokonywania zamiany nieruchomości (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2553; dalej: ZamianaNierR), który przewiduje możliwość dokonywania zamiany na wniosek osoby fizycznej lub osoby prawnej, jeżeli zamiana dotyczy przeniesienia przez ten podmiot własności nieruchomości położonej na terenie gmin lub ich części wskazanych w przepisach wydanych na podstawie art. 28 ust. 1 CPKU w zamian za przeniesienie na ten podmiot przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa własności nieruchomości wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Przepis ten wprowadza więc nową kategorię uprawnionych – osoby fizyczne i prawne, które dotychczas nie miały możliwości zamiany nieruchomości na zasadach określonych dla rolników. Warunkiem zastosowania tej regulacji jest lokalizacja nieruchomości oferowanej do zamiany na terenie gmin wskazanych w przepisach wykonawczych do CPKU. Regulacja ta została wprowadzona z uwagi na zidentyfikowane w praktyce trudności z efektywnym i skutecznym pozyskiwaniem terenów pod inwestycje infrastrukturalne, w szczególności przyszłe lotnisko oraz inwestycje towarzyszące (linie kolejowe, drogi publiczne, linie elektroenergetyczne itp.).

Zgodnie z uzasadnieniem projektu, dotychczasowe mechanizmy pozyskiwania nieruchomości w ramach CPKU okazały się niewystarczające – były zbyt złożone i nieadekwatne do realiów społecznych oraz gospodarczych. Projektowana zmiana ma zatem charakter interwencji legislacyjnej, której celem jest zapewnienie możliwości prowadzenia zamian bezpośrednio przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, z pominięciem dotychczasowej procedury cywilnoprawnej realizowanej przez Spółkę Centralny Port Komunikacyjny. Co istotne, wskazano również, że osoby posiadające nieruchomości przeznaczone pod inwestycje wielokrotnie deklarowały chęć otrzymania gruntów zamiennych, a nie środków finansowych z tytułu odszkodowania.

Ujednolicenie zasad wyceny nieruchomości przeznaczonych na cele publiczne

Projekt przewiduje również zmianę § 5 ust. 2 ZamianaNierR w ten sposób, że przy ustalaniu wartości nieruchomości stanowiącej własność rolnika objętej zamianą, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 2 ZamianaNierR, albo stanowiącej własność osoby fizycznej lub osoby prawnej objętej zamianą, o której mowa w § 4 ust. 1 pkt 4 ZamianaNierR, nie będzie uwzględniane jej przeznaczenie na cele publiczne.

Celem tej modyfikacji jest zapewnienie jednolitości podejścia w zakresie wyceny nieruchomości niezależnie od statusu właściciela. Dotychczasowe przepisy dotyczyły wyłącznie rolników, natomiast nowe regulacje rozszerzają tę zasadę również na osoby fizyczne i prawne objęte nowym pkt 4 w § 4 ust. 1 ZamianaNierR. Uzasadnienie wyraźnie wskazuje, że skoro zamiana dotyczy nieruchomości przeznaczonych na przyszłe cele publiczne (w rozumieniu CPKU), to ich przeznaczenie nie powinno wpływać na wycenę. Ma to kluczowe znaczenie z punktu widzenia zasady ekwiwalentności świadczeń stron zamiany oraz przejrzystości procedury.

Dostosowanie przepisów proceduralnych do nowego katalogu przypadków

W celu zapewnienia spójności regulacji proponuje się również zmianę § 6 ust. 2 ZamianaNierR, który po nowelizacji będzie odnosił się do „pkt 2–4” zamiast dotychczasowych „pkt 2 i 3”. Modyfikacja ta ma charakter redakcyjny i porządkujący, ale ma istotne znaczenie praktyczne – umożliwia objęcie nowym zakresem zamian wszystkich przepisów proceduralnych regulujących sposób ich dokonywania.

W uzasadnieniu wskazano także, że brak jest potrzeby wprowadzania przepisów przejściowych, ponieważ zmiana dotyczy wyłącznie przyszłych zamian. Nie istnieje konieczność rozstrzygania kolizji pomiędzy starym a nowym stanem prawnym.

Etap legislacyjny i termin wejścia w życie

Projekt rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i trybu dokonywania zamiany nieruchomości został opublikowany w Rządowym Centrum Legislacji i obecnie podlega konsultacjom publicznym. Zgodnie z § 2 projektu rozporządzenia, wejdzie ono w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Regulacja nie zawiera przepisów przejściowych, a nowe zasady będą mieć zastosowanie wyłącznie do zamian dokonywanych po dniu wejścia w życie aktu.

Zasiłek pogrzebowy w 2026 r.

Etap legislacyjny

1.1.2026 r. wejdzie w życie, ogłoszona 3.6.2025 r., ustawa z 9.5.2025 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 718; dalej: ZmEmRentyFUSU25). Data ta została wprost wskazana w art. 14 ZmEmRentyFUSU25.

Jednocześnie – zgodnie z art. 13 ZmEmRentyFUSU25 – przepisy ustaw, o których mowa w art. 1–5 i art. 7–12 w brzmieniu nadanym ZmEmRentyFUSU25, mają zastosowanie do wysokości zasiłków pogrzebowych przysługujących po osobach, których śmierć nastąpiła od dnia wejścia w życie ZmEmRentyFUSU25 (od 1.1.2026 r.).

Wysokość zasiłku pogrzebowego od 1.1.2026 r.

Na skutek zmiany w art. 80 ust. 1 ustawy z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631; dalej: EmRentyFUSU) wysokość zasiłku pogrzebowego ulegnie zmianie (podwyższeniu) z 4000 zł do 7000 zł. Ustawodawca przewidział również mechanizm corocznej waloryzacji przedmiotowego świadczenia, zgodnie z którym kwota ta będzie podlegała corocznej waloryzacji od 1 marca, jeżeli średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w poprzednim roku kalendarzowym, ogłoszony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego przekroczy wskaźnik waloryzacji 105 (art. 80 ust. 2 EmRentyFUSU). Wysokość zasiłku pogrzebowego ustalanego w ten sposób będzie zaokrąglana do pełnych złotych w górę.

Zasiłek pogrzebowy będzie przysługiwał w wysokości obowiązującej w dniu śmierci osoby, której koszty pogrzebu zostały poniesione (art. 80 ust. 7 EmRentyFUSU).

Ustawodawca wprowadził analogiczne zmiany, dotyczące podwyższenia kwoty zasiłków pogrzebowych, w odpowiednich ustawach dotyczących służb mundurowych, tj.: Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Więziennej, Służby Ochrony Państwa, Straży Marszałkowskiej. Wysokość przedmiotowego zasiłku dla ww. służb mundurowych została ujednolicona do kwoty 7000 zł, przy zastosowaniu jednolitych zasad jego waloryzacji.

Nowy zasiłek celowy

Ponadto, w ustawie z 12.3.2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1283; dalej: PomSpołU) ustawodawca wprowadził nowy zasiłek celowy na pokrycie uzasadnionych i udokumentowanych kosztów pogrzebu, obok już istniejącego zasiłku celowego, który może być przyznany na pokrycie kosztów pogrzebu. Zasiłek ten będzie mógł być przyznany osobie, która pokrywa koszty pogrzebu, jeżeli:

Zasiłek ten – w przeciwieństwie do klasycznego zasiłku celowego z systemu pomocy społecznej – będzie przyznawany niezależnie od dochodu. Niemniej jednak ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie pewnych kryteriów przyznania ww. pomocy finansowej. Przedmiotowy zasiłek będzie bowiem przyznawany pod warunkiem zwrotu przez osobę, której przyznano ten zasiłek, części albo całości kwoty zasiłku jeżeli: 1) tej osobie zostanie wypłacone po osobie zmarłej świadczenie od innej instytucji lub osoby, z wyłączeniem zasiłku pogrzebowego, albo 2) z masy spadkowej, jeżeli osoba ta jest spadkobiercą (art. 1a-g PomSpołU; art. 6 ZmEmRentyFUSU25).

Potrzeba wprowadzonych zmian

Potrzebę wprowadzenia przedmiotowych zmian ustawodawca upatruje w braku zmian w wysokości zasiłku pogrzebowego od 2011 r., a także w braku ustawowego mechanizmu waloryzacji tego świadczenia. Jak wskazano w uzasadnieniu do ZmEmRentyFUSU25, dostępnym na stronie internetowej Sejmu RP (druk sejmowy nr 1172), zasiłek pogrzebowy jest jednorazowym świadczeniem przysługującym w przypadku śmierci osoby, a także związanej z nią konieczności dokonania pochówku. Zasiłek pogrzebowy służy pokryciu kosztów urządzenia zwyczajowo przyjętych w danej kulturze obrzędów związanych ze śmiercią i pożegnaniem osoby zmarłej. Celem tego świadczenia jest pokrycie większości normalnych, typowych i powszechnie przyjętych kosztów pogrzebu. Do kosztów pogrzebu zaliczamy te, które mają związek z pochówkiem, a więc ze złożeniem ciała lub prochów do grobu. Na potrzeby określenia kosztów pogrzebu przyjmuje się, że sam pogrzeb to czynności, które trwają od chwili zgonu do momentu pochowania zwłok osoby zmarłej. Odnosząc się do aktualnych realiów i finansów, ustawodawca wskazał, z jednej strony, że koszty pogrzebu mogą znacząco różnić się w zależności od regionu Polski i w większych miastach ceny są zwykle wyższe niż na wsi czy w mniejszych miejscowościach. Z drugiej zaś strony ustawodawca podkreślił, że za zwykły pogrzeb obecnie w Polsce trzeba zapłacić minimum 8–10 tys. zł.

W tym kontekście ustawodawca odniósł się do aktualnie obowiązującego stanu prawnego i wskazał, że obecna kwota zasiłku pogrzebowego, która zgodnie z art. 80 EmRentyFUSU wynosi 4000 zł, obowiązuje od 1.3.2011 r. i została określona wskutek wejścia w życie ustawy z 26.11.2010 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją ustawy budżetowej (Dz.U. z 2010 r. poz. 1578). W rezultacie sfinansowanie całości lub większości typowych, normalnych kosztów pogrzebu z aktualnej wysokości zasiłku pogrzebowego (4000 zł) jest w zasadzie niemożliwe. Problem ten pogłębia – w ocenie ustawodawcy – okoliczność, że kwota tego świadczenia nie jest objęta mechanizmem waloryzacji.

Celem wprowadzonych zmian jest więc zmniejszenie obciążeń finansowych osób pokrywających koszty pogrzebu, przy jednoczesnym uwzględnieniu możliwości finansowych Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i budżetu państwa, zasilającego co roku ww. fundusz dotacją uzupełniającą poziom przychodów ze składek do poziomu wydatków na świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Jak bowiem wyjaśniono w uzasadnieniu do omawianych zmian, zasiłek pogrzebowy finansowany jest m.in. ze środków funduszu rentowego, który stanowi część Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawodawca zwrócił uwagę na okoliczność, iż mimo deficytu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (stopień pokrycia wydatków z wpływów ze składek i ich pochodnych) w 2023 r. wynosił 83,6%, a w 2024 r. 83,5%; fundusz rentowy ma nadwyżkę przychodów ze składek nad wydatkami – wskaźnik pokrycia funduszu rentowego w 2023 r. wynosił 125,9%, a w 2024 r. wzrósł on do poziomu 128,7%. W praktyce oznacza to ,jak zaakcentował ustawodawca, że wpływy ze składki rentowej, która przeznaczona jest m.in. na finansowanie zasiłku pogrzebowego, są wyższe niż wydatki finansowane z tej składki. Jest to jedna z okoliczności przemawiających za podwyższeniem zasiłku pogrzebowego. Koszty tego, nowowprowadzanego rozwiązania mogą zostać bowiem w całości sfinansowane z wpływów ze składki rentowej.

Automatyzacja przetwarzania danych

Stosownie zaś do art. 118a EmRentyFUSU możliwe będzie również podejmowanie decyzji w sprawie świadczeń (tj.: emerytur, rent z tytułu niezdolności do pracy, rent rodzinnych, dodatków pielęgnacyjnych, dodatków do rent rodzinnych dla sieroty zupełnej, zasiłków pogrzebowych) na podstawie zautomatyzowanego przetwarzania danych. Jednocześnie osobie, której dotyczy podejmowane rozstrzygnięcie, zostanie zapewnione prawo do:

Adwokatura musi być skuteczniejsza

Już w piątek, 27 czerwca, zaczyna się Krajowy Zjazd Adwokatury, który wybierze nowego prezesa NRA. Pan jest jednym z kandydatów. Dlaczego postanowił pan stanąć w szranki?

Dlatego że adwokatura jest mi droga. Mój ojciec był adwokatem 40 ponad lat i uważam, że są możliwości, żeby tę organizację troszkę wzmocnić. Przede wszystkim rozwinąć nowe rozwiązania i doprowadzić do zmian ustawowych, które będą dla samorządu adwokackiego korzystne. Do poprawy są też choćby kwestie związane z marką adwokatury. To są najważniejsze zadania, które od ponad 20 lat nie były realizowane tak, jakbyśmy sobie tego życzyli. Świadczy o tym choćby fakt, że np. na zgromadzenie izby katowickiej, która zrzesza 1600 adwokatów, przychodzi 400–500 osób. Więc zainteresowanie sprawami samorządu wśród jego członków jest bardzo małe.

I jakie są pana główne postulaty?

Należy wprowadzić system pomocowy dla adwokatów, którzy się znaleźli w trudnej sytuacji. Ja sam w przeszłości uległem ciężkiemu wypadkowi samochodowemu, miałem uszkodzony kręgosłup i nie mogłem liczyć na żadną pomoc ze strony adwokatury – mimo że się o nią zwracałem. Nie ma tu rozwiązań systemowych, które by to regulowały w jakikolwiek sposób. Inna kwestia, na którą chcę zwrócić uwagę – np. prokuratorzy i sędziowie mają immunitety. Dlaczego adwokaci nie mają takiego immunitetu? Czasami się zdarza, że adwokat, prowadząc sprawę swojego klienta, „pada ofiarą” pewnych gremiów niezadowolonych z tego, że obrona jest przeprowadzona w taki, a nie inny sposób. Gdyby taki immunitet był, sąd dyscyplinarny rozstrzygałby, czy należy go uchylić i czy w związku z tym może być przeciwko adwokatowi wprowadzone postępowanie np. karne. Tego niestety nie ma i tu widzę też słabość tego systemu, jeśli chodzi o ochronę jednostki, jaką jest adwokat.

Mówił pan o konieczności zmian ustawowych. Jakie konkretnie przepisy trzeba by przeforsować, żeby tę sytuację adwokatów poprawić?

Chodzi np. o art. 4 prawa o adwokaturze, który powinien zawierać definicję świadczenia pomocy prawnej. Dziś są kancelarie, powiedzmy nieprofesjonalne, nieposiadające uprawnień adwokackich czy radcowskich, które zabierają sprawy z rynku i prowadzą je w sposób dosyć, powiedziałbym, „pokątny”. A przecież jak potrzebujemy leczenia, to idziemy do lekarza, nie znachora. I tak samo, jeżeli ktoś ma problem prawny, powinien się udawać do osoby z odpowiednimi kwalifikacjami. Niestety, to się nie dzieje i gros spraw odszkodowawczych czy frankowych jest nam zabierana z rynku. A sprawy te powinny trafić do adwokatów.

Rozumiem, że to chodzi o to, aby zastrzec pewne czynności tylko dla adwokatów.

Obecna wolnoamerykanka w tej kwestii nie służy temu, żeby ta pomoc prawna miała „ludzką twarz” i jednocześnie, żeby była na odpowiednim poziomie. Kwestia kolejna. Honoraria adwokackie, szczególnie z urzędu, niezmienione są od wielu, wielu lat. Ciągle o tym mówimy, składane są petycje, ale nic się nie dzieje. Nieodpłatna pomoc prawna świadczona jest w starostwach, adwokaci dostają tam bardzo niskie stawki (wynagrodzenie na poziomie 1 tys. zł), gdy np. starosta otrzymuje zarobki na poziomie 25 tys. zł. A przecież adwokat musiał poświęcić osiem lat (pięć studiów i trzy aplikacji) na zdobycie swoich uprawnień. Nikt z samorządu nic z tym nie robi, adwokaci są pozostawieni sami sobie.

Tylko że o to uregulowanie pomocy prawnej oraz o podniesienie stawek władze adwokatury zabiegają całą kadencję, a nawet dłużej.

Zabiegać można, ale my oczekujemy efektów. Przepraszam, że tak kolokwialnie, ale nie wystarczy się ubrać w ładny garnitur i pójść na jakąś rozmowę. Przejdźmy do czynów. Trzeba to po prostu robić bardziej skutecznie, bardziej agresywnie nagłaśniać sprawę, być bardziej medialnym. Może np. adwokaci powinni zastrajkować. Jest to forma przyjęta na całym świecie – jeśli jakaś grupa jest niezadowolona, to strajkuje. Skoro inni mogą, to czemu adwokaci nie?

Jakie pan jeszcze dostrzega problemy adwokatów?

W sądach niemieckich, do których często jeżdżę, są bardzo wygodne fotele dla adwokatów. A w sądach polskich, proszę pana, są ławy drewniane. Jak pan na takiej ławie posiedzi pięć godzin, to już pan jest tak wykończony, że nic się panu nie chce. Dlaczego nie możemy mieć komfortu pracy? Kolejna sprawa, brak pokojów adwokackich. Kiedyś były pokoje adwokackie, ktoś stwierdził, że to jest nieopłacalne i nie ma sensu. A jednak przydałyby się – moglibyśmy je dzielić z radcami – żeby zjeść pączka, wypić kawę, podyskutować, powiesić togę, odpocząć troszkę. W niektórych sądach, np. w Rybniku, nawet zlikwidowano już bufety, nie ma się gdzie podziać.

Inna kwestia to dostęp do akt – my musimy chodzić po czytelniach, zamawiać akta itd. Sąd niemiecki przysyła akta do kancelarii, tylko z pouczeniem, by odesłać tak samo kurierem po 14 dniach. Proszę zobaczyć, jaka to różnica w traktowaniu adwokatów. Do tego takie prozaiczne sprawy, jak choćby fakt, że co miesiąc trzeba opłacić ZUS, wynajem kancelarii, pensje sekretarki, czasem ratę za samochód. Tutaj zastrzeżenie świadczenia pomocy prawnej tylko dla adwokatów bardzo pomoże, zwłaszcza młodym, bo na samych urzędówkach nie da się zbudować kancelarii.

A jak pan się odnosi do zakazu pracy na etacie?

Radcowie prawni wyprzedzili nas, bo mogą pracować na umowę o pracę. Ta forma zatrudnienia zapewnia byt lepszy pod każdym względem. Co miesiąc ma pan stałe wynagrodzenie, zupełnie inne składki ZUS, świadczenia związane z przyszłą emeryturą, z przyszłą rentą czy też z wypadkiem. Dziś niektórzy adwokaci dostają tak niską emeryturę, że raczej należałoby ją nazwać stypendium. Dlatego dobrze byłoby, żeby adwokaci też mogli pracować na etacie. Innym ciekawym pomysłem byłoby wprowadzenie tzw. ubezpieczeń miejskich. Tzn. gmina ponosiłaby koszt takiego ubezpieczenia, a obywatel danego miasta korzystałby z pomocy prawnej, wskazując adwokata, z którego usług chce skorzystać – i to jest opłacane z ubezpieczenia. W Niemczech to bardzo powszechne rozwiązanie.

Czy widzi pan szanse na zwycięstwo, dołączając do wyścigu tak późno?

Koń, jaki jest, każdy widzi. Koledzy muszą odpowiedzieć sobie na pytanie, czego oczekują. Uważam, że gdybym zgłosił się pół roku czy rok temu, to nie miałoby większego wpływu na wynik. Byłem dwie kadencje radnym w Raciborzu, pierwsze wybory, zaraz po powrocie z USA, wygrałem, można powiedzieć, w cuglach.

Lepiej nie zachłystywać się AI

Dwudziesta trzecia edycja „Rankingu kancelarii prawniczych” „Rzeczpospolitej” była okazją do wielu dyskusji o tym, jak wygląda dziś rynek takich usług. Zapytaliśmy o to wybrane kancelarie różnej wielkości, biorące udział w naszym rankingu.

Prawnik sądowy w cenie

Okazuje się, że chociaż w każdej niemal rozmowie na ten temat słychać słowa „technologia” czy „sztuczna inteligencja”, to wciąż dla wielu kancelarii tradycyjne usługi są podstawą działania. Tak twierdzi Józef Palinka, partner w kancelarii DZP, jednej z największych w kraju. Przyznaje on, że wciąż znaczącą rolę w jego kancelarii odgrywa obsługa transakcji gospodarczych, prowadzenie sporów sądowych, doradztwa dla branży energetycznej czy doradztwa podatkowego. Zauważa jednak, że nowe dziedziny zyskują na znaczeniu w naszej działalności.

– Obserwujemy dynamicznie rozwijające się nowe obszary związane z AI, branżą fintech, venture capital i start-up, które z powodzeniem rozwijamy w naszej kancelarii – twierdzi mec. Palinka.

Nie zawsze usługi związane z informatyką i nowoczesnymi technologiami muszą oznaczać obsługę bardzo zaawansowanych wynalazków. – Każda większa firma używa oprogramowania do fakturowania, ewidencji osobowej czy magazynowej. Jego używanie wymaga umowy uwzględniającej ochronę interesów naszego klienta. Tu otwiera się pole do negocjacji i formułowania takich umów – zauważa Ewa Podogrodzka-Maruszkin, adwokat, partnerka w kancelarii Peak Legal.

Ekspert przestrzega

Obsługa firm technologicznych czasem wymaga wiedzy o tym, jak głęboko ich wynalazki mogą ingerować w prywatność użytkowników. Otóż na rynku jest wiele firm, często start-upów, które opracowują bardzo ciekawe narzędzia do skutecznego marketingu w internecie. To aplikacje pozwalające na docieranie do klientów, opierające się na przeszukiwaniu internetu i badaniu zachowań internautów. Jak zauważa Daniel Jastrun, radca prawny i partner w kancelarii JustLaw, często oznacza to zbieranie danych osobowych chronionych prawem. – I w takich właśnie kwestiach niezbędna jest pomoc prawna. Pomagamy wypuścić na rynek takie właśnie produkty, ale wspieramy naszych klientów w tym, by ich działanie nie naruszało prawa – wyjaśnia mec. Jastrun.

Wiele kancelarii z entuzjazmem wspomina o sztucznej inteligencji, zarówno w kontekście używania w swojej własnej pracy, jak też w doradztwie związanym z jej zastosowaniem u klientów. Jednak słychać też głosy zalecające ostrożność w korzystaniu bezpośrednio z wyników prac AI. – Treści produkowane przez ten wynalazek potrafią być dalekie od prawdy, a wręcz przypominają halucynacje. Można wydać spore pieniądze na narzędzia AI, a zyskać niewiele – zauważa Piotr Spaczyński, radca prawny i partner zarządzający w kancelarii SSW.

Spaczyński zastrzega jednak, że nie odradza korzystania z takich narzędzi, ale sugeruje weryfikowanie rezultatów ich działania przez doświadczonych ekspertów, także przez prawników. – Trudno bowiem poważnie traktować projekt pozwu do sądu, w którym są podane nieistniejące orzeczenia. W praktyce zdarzyło się nam, gdy dwa narzędzia AI dały nam sprzeczne wyniki – wspomina Piotr Spaczyński.

Popularnym trendem ostatnich lat jest też planowanie sukcesji firm. Zajmują się tym kancelarie prawnicze różnej wielkości – od takich zatrudniających kilku prawników po firmy z czołówki rankingu, takie jak PwC Legal. Jej partner zarządzający Cezary Żelaźnicki zauważa, że służące sukcesji fundacje rodzinne są zakładane także w celach rozsądnego zarządzania zgromadzonym kapitałem, nawet gdy jego właścicielom jeszcze daleko do emerytury. – Popyt na doradztwo w takich sprawach okazuje się nawet większy niż przewidywano kilka lat temu, bo po prostu wiele firm zgromadziło pokaźne kapitały, a mądre zarządzanie nimi wymaga też doradztwa prawnego – uważa Żelaźnicki.

Wiele zleceń generuje duża aktywność ustawodawcy, zwłaszcza w branżach silnie regulowanych, takich jak farmacja czy bankowość. W takich dziedzinach na doradztwo regulacyjne. – Nie chodzi tu nawet o lobbing, ale o pomoc przedsiębiorcom z takich silnie regulowanych branż w dostosowaniu się do często zmieniających się nowych wymogów prawnych – tłumaczy Żelaźnicki.

Cenna wskazówka

A jaką rolę w wyborze prawnika odgrywa nasz ranking? Wszyscy pytani przez „Rzeczpospolitą” prawnicy twierdzą, że jest to jeden z istotnych wyznaczników wyboru, zwłaszcza gdy dana firma potrzebuje takiego rodzaju usług, z którego dotychczas nie korzystała.

Przykładem są spory sądowe, które nie każdemu i nie codziennie się zdarzają. Bo – jak twierdzi adw. Ewa Podogrodzka-Maruszkin – spór to często tylko efekt uboczny głównego przedmiotu działalności klienta. – Tym bardziej cenne są zatem rekomendacje takie jak w rankingu „Rzeczpospolitej”. Sami się o tym przekonaliśmy, gdy nieznany nam wcześniej przedsiębiorca poprosił o ofertę na prowadzenie sporu, dowiedziawszy się o naszej specjalizacji procesowej właśnie z rankingu – wspomina adwokatka.

Uproszczona procedura przyznawania zasiłku pogrzebowego

Uzasadnienie projektowanych przepisów

Cel wprowadzenia zmian

Projekt stanowi realizację propozycji deregulacyjnej MRPiPS-25-285 i ma na celu usprawnienie procesu przyznawania zasiłku pogrzebowego. Intencją ustawodawcy jest doprowadzenie do szybszej i mniej sformalizowanej obsługi wniosków oraz dostosowanie praktyki ZUS do poziomu ustawowego. Szczególny charakter zasiłku wypłacanego w sytuacji śmierci bliskiej osoby uzasadnia potrzebę uproszczeń i zapewnienia przewidywalności proceduralnej.

Obecny stan prawny i potrzeba interwencji

W aktualnym brzmieniu ustawa z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczen Społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631; dalej: EmRentyFUSU) nie reguluje ani trybu wydawania decyzji w sprawie zasiłku pogrzebowego, ani pośrednictwa zakładów pogrzebowych w składaniu wniosków. Brakuje również przepisów dotyczących skróconego terminu wypłaty tego świadczenia. Praktyka ZUS dopuszcza pośrednictwo zakładów pogrzebowych jedynie na podstawie udzielonego im upoważnienia – i wyłącznie w przypadku wniosków składanych przez członków rodziny.

Z uwagi na charakter świadczenia oraz znaczenie szybkiej wypłaty środków, często niezbędnych do pokrycia kosztów pochówku, wskazane jest ustawowe wprowadzenie szybszych i przejrzystych procedur.

Opis projektowanych zmian

Odejście od obowiązku wydawania decyzji w typowych przypadkach

W art. 1 pkt. 1 projektu ustawy (art. 115 ust. 3a EmRentyFUSU) zaproponowano przepis, zgodnie z którym w przypadku gdy koszty pogrzebu poniosła jedna osoba będąca członkiem rodziny zmarłego, ZUS nie będzie zobowiązany do wydania decyzji. Wówczas zasiłek pogrzebowy będzie przysługiwał w pełnej zryczałtowanej wysokości – obecnie 4000 zł, a od 1.1.2026 r. – 7000 zł.

Wyjątki od tej zasady wymagające wydania decyzji to sytuacje, gdy:

W takich przypadkach ZUS wyda decyzję ustalającą prawo i wysokość świadczenia. Do wypłat dokonywanych bez decyzji odpowiednie zastosowanie będzie miał art. 114 EmRentyFUSU, dotyczący ponownego ustalenia prawa do świadczenia.

Uregulowanie pośrednictwa zakładów pogrzebowych

Zgodnie z art. 1 pkt 2 projektu ustawy (nowy art. 116 ust. 3a EmRentyFUSU), wniosek w sprawie przyznania zasiłku pogrzebowego będzie można składać:

Takie rozwiązanie wpisuje się w model składania wniosków emerytalno-rentowych, zgodnie z którym można je wnosić osobiście lub przez płatnika składek (art. 116 ust. 3 EmRentyFUSU). Pośrednictwo zakładów będzie dopuszczalne także w odniesieniu do wnioskodawców spoza kręgu rodziny zmarłego.

Projektowany art. 130 ust. 2c EmRentyFUSU (art. 1 pkt 5 projektu ustawy) przewiduje możliwość wypłaty zasiłku pogrzebowego bezpośrednio na rachunek bankowy zakładu pogrzebowego wskazany w upoważnieniu. Zachowano dotychczasową praktykę ZUS, zapewniając jej ustawowe umocowanie.

Szczegóły proceduralne (zakres danych we wniosku, załączniki, oświadczenia) mają zostać uregulowane w rozporządzeniu zmieniającym rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 11.10.2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. z 2011 r. poz. 1412).

Skrócenie terminu wypłaty świadczenia do 14 dni

Dotychczas zasiłek pogrzebowy wypłacany był zgodnie z art. 118 ust. 1 EmRentyFUSU w terminie 30 dni od dnia wyjaśnienia ostatniej okoliczności. Z danych ZUS wynika, że w praktyce średni czas realizacji wynosi 12 dni, jednak brak było podstawy ustawowej dla skróconego terminu.

W art. 1 pkt 3 projektu ustawy (dodanie ust. 1b i 2 w art. 118 EmRentyFUSU) oraz art. 1 pkt 4 projektu ustawy (art. 129 ust. 2a EmRentyFUSU) zaproponowano wprowadzenie zasady, zgodnie z którą:

Rozwiązanie to formalizuje obowiązującą praktykę ZUS i stanowi istotne ułatwienie dla świadczeniobiorców.

Rozszerzenie definicji świadczeń nienależnie pobranych

W związku z uproszczonym trybem wypłaty zasiłku, projektowana nowelizacja art. 138 ust. 3a EmRentyFUSU (art. 1 pkt 6 projektu ustawy) przewiduje, że zasiłek wypłacony osobie nieuprawnionej, nawet z przyczyn niezależnych od organu rentowego, będzie traktowany jako świadczenie nienależne. Analogiczne rozwiązanie obowiązuje już w przypadku świadczeń wypłaconych osobie innej niż wskazana w decyzji (art. 138 ust. 3 EmRentyFUSU).

Zmiana ta pozwoli ZUS na dochodzenie zwrotu nienależnie wypłaconego zasiłku także w przypadkach uproszczonych wypłat bez decyzji. W art. 1 pkt 7 projektu ustawy dokonano również zmian dostosowujących w art. 144 EmRentyFUSU.

Etap legislacyjny i wejście w życie

Projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych 24.6.2025 r. został skierowany do Stałego Komitetu Rady Ministrów.

Zgodnie z art. 3 projektu ustawy, ma ona wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Jednocześnie przewidziano przepis przejściowy (art. 2 projektu ustawy), zgodnie z którym postępowania wszczęte przed wejściem w życie nowelizacji będą prowadzone według przepisów dotychczasowych.

E-licytacja: zmiany w przepisach KPC

Propozycje zmian

Art. 986² § 1 ustawy z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1568; dalej: KPC) stanowi, że licytację elektroniczną sprzedaży nieruchomości przeprowadza się jedynie na wniosek wierzyciela. Jeśli wniosek nie zostanie złożony, to wówczas ma miejsce licytacja publiczna.

Zgodnie z projektem ustawy powyższy przepis otrzyma brzmienie: „Komornik dokonuje sprzedaży nieruchomości w drodze licytacji elektronicznej, chyba że przed uprawomocnieniem się opisu i oszacowania wierzyciel zażąda sprzedaży w drodze licytacji publicznej. Jeżeli nieruchomość została zajęta na zaspokojenie kilku wierzytelności dochodzonych przez różnych wierzycieli, sprzedaży przez licytację publiczną dokonuje się, jeżeli zażądał tego którykolwiek z wierzycieli”.

Proponowana zmiana ma na celu odwrócenie dotychczas obowiązującej zasady i przyznanie pierwszeństwa licytacji elektronicznej. Wraz z wejściem w życie zmiany to licytacja publiczna odbywałaby się na wniosek wierzyciela lub kilku wierzycieli, jeśli licytacja z nieruchomości byłaby przeprowadzana na zaspokojenie więcej niż jednego wierzyciela. Dodatkowo nowelizacja zakłada uchylenie art. 986² § 2 KPC.

Zmianie ma ulec także art. 986³ § 1 KPC. Komornik będzie miał obowiązek powiadomienia z urzędu dłużnika, że licytacja odbędzie się w drodze licytacji elektronicznej. W takim zawiadomieniu musi być wskazana nieruchomość lub część nieruchomości podlegającej takiej sprzedaży oraz pouczenie o możliwości ustalenia przez dłużnika kolejności przeprowadzanej licytacji.

Egzekucje z nieruchomości, wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie będą podlegały przepisom KPC w brzmieniu dotychczasowym.

Udział w e-licytacji

Zgodnie z art. 986⁴ KPC ogłoszenie o licytacji elektronicznej jest umieszczane na stronie Krajowej Rady Komorniczej co najmniej dwa tygodnie przed rozpoczęciem licytacji. Jest w nim zawarty opis i oszacowanie nieruchomości. Nie są wskazane natomiast dane dłużnika, aby zapobiec stygmatyzacji osoby znajdującej się w ciężkiej sytuacji finansowej.

Warunkiem udziału w przetargu elektronicznym jest zalogowanie się na konto osobiste utworzone w systemie teleinformatycznym. Przetarg trwa tydzień – rozpoczyna i kończy się między godziną 9.00 a 14.00 w dni robocze (art. 986⁷ § 2 KPC). Licytanci ofiarują cenę nabycia za pośrednictwem systemu. Jeśli na 5 minut przed zakończeniem przetargu nastąpiło przebicie ceny, to wówczas czas jego zakończenia podlega każdorazowo wydłużeniu o kolejne 5 minut. Przetarg wygrywa ten licytant, który złożył najwyższą ofertę w momencie zakończenia przetargu. Wówczas komornik informuje o jego wyłonieniu.

Cel nowelizacji

Dzięki procedowanym zmianom jeszcze bardziej zwiększy się skuteczność licytacji, przy jednoczesnym polepszeniu ochrony praw zarówno wierzycieli, jak i dłużników. Zgodnie z informacjami portalu gov.pl e-licytacje ułatwiają uzyskanie możliwie najwyższej ceny nieruchomości oraz znalezienie potencjalnych nabywców. Dodatkowo są gwarantem transparentności postępowań, wykluczając zmowy między licytantami.

Etap legislacyjny

Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego (numer wykazu UDER68) jest na etapie prac w Stałym Komitecie Rady Ministrów. Ustawa wejdzie w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia.

Zaskakująca zmiana na podium

Wieloletni lider rankingu „Rzeczpospolitej”, kancelaria Dentons, tym razem musi zadowolić się miejscem 5. Wyprzedza ją bowiem zespół Domański Zakrzewski Palinka, który także po raz pierwszy od wielu lat znalazł się poza podium. Tylko te pięć warszawskich kancelarii zatrudnia ponad 900 prawników, z czego ponad 600 to adwokaci i radcowie prawni. Ale to zaledwie czołówka długiej tabeli, w której kolejne miejsca zajęło 336 kancelarii z całej Polski, liczących w sumie ponad 9,5 tysiąca prawników, w tym ponad 6,6 tysiąca to osoby z kwalifikacjami procesowymi.

Prawnicza gala w pałacowej oprawie

Przedstawicieli rankingowych kancelarii oraz gości specjalnych znów zaprosiliśmy na uroczystość rozdania nagród do barokowego pałacu hotelu Verte w Warszawie. Wszystkich powitała Anna Zejdler, szefowa serwisu Kobieta.rp.pl, a także prezes wydawnictwa Gremi Media Maciej Maciejowski oraz redaktor naczelny „Rzeczpospolitej” Michał Szułdrzyński.

– To bez wątpienia nasze najważniejsze wydarzenie w roku, bo państwo jesteście naszymi najważniejszymi czytelnikami. Mam nadzieję, że dla środowiska prawników to wydarzenie jest równie ważne jak dla naszej redakcji. Dział prawny „Rzeczpospolitej” od 23 lat, wspólnie ze środowiskiem, opracowuje ten ranking, dbając o jego przejrzystość i obiektywizm– powiedział Maciej Maciejowski.

– Prawo to system nerwowy państwa, fundament stabilnej gospodarki i często ostatnia gwarancja sprawiedliwości dla obywatela. Mam zaszczyt zwracać się do grona najwybitniejszych przedstawicieli tego zawodu – prawników tworzących najlepsze kancelarie w Polsce. Gratuluję państwu sukcesów i dziękuję za codzienny wkład w budowanie tego, co nazywamy praworządnością – mówił Michał Szułdrzyński.

W uroczystości wziął udział wiceminister sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha, który podziękował uczestnikom rankingu za budowanie pozytywnego wizerunku adwokatury, radców prawnych i całego środowiska prawników.

– Prawnicy codziennie budują zaufanie do prawa i stoją na straży demokratycznych wartości. Ich praca ma fundamentalne znaczenie dla rozwoju państwa prawa i wolności obywatelskich – podkreślił wiceminister.

Kto rósł, kto zmalał

Analizując wyniki klasyfikacji wielkościowej z dwóch ostatnich lat, nie sposób nie zauważyć, że rok do roku kancelarie albo bardzo ostrożnie powiększały zespoły, albo wręcz je zmniejszały. Największy CMS zatrudnia siedmiu prawników mniej niż rok wcześniej i tylko jednego więcej z uprawnieniami procesowymi. I jest to w tym roku jedyna w Polsce kancelaria, która ma ponad 200-osobowy zespół.

O czterech prawników ogółem powiększył się skład zespołu Rymarz Zdort Maruta, choć jednocześnie ma on aż dziesięciu nowych adwokatów i radców, zapewne swoich byłych aplikantów.

Najbardziej urósł zespół Sołtysiński Kawecki & Szlęzak – 17 nowych magistrów prawa, z czego ośmiu z uprawnieniami adwokackimi lub radcowskimi.

Dentons stracił przez rok aż 32 prawników, w tym 12 adwokatów i radców, a DZP – 13, ale tylko trzech z uprawnieniami.

W pierwszej dziesiątce zwraca uwagę spektakularny wzrost zespołu kancelarii WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr – przez rok zyskał 20 prawników ogółem, z czego 14 ma uprawnienia procesowe.

W tym gronie jedyną kancelarią spoza Warszawy jest wrocławska Raven P. Krupa ze 150-osobowym zespołem.

Najlepsi w transakcjach

Klasyfikacja wielkościowa ma najdłuższą tradycję w historii naszego rankingu, lecz największe emocje towarzyszą wynikom klasyfikacji jakościowych. Nie inaczej było w tym roku.

Nagrodziliśmy trzy zespoły pracujące nad najważniejszą transakcją 2024 r., czyli – taki był werdykt kapituły – przejęciem kontroli nad Comarchem przez globalny fundusz private equity CVC Capital Partners. Transakcja przebiegła z sukcesem dzięki zespołom Clifford Chance, White & Case oraz butikowej krakowskiej kancelarii Oleś, Rysz, Sarkowicz. Przy czym pierwsza i trzecia doradzały członkom rodziny Filipiaków, którzy zawarli porozumienie z CVC, a White & Case – Comarchowi. Te trzy kancelarie obsługiwały też inne wiodące transakcje w 2024 r.

Kancelaria Clifford Chance została też liderem całego rankingu, gdyż zdobyła najwięcej, bo aż 15 wyróżnień i rekomendacji w poszczególnych kategoriach jakościowych. Pod tym względem wyprzedziła „o włos” ubiegłorocznego lidera, czyli zespół Rymarz Zdort Maruta.

Polecani przez konkurencję

Nagrody za jakość przyznaliśmy także zespołom i prawnikom wskazanym przez środowisko prawnicze. Przy ocenie rekomendowanych brane były pod uwagę takie czynniki, jak pozycja w międzynarodowych rankingach, osiągnięcia oraz opinie szefów departamentów prawnych przedsiębiorstw i ekspertów z rynków kapitałowych.

Konkurs został podzielony na dwie części – dla dużych kancelarii liczących ponad 50 prawników i mniejszych, do 50 prawników. Wśród tych pierwszych pierwsze miejsce ex aequo zajęły dwie kancelarie: Rymarz Zdort Maruta oraz Clifford Chance. Wskazano je jako najlepsze w sześciu obszarach prawa.

Natomiast wśród najbardziej rekomendowanych prawników w grupie dużych marek prawniczych tylko dwoje prawników otrzymało w tym roku więcej niż jedno wskazanie (w zeszłym roku było ich pięcioro). To Agnieszka Janicka z Clifford Chance, która została wyróżniona w dziedzinie prawo handlowe, korporacyjne, fuzje i przejęcia oraz w obszarze private equity, i Paweł Podrecki z Traple Konarski Podrecki i Wspólnicy, który uzyskał wyróżnienia w zakresie prawa konkurencji i antymonopolowego oraz prawa własności intelektualnej. Pojedyncze wskazanie w tym roku uzyskało 51 prawników, łącznie zatem co najmniej jedno wyróżnienie otrzymały 53 osoby.

Wśród mniejszych kancelarii, zatrudniających do 50 prawników, wyraźnym liderem jest RKKW – Kwaśnicki, Wróbel & Partnerzy. Dostała wyróżnienia w pięciu obszarach (prawo handlowe, korporacyjne, fuzje i przejęcia; prawo karne dla biznesu; sądowe rozwiązywanie sporów i arbitraż; doradzanie prywatnym klientom oraz prawo zamówień publicznych). Oprócz tego prawnicy tej kancelarii otrzymali aż pięć indywidualnych wskazań, co w sumie daje dziesięć wyróżnień w rekomendacjach.

Ale i w tej grupie jest tylko dwóch prawników, którzy mogą pochwalić się wskazaniami środowiska w więcej niż jednym obszarze prawa. Rafał Celej z kancelarii Kondracki Celej Adwokaci jest rekomendowany w prawie handlowym, korporacyjnym, fuzjach i przejęciach oraz private equity. W tych samych obszarach wskazany został Mirosław Fiałek z MFW Fiałek & Partners Law Firm.

Przypomnijmy, że wyróżnień udzielały kancelarie, które musiały wybierać także spośród konkurentów. Zliczone głosy oraz kwestie sporne i wyniki remisowe rozstrzygała kapituła redakcyjna.