RPO krytycznie o projekcie ustawy dotyczącym ochrony dzieci w Internecie

Projekt ustawy o ochronie małoletnich przed dostępem do treści szkodliwych w Internecie przewiduje nowe obowiązki dla podmiotów świadczących usługi drogą elektroniczną. Obowiązki te obejmują m.in.:

Rola Prezesa UKE

Nadzór nad przestrzeganiem przepisów ma sprawować Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE), który będzie również kierował wnioski o wpisanie stron internetowych do rejestru domen, wobec których przewidziana jest możliwość blokowania przez dostawców Internetu.

Rzecznik zwrócił uwagę na brak ustawowych definicji ważnych pojęć, takich jak „treści pornograficzne” i „treści szkodliwe”, mimo że stanowią one podstawę projektowanych obowiązków i sankcji. O „obowiązkach usługodawców związanych ze świadczeniem usług drogą elektroniczną, za pomocą których jest umożliwiany dostęp do treści szkodliwych, w tym treści pornograficznych, w zakresie ochrony małoletnich przed tymi treściami” jest już mowa w art. 1 projektowanej ustawy, tymczasem w jej art. 2 sprecyzowanych zostało tylko 6 pojęć: „abonent nazwy domeny”, „dostawca usługi dostępu do Internetu”, „małoletni”, „usługobiorca”, „usługodawca” i „weryfikacja wieku”.

Kontrowersyjna jest także rola Prezesa UKE jako centralnego organu nadzorczego. W świetle braku legalnych definicji i kryteriów, Prezes UKE może zyskać bardzo szeroki zakres uznaniowości przy ocenie, czy dana domena narusza przepisy ustawy. W efekcie może dojść do sytuacji, w której jego decyzje będą trudne do skutecznego zakwestionowania w sądzie administracyjnym, co osłabi konstytucyjne gwarancje ochrony praw jednostki. Zdaniem RPO: „Duża uznaniowość Prezesa UKE może prowadzić do braku rzeczywistej i pełnej kontroli sądowej w postępowaniu przed sądem administracyjnym”.

Niekonstytucyjne przepisy

Ochrona dzieci i młodzieży w środowisku cyfrowym jest jednym z obowiązków państwa, wynikających z art. 72 ust. 1 Konstytucji RP. Realizacja tego obowiązku musi jednak odbywać się w zgodzie z innymi wartościami konstytucyjnymi oraz z poszanowaniem standardów prawa unijnego, w tym RODO. Jednak zdaniem Rzecznika proponowane przepisy rodzą poważne wątpliwości z punktu widzenia Konstytucji RP oraz zasad poprawnej legislacji. W szczególności zagrożone są:

Dużym problemem jest brak wyraźnie określonych metod weryfikacji wieku. Art. 4 ust. 1 projektu ustawy stanowi jedynie, że weryfikacja nie może opierać się na deklaracji użytkownika ani na metodach biometrycznych. Brak jest natomiast jakichkolwiek pozytywnych wskazówek, w jaki sposób usługodawcy powinni realizować ten obowiązek. Twórcy projektu odwołują się w uzasadnieniu do zagranicznych przykładów (np. wytyczne brytyjskiego organu regulacyjnego Ofcom), ale nie wskazują, które z nich konkretnie mają zastosowanie.

Rzecznik odnosi się także do obowiązku przeprowadzania analiz ryzyka, który – mimo ujęcia w akcie ustawowym – nie został powiązany z szerszym systemem zarządzania bezpieczeństwem dzieci w Internecie. Brakuje wskazania celu analizy, sposobu jej wykorzystania oraz jej znaczenia w systemie odpowiedzialności usługodawców.

Zalecenia zamiast sprecyzowanych w ustawie obowiązków

Kolejnym problemem jest zastępowanie przepisów wykonawczych niewiążącymi zaleceniami, co – zdaniem RPO – narusza konstytucyjny system źródeł prawa i zasadę określoności prawa: „Brak sprecyzowanych kryteriów wdrażanych środków może prowadzić do ingerencji w sposób nieproporcjonalny w życie prywatne obywateli, a z drugiej strony do ewentualnej nieskuteczności realizacji celów ustawy związanych z ochroną praw osób małoletnich”.

Projekt nie przewiduje rozporządzeń wykonawczych, lecz zaleca ministrowi cyfryzacji wydawanie niewiążących „zaleceń”, publikowanych w Biuletynie Informacji Publicznej. Taka konstrukcja – zdaniem RPO – stanowi obejście systemu źródeł prawa i narusza zasadę wyłączności ustawy w zakresie wprowadzania ograniczeń konstytucyjnych praw i wolności: „Ograniczenia wolności i praw jednostek powinny wynikać z ustawy; nie jest możliwa ich regulacja w akcie niższego rzędu np. rozporządzeniu, a już zwłaszcza np. w formie zaleceń publikowanych w BIP danego resortu”.

Etap legislacyjny

Projekt jest obecnie na etapie opiniowania, w art. 29 zakłada wejście w życie ustawy po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia. W tym czasie usługodawcy będą zobowiązani do wdrożenia analizy ryzyka, a w przypadku oferowania treści pornograficznych – uruchomienia mechanizmów weryfikacji wieku. W ocenie RPO, nieprecyzyjność przepisów oraz brak wiążących wytycznych może skutkować niepewnością prawa i brakiem możliwości prawidłowego wypełnienia obowiązków przez podmioty objęte regulacją.

Przeniesienie własności udziału w nieruchomości za dług

Przeniesienie własności udziału w nieruchomości

Interpretacja skutków podatkowych przeniesienia własności udziału w nieruchomości w zamian za zwolnienie z długu kredytowego była przedmiotem sprawy rozpatrywanej przez WSA w Poznaniu. Spór rozpoczął się od wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, złożonego do Dyrektora KIS w styczniu 2024 r. Wnioskodawca, będący współwłaścicielem lokalu mieszkalnego i garażu oraz współkredytobiorcą, planował przenieść swoje udziały na drugiego współkredytobiorcę. W zamian miał zostać zwolniony z długu wynikającego z kredytu hipotecznego. Kluczowe pytanie dotyczyło tego, czy takie przeniesienie własności, dokonane przed upływem 5 lat od nabycia nieruchomości, stanowi odpłatne zbycie w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt. 8 lit. a ustawy z 26.7.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 163; dalej PDOFizU), a co za tym idzie – czy generuje przychód podlegający opodatkowaniu. W ocenie podatnika, kluczowe znaczenie miał brak ekwiwalentności świadczeń. Podkreślał on, że zwolnienie z długu (w drodze przejęcia go przez drugą stronę transakcji) nie powoduje przyrostu aktywów, czyli nie generuje przychodu w rozumieniu art. 9 ust. 1 PDOFizU. Zgodnie z art. 453 KC, spełnienie innego świadczenia (w tym przypadku: przeniesienia udziałów w nieruchomości) w miejsce pierwotnego zobowiązania powoduje jego wygaśnięcie, ale nie prowadzi do wzbogacenia dłużnika.

Fiskus był jednak innego zdania. W wydanej interpretacji uznał, że przeniesienie udziału w nieruchomości w zamian za przejęcie długu ma charakter odpłatny. W ocenie KIS wartość długu, z którego wnioskodawca został zwolniony, stanowi ekwiwalent (cenę) przeniesienia własności, a zatem jest przychodem opodatkowanym na gruncie art. 10 ust. 1 pkt. 8 lit. a) oraz art. 30e ust. 1 PDOFizU. Dla ustalenia podstawy opodatkowania wskazano także art. 19 ust. 1 i 3 oraz art. 22 ust. 6c i 6e PDOFizU.

Sprawa trafiła na wokandę WSA w Poznaniu. W skardze pełnomocnik podatnika twierdził, że interpretacja KIS narusza zarówno przepisy prawa materialnego, jak i zasady postępowania interpretacyjnego. W szczególności zarzucił fiskusowi nieuwzględnienie ugruntowanego orzecznictwa, które konsekwentnie odróżnia transakcje rzeczywiście skutkujące przyrostem majątkowym od tych, które takiego przysporzenia nie generują. Z punktu widzenia konstrukcji podatku dochodowego, kluczowa dla oceny skutków takich czynności jest kategoria „czystego przyrostu majątkowego” – sytuacji, w której podatnik faktycznie się wzbogaca. Skarżący twierdził, że w realiach przedstawionego zdarzenia przyszłego, nie sposób mówić o powiększeniu aktywów – przeniesienie prawa własności następuje w zamian za zwolnienie z równoważnego ciężaru. Choć KIS skupił się na formalnej ekwiwalentności świadczeń, podatnik podnosił, że istotna jest nie tyle forma prawna czynności, ile jej ekonomiczna treść. To ona decyduje o ewentualnym powstaniu obowiązku podatkowego.

Rozstrzygnięcie WSA

WSA w Poznaniu, w wyroku z 8.8.2024 r., I SA/Po 301/24, Legalis, przyznał rację podatnikowi. W ocenie Sądu, przeniesienie udziału w nieruchomości w zamian za przejęcie długu kredytowego nie skutkuje powstaniem przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Skład orzekający uznał, że istotą spornego zdarzenia nie jest odpłatne zbycie, lecz świadczenie w miejsce wykonania zobowiązania (łac. datio in solutum), które nie prowadzi do przyrostu czystego majątku po stronie przenoszącego własność. Sąd odwołał się przede wszystkim do normy zawartej w art. 10 ust. 1 pkt. 8 lit. a) PDOFizU, która stanowi, że źródłem przychodów jest odpłatne zbycie nieruchomości lub jej części oraz udziału w nieruchomości – pod warunkiem, że czynność ta została dokonana przed upływem 5 lat od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie. Jednak kluczowe dla kwalifikacji podatkowej tej czynności jest nie tyle to, że dochodzi do zmiany właściciela, ile to, czy po stronie zbywcy pojawia się jakiekolwiek realne przysporzenie. WSA zaakcentował, że w analizowanej sprawie wnioskodawca nie uzyskuje korzyści majątkowej – nie otrzymuje środków pieniężnych, rzeczy ani świadczenia wzbogacającego jego majątek. W konsekwencji – jak wskazano – nie następuje powiększenie jego aktywów, lecz jedynie zmiana ich struktury (zobowiązanie zamienione na pozbycie się prawa własności). Tego rodzaju czynność, choć może mieć ekwiwalentny charakter w sensie cywilnoprawnym, nie generuje przychodu w rozumieniu art. 9 ust. 1 PDOFizU, ponieważ nie występuje element wzrostu zasobów majątkowych. Sąd, argumentując swoje stanowisko, odwołał się do licznego orzecznictwa, które konsekwentnie przyjmuje, że datio in solutum nie jest równoznaczne z odpłatnym zbyciem w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym. Podkreślono przy tym, że z punktu widzenia prawa podatkowego liczy się faktyczna treść ekonomiczna czynności – a nie jedynie jej forma prawna. WSA wskazał również, że wykładnia art. 19 ust. 1 PDOFizU, dotyczącego ustalania przychodu z odpłatnego zbycia według ceny określonej w umowie, nie może być zastosowana automatycznie do sytuacji, gdy nie dochodzi do typowej umowy sprzedaży. Wartość przejętego długu nie stanowi bowiem ceny w rozumieniu tej regulacji, co rodzi wątpliwości co do możliwości zastosowania tego przepisu do ustalenia podstawy opodatkowania. Sąd orzekł, że skoro po stronie skarżącego nie powstał przyrost majątku, nie można mówić o przychodzie w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt. 8 lit. a) PDOFizU. W konsekwencji uchylił zaskarżoną interpretację, zobowiązując Organ do ponownego jej rozpatrzenia, z uwzględnieniem przedstawionej wykładni prawa materialnego.

Wyrok WSA w Poznaniu z 8.8.2024 r., I SA/Po 301/24, Legalis

Instrumentalne wszczynanie postępowań karnoskarbowych

Zgodnie z art. 70 § 6 pkt. 1 ustawy z 29.8.1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111; dalej: OrdPU), bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania.

Przepis ten – a w zasadzie sposób jego stosowania przez organy podatkowe – budzi od dawna liczne kontrowersje, w szczególności odnośnie tzw. instrumentalnego wszczynania postępowania karnego skarbowego. Przykładowo, NSA w wyroku z 15.1.2025 r., I FSK 1118/23, Legalis, uznał, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego na krótko przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego i brak aktywności organu w tym postępowaniu, mogą świadczyć o tym, że celem wszczęcia postępowania karnego skarbowego było jedynie stworzenie formalnej podstawy do twierdzenia, że w sprawie doszło do zwieszenia biegu terminu przedawnienia. Podobnych spraw jest wiele. Wynika to pośrednio z uchwały NSA z 24.5.2021 r., I FPS 1/21, Legalis, podjętej w składzie siedmiu sędziów, w której NSA uznał, że ocena przesłanek zastosowania przez organy podatkowe przy wydawaniu decyzji podatkowej na bazie art. 70 § 6 pkt. 1 OrdPU mieści się w granicach sprawy sądowej kontroli legalności tej decyzji. Usankcjonowano więc w pełni możliwość kontrolowania przez sądy administracyjne wszczynania przez organy postępowań karnych skarbowych w celu zapobiegania przedawnianiu się zobowiązań podatkowych. NSA uznał, że w praktyce orzeczniczej organów podatkowych zarysowała się niepokojąca tendencja do instrumentalnego stosowania przepisów, wbrew celowi, dla którego zostały wprowadzone przez prawodawcę, niwecząca przy tym ich istotę, zakotwiczoną w zasadach prawa wynikających z ustawy zasadniczej. Dlatego, konieczna okazała się korekta dotychczasowego spojrzenia na sposób kontroli tego zjawiska i opowiedzenia się za tą linią orzecznictwa, w której w szerszym zakresie realizowane są wartości konstytucyjne. I sądy z tej możliwości korzystają. Co więcej, przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisły dwie sprawy, w których kwestionowana jest konstytucyjność przepisu art. 70 § 6 pkt. 1 OrdPU. Sprawy te oczekują na rozstrzygnięcie.

Zapewne, uwzględniając powyższe, ustawodawca postanowił zająć się omawianym przepisem i zaproponował odpowiednią nowelizację. Nie czekając na rozstrzygnięcie Trybunału.

Co się zmieni?

Projekt nowelizacji przewiduje rezygnację z przesłanki nierozpoczęcia lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku ze wszczęciem postępowania karnego skarbowego w przypadku przestępstw skarbowych o charakterze uszczupleniowym (wskazanych w art. 54 § 1, art. 55 § 1, art. 56 § 1, art. 62 § 2, art. 63 § 1–5, art. 63a § 1, art. 65 § 1, art. 73a § 1, art. 75a § 1 i 2, art. 76 § 1, art. 76a § 1, art. 76b § 1, art. 77 § 1 lub art. 78 § 1 ustawy z 10.9.1999 r. – Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 628; dalej: KKS). Mowa tu o sytuacji, gdy narażona na uszczuplenie lub uszczuplona należność publicznoprawna to kwota o „małej wartości”, czyli do 200-krotności minimalnego wynagrodzenia w czasie popełnienia czynu zabronionego oraz w przypadku wszystkich wykroczeń skarbowych, których popełnienie wiąże się z niewykonaniem zobowiązania podatkowego.

Wskazanie zamkniętego katalogu najpoważniejszych przestępstw ma w założeniu zminimalizować ryzyko zarzutów co do wszczynania postępowań karnych skarbowych wyłącznie instrumentalnie, dla ochrony zobowiązań podatkowych. Z drugiej strony, umożliwi ściganie poważnej przestępczości podatkowej, zagrożonej karami pozbawienia wolności.

Komentarz

Przejście zakładu pracy na innego pracodawcę a warunki pracy i płacy

Zmiana warunków pracy lub płacy

Stosownie do zasad ogólnych, uregulowanych w art. 42 KP, pracodawca na podstawie jednostronnej czynności prawnej może wprowadzić zmiany w umowie o pracę w ramach wypowiedzenia zmieniającego. Zgodnie z art. 42 § 3 KP, w razie odmowy przyjęcia przez pracownika zaproponowanych warunków pracy lub płacy, umowa o pracę rozwiązuje się z upływem okresu dokonanego wypowiedzenia. Jeżeli pracownik przed upływem połowy okresu wypowiedzenia nie złoży oświadczenia o odmowie przyjęcia zaproponowanych warunków, uważa się, że wyraził na nie zgodę. W orzecznictwie wskazuje się, że sukcesja generalna związana z przejęciem zakładu pracy nie może też oznaczać, iż stosunki pracy zostają utrwalone bezterminowo, w postaci istniejącej w chwili przejęcia zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę. Pracodawca przejmujący zakład pracy lub jego część nie może być pozbawiony możliwości reagowania na zmieniające się warunki procesu pracy i otoczenia gospodarczego (zob. wyrok SN z 10.7.2014 r. II PK 250/13, Legalis). W związku z przejściem zakładu pracy na nowego pracodawcę, ten ostatni staje się stroną umów o pracę w miejsce dotychczasowego pracodawcy. Jest on zatem związany wszystkimi warunkami pracy i płacy, które zostały w nich przewidziane. Niewątpliwie nie są to jednak warunki, których nie będzie mógł z czasem modyfikować, tak jak mógłby to zrobić poprzedni pracodawca. Dotyczy to zarówno zmian korzystnych, jak i niekorzystnych dla pracownika. Dlatego uznaje się za dopuszczalne dokonane przez niego wypowiedzenia zmieniające treść stosunku pracy przejętych pracowników, a nawet wypowiedzenia definitywne, o ile nie narusza zakazu wynikającego z art. 23¹ § 6 KP (zob. wyrok SN z 17.1.2017 r., I PK 326/15, Legalis).

Zmiana rodzaju umowy o pracę

Należy jednak zaznaczyć, że rodzaj umowy o pracę, związany z czasem jej trwania, zalicza się do istotnych elementów tej umowy, a nie jedynie warunków pracy i płacy w rozumieniu art. 42 KP. Z tego względu zmiana umowy o pracę z umowy na czas nieokreślony na umowę terminową, nie może mieć miejsca w ramach wypowiedzenia zmieniającego (zob. uchwała SN(7) z 28.4.1994 r., I PZP 52/93, Legalis). Nie wyklucza to możliwości dokonania takiej zmiany na zasadach porozumienia zmieniającego, na które pracownik wyraża dobrowolną zgodę, szczególnie jeżeli ma to na celu korzystne zmiany dla obu stron, które będzie można uznać za prawnie dopuszczalne, racjonalne i społecznie usprawiedliwione (zob. postanowienie SN z 31.1.2024 r., II PSK 68/23, Legalis; wyrok SN z 8.1.2009 r., I PK 166/08, Legalis). Zmiana rodzaju umowy o pracę może mieć miejsce tylko wtedy, gdy nie zmierza do rzeczywistego obejścia uregulowań zawartych w przepisie art. 23¹ KP, tj. zmiany warunków pracy na niekorzyść pracownika z powodu samego przejęcia zakładu pracy. W orzecznictwie przyjmuje się przy tym, że nawet zgoda pracownika na taką zmianę nie będzie miała wówczas znaczenia. Trudno bowiem byłoby przyjąć, że do obejścia art. 23¹ KP nie dochodzi wówczas, gdy pracodawca, omawiając z pracownikami kwestie związane z formą ich przejęcia, przedstawia warunek przejęcia i podpisania umowy na czas określony bez zmiany pozostałych warunków zatrudnienia, wynikających z uprzednio zawartej z pracownikiem umowę o pracę na czas nieokreślony, a jako jego alternatywę – zwolnienie z pracy (zob. wyrok SN z 14.4.2021 r., I NSNc 5/21, Legalis).

Zakaz dyskryminacji

W orzecznictwie wyrażono pogląd, że niedozwolonymi kryteriami różnicowania sytuacji pracowników, stanowiącymi dyskryminację, są nie tylko kryteria wymienione w art. 113, art. 18^3a § 1 KP oraz w przepisach szczególnych, lecz także inne społecznie nieakceptowalne kryteria. Niedozwolonym kryterium dyskryminującym może być kontynuowanie zatrudnienia u nowego pracodawcy przez pracownika przejętego w trybie art. 23¹ KP, jeżeli prowadzi do nierównego traktowania tego pracownika w porównaniu do zatrudnionych na takich samych stanowiskach i wykonujących jednakową pracę lub pracę o jednakowej wartości, nawet jeżeli rodzaj umowy o pracę bądź wymiar czasu pracy są jednakowe. W odniesieniu do pracowników przejętych w trybie art. 23¹ KP pracodawca przejmujący nie brał udziału w procesie nawiązania ich stosunków pracy. Nie decydował zatem o treści tych stosunków, nie miał wpływu na warunki wynagrodzenia. Fakt, że pracodawca przejmujący stał się stroną stosunków pracy przejętych pracowników z mocy prawa, może wpływać na jego negatywne nastawienie do tej grupy pracowników. Jeśli jedynie sposób, w jaki pracownik nawiązał z pracodawcą stosunek pracy, decyduje o gorszym traktowaniu tego pracownika w zakresie jego wynagradzania w stosunku do innych pracowników zatrudnionych na takich samych stanowiskach i wykonujących taką samą pracę, to należy przyjąć, że przyczyna powodująca ten stan jest przyczyną dyskryminującą w rozumieniu art. 18^3a § 1 KP (zob. wyrok SN z 19.11.2020 r., II PK 239/18, Legalis).

Przejście zakładu pracy nie może pogarszać sytuacji pracownika

Zgodnie z art. 23¹ § 6 KP przejście zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę nie może stanowić przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy. Zakaz ten dotyczy w takim samym stopniu wypowiedzenia definitywnego na podstawie art. 32 KP, jak i wypowiedzenia zmieniającego (art. 42 KP), skoro wypowiedzenie zmieniające również może doprowadzić do definitywnego rozwiązania umowy o pracę z upływem okresu dokonanego wypowiedzenia w razie odmowy przyjęcia przez pracownika zaproponowanych mu warunków pracy lub płacy (art. 42 § 3 KP). Oznacza to, że pracodawca przejmujący pracowników może dokonać wypowiedzenia zmieniającego, jeżeli konieczne okaże się dostosowanie zatrudnienia przejętych pracowników do jego własnej struktury organizacyjnej lub jego potrzeb technologicznych, w tym zatrudnienia pracowników o określonych kwalifikacjach, predyspozycjach, umiejętnościach, doświadczeniu. Jednak kluczowe znaczenie dla oceny prawidłowości wypowiedzenia umowy o pracę lub wypowiedzenia zmieniającego jest to, że przyczyną takiego działania pracodawcy nie może być samo tylko przejście zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę. Mogą to być natomiast przyczyny ekonomiczno-finansowe, technologiczne lub organizacyjno-strukturalne, czyli przyczyny, które uzasadniają wypowiedzenie z przyczyn niedotyczących pracownika Warto zaznaczyć, że dotychczasowy pracodawca nie powinien i nie może ingerować wyprzedzająco w możliwości zatrudnienia pracowników objętych przejęciem przez nowego pracodawcę, np. dokonując wypowiedzeń zmieniających pod kątem ewentualnych przyszłych stanowisk pracy tych pracowników u nowego pracodawcy. W orzecznictwie SN wyrażono też pogląd, że z treści art. 23¹ KP nie wynika, że jego ochronna funkcja realizuje się tylko wówczas, gdy przejście zakładu pracy było wyłączną przyczyną wypowiedzenia stosunku pracy wypowiedzenia zmieniającego (zob. wyrok SN z 17.1.2017 r., I PK 326/15, Legalis).

Porozumienie stron

W praktyce okazało się, że pracodawcy podejmowali próby obejścia zakazu z art. 23¹ § 6 KP w drodze porozumienia, odwołując się do zasady autonomii woli stron. SN wyraził jednak pogląd, że pracownik i nowy pracodawca mogą w drodze porozumienia rozwiązać umowę o pracę lub wprowadzić warunki pracy mniej korzystne dla pracownika od dotychczasowych, pod warunkiem, że oświadczenie woli pracownika jest w pełni dobrowolne, a porozumienie nie zmierza do obejścia standardów ochrony pracowników, w tym art. 23¹ § 1 KP (zob. wyrok SN z 7.2.2007 r., I PK 269/06, Legalis). Choć strony umowy o pracę mogą stosunkowo swobodnie kształtować ustalenia co do rodzaju umowy o pracę, to swoboda ta nie jest jednak nieograniczona i nie może stać w sprzeczności z normami prawnymi bezwzględnie obowiązującymi, które nie mogą zostać wyłączone lub ograniczone w oparciu o wolę stron. Zasada swobody umów, wynikająca z przepisu art. 353¹ KC, nie znajduje bowiem wówczas zastosowania (zob. wyrok SN z 6.5.2003 r., I PK 237/02, Legalis). W przypadku przejścia zakładu pracy ocena porozumienia co do zakończenia stosunku pracy lub warunków zatrudnia zawartego przez dotychczasowego lub nowego pracodawcę i pracownika musi uwzględniać cel zawarcia takiego porozumienia. Zgodnie z art. 65 § 1 KC, oświadczenie woli należy tłumaczyć tak, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których zostało złożone, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. Z art. 65 § 2 KC wynika zaś, że w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Cel nie musi być wyartykułowany w treści umowy, a może być ustalany na podstawie okoliczności towarzyszących dokonaniu czynności prawnej. Cel umowy określa się jako intencję stron co do skutków prawnych, jakie mają nastąpić w związku z zawarciem umowy (zob. wyrok SN z 4.9.2013 r., II PK 363/12, Legalis; wyrok SN z 21.12.2011 r., III CSK 47/11).

Ustawa o przewozie towarów niebezpiecznych – nowe obowiązki i uproszczenia

Cel i przyczyny nowelizacji

Implementacja prawa unijnego

Głównym celem projektu jest wdrożenie art. 3 decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1254 z 24.4.2024 r. w sprawie zmiany dyrektyw Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/12/WE, 2009/33/WE i (UE) 2022/1999 oraz dyrektywy Rady 96/67/WE w odniesieniu do niektórych wymogów w zakresie sprawozdawczości w dziedzinach transportu drogowego i lotnictwa (Dz.Urz. UE L z 2024 r. s. 1254).

W zakresie wymogów sprawozdawczości zmienia ona m.in.:

Nowe regulacje wymagają, aby państwa członkowskie przedkładały sprawozdania Komisji Europejskiej co dwa lata, a nie – jak dotąd – co roku. Zmniejszono również zakres informacji, które muszą zostać uwzględnione w raportach, co oznacza konieczność nowelizacji art. 105 ust. 1 ustawy z 19.8.2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 643; dalej: TowNiebPrzewU).

Dostosowanie do wyroku TSUE

Drugim impulsem dla zmian jest wyrok TSUE z 7.9.2023 r., C-601/21, Legalis, który zakwestionował zgodność niektórych krajowych przepisów z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2014/24 z 26.2.2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylająca dyrektywę 2004/18/WE (Dz.Urz. UE L z 2014 r. Nr 94, s. 65).

W odpowiedzi projekt przewiduje, że wybór producenta blankietów zaświadczeń ADR dokonywany będzie zgodnie z przepisami ustawy z 11.9.2019 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1320; dalej: PrZamPubl) przez ministra właściwego ds. transportu. Projekt przywraca tym samym rozwiązanie istniejące przed uchyleniem art. 29 TowNiebPrzewU przez ustawę z 22.11.2018 r. o dokumentach publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1669).

Niewydolność obecnych rozwiązań krajowych

W zakresie krajowym nowelizacja odnosi się do wielokrotnie zgłaszanych problemów przez Najwyższą Izbę Kontroli, instytuty badawcze, urzędy marszałkowskie i inne resorty. Dotychczasowy system oceniono jako niespójny i nieprzystający do aktualnych potrzeb bezpieczeństwa i organizacji przewozu materiałów niebezpiecznych.

Zmiany w zakresie sprawozdawczości do Komisji Europejskiej

Obecny art. 105 ust. 1 TowNiebPrzewU nakłada na Głównego Inspektora Transportu Drogowego obowiązek przekazywania corocznych raportów do Komisji Europejskiej. Decyzja 2024/1254/UE zmienia tę zasadę – sprawozdania będą przekazywane co dwa lata, nie później niż 12 miesięcy po zakończeniu drugiego roku objętego raportem.

Projekt znosi obowiązek przekazywania danych dotyczących objętości towarów niebezpiecznych w przewozie (pkt 1 dotychczasowego art. 105 ust. 1 TowNiebPrzewU), ograniczając zakres raportowanych informacji. Nowe brzmienie przepisu ma ułatwić raportowanie i zmniejszyć obciążenia administracyjne, przy zachowaniu efektywnego nadzoru nad przewozem towarów niebezpiecznych.

Przeciwdziałanie nieprawidłowościom w zamówieniach publicznych

Zgodnie z wyrokiem C-601/21, obecne regulacje dotyczące wyboru producenta zaświadczeń ADR naruszają przepisy unijne. Projekt ustawy przewiduje, że wybór ten będzie dokonywany w trybie PrZamPubl. Ma to szczególne znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa narodowego, ponieważ zaświadczenia ADR uprawniają także do przewozu materiałów wysokiego ryzyka, mogących zostać wykorzystane w atakach terrorystycznych, w tym m.in. materiałów promieniotwórczych (klasa 7 ADR).

W związku z tym przywrócony zostaje dawny mechanizm z art. 29 TowNiebPrzewU w brzmieniu sprzed 2018 r., który pozwalał ministrowi właściwemu do spraw transportu wybrać producenta dokumentów w sposób zapewniający najwyższy poziom bezpieczeństwa i przejrzystości procedury.

Reforma systemu egzaminowania kierowców ADR

Wady obecnego systemu

Obecnie wynagrodzenie członków komisji egzaminacyjnych wypłacane jest przez ośrodki szkolenia, w których przeprowadzany jest egzamin. Praktyka ta doprowadziła do licznych nadużyć – w tym opóźnień w wypłatach, częściowych wynagrodzeń lub braku poszanowania komisji egzaminacyjnych. Kwoty określone w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z 26.6.2024 r. w sprawie egzaminów dla kierowców przewożących towary niebezpieczne (Dz.U. z 2024 r. poz. 964) pozostają niezmienione od ponad dekady.

Projektowane zmiany

Nowelizacja przewiduje, że opłata za egzamin będzie wpłacana bezpośrednio na konto Urzędu Marszałkowskiego. Wysokość opłat określi Sejmik Województwa, a przewodniczącym komisji będzie przedstawiciel Marszałka Województwa. Uregulowanie tych zasad ma wyeliminować praktyki niezgodne z zasadami przejrzystości i zapewnić godziwe wynagrodzenie komisji, zgodnie z możliwym limitem ustawowym – 10% przeciętnego wynagrodzenia.

Nowe zasady egzaminowania personelu sił zbrojnych

Potrzeba legislacyjna

W odpowiedzi na postulaty dowódców sił sojuszniczych stacjonujących w Polsce, projekt nowelizacji rozszerza uprawnienia Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych w zakresie organizacji egzaminów ADR. Proponowane rozwiązania umożliwią egzaminowanie nie tylko kierowców Sił Zbrojnych RP, lecz także żołnierzy i personelu cywilnego sił zbrojnych państw NATO, realizujących zadania w Polsce.

Nowe przepisy są elementem realizacji zobowiązań wynikających z Military Mobility Pledge oraz narodowego planu mobilności wojskowej w ramach projektu PESCO.

Zakres zmian

Projekt umożliwia przeprowadzanie egzaminów w języku angielskim oraz dopuszcza prowadzenie kursów specjalistycznych dla obcokrajowców. Umożliwia również wydanie zaświadczenia ADR, zarówno przez Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych, jak i przez Marszałka Województwa – po uiszczeniu stosownej opłaty.

Ponadto projekt przewiduje możliwość upoważnienia jednostek badawczych MON do realizacji zadań związanych z przewozem towarów niebezpiecznych, analogicznie do istniejących kompetencji ministra właściwego ds. Gospodarki.

Etap legislacyjny

Projekt nowelizacji ustawy o przewozie towarów niebezpiecznych został opublikowany w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Zgodnie z przekazanymi informacjami, planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to IV kwartał 2025 r.

Limit zwolnienia z VAT będzie wyższy w 2026 r.

Podwyżkę limitu zwolnienia z VAT minister finansów zapowiadał już na początku 2024 r. Potem się z tego wycofał, pomysł wrócił podczas prezentacji programu gospodarczego dla Polski w lutym 2025 r. Rosną szanse na jego realizację, projekt stosownej nowelizacji ustawy o VAT został już skierowany do Stałego Komitetu Rady Ministrów.

Chodzi o tzw. zwolnienie podmiotowe. Zgodnie z art. 113 ustawy o VAT jego limit wynosi 200 tys. zł. Jest to kwota rocznej sprzedaży. Ze zwolnienia mogą skorzystać przedsiębiorcy, których sprzedaż nie przekroczyła 200 tys. zł w poprzednim oraz bieżącym roku. U tych, którzy rozpoczynają działalność gospodarczą w trakcie roku, limit liczy się proporcjonalnie.

Podniesienie limitu do 240 tys. zł to wsparcie dla drobnej przedsiębiorczości – deklaruje Ministerstwo Finansów. Przypomina o „przyjemnościach” bycia VAT-owcem – obowiązku prowadzenia szczegółowej ewidencji sprzedaży i zakupów, wystawiania faktur, składania deklaracji. Proponowana zmiana ułatwi prowadzenie działalności małym firmom zdejmując z nich te obowiązki – zapewnia resort finansów.

Nowelizacja ma obowiązywać od 1 stycznia 2026 r. Zgodnie z przepisem przejściowym ze zwolnienia w przyszłym roku będą mogli skorzystać też przedsiębiorcy, u których wartość sprzedaży była w 2025 r. wyższa niż 200 tys. zł, ale nie przekroczyła 240 tys. zł. Regulacja przejściowa dotyczy także rozpoczynających działalność w trakcie 2025 r. Oni oczywiście liczą limit proporcjonalnie.

Te same limity sprzedaży dotyczą podatników posiadających siedzibę działalności gospodarczej w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej, korzystających w Polsce ze zwolnienia na podstawie wprowadzonego od 1 stycznia 2025 r. art. 113a ustawy o VAT.

Pamiętajmy, że zwolnienia podmiotowego nie stosuje się do niektórych rodzajów działalności. Nie skorzystają z niego (bez względu na obroty) np. sprzedawcy części samochodowych czy prawnicy.

Obecny limit zwolnienia obowiązuje od 2017 r. Organizacje przedsiębiorców od dawna apelują o jego podniesienie, tym bardziej, że unijna dyrektywa pozwala aż na 85 tys. euro. Podniesienie limitu po tylu latach o 40 tys. zł to niewielkie ustępstwo na rzecz biznesu (pisaliśmy o tym m.in. w „Rzeczpospolitej” z 11 lutego).

Ministerstwo Finansów szacuje, że z podwyższonego progu zwolnienia może skorzystać około 19 tys. podatników. Wskazuje, że proponowana zmiana jest wykonaniem zobowiązań rządowego Zespołu Deregulacyjnego i ma charakter priorytetowy.

Etap legislacyjny: skierowany do Stałego Komitetu Rady Ministrów

Wyższe kary za atak, również na lekarzy

Skierowanie do konsultacji projektu nowelizacji kodeksu karnego, który ma na celu zwiększenie ochrony funkcjonariuszy publicznych, zbiegło się z tragicznymi wydarzeniami w krakowskim szpitalu uniwersyteckim. 35-latek (jak się później okazało, niezadowolony z przebiegu leczenia) wtargnął do gabinetu, w którym lekarz przyjmował pacjentkę, i zadał mu kilka ciosów w brzuch (prawdopodobnie nożem). Lekarza nie udało się uratować.

To kolejny przypadek napaści na funkcjonariuszy publicznych i ratowników po śmiertelnym ataku nożem na pracownika medycznego w Siedlcach, pobiciu ratownika medycznego w Warszawie, który udzielał pomocy nietrzeźwemu mężczyźnie, czy pobiciu świadka napaści na kobietę w Krakowie, który stanął w jej obronie.

– Wzmocnienie ochrony funkcjonariuszy publicznych oraz innych osób, które chroniąc porządek publiczny, stają się obiektem agresji o takim nasileniu, że prowadzi to do narażenia tych osób na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, jest dla państwa polskiego zadaniem priorytetowym. Ta wzmocniona ochrona będzie służyć także wszystkim osobom wykonującym działania ratownicze, takim jak ratownicy górscy, wodni czy medyczni, a także obywatelom, którzy podejmują interwencję w obronie innych, czy po prostu udzielają pomocy ludziom na ulicy – czytamy w uzasadnieniu projektu nowelizacji KK.

Przewiduje on zaostrzenie odpowiedzialności za naruszenie nietykalności cielesnej funkcjonariusza publicznego lub osoby przybranej mu do pomocy podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych. Jeżeli czyn naraża pokrzywdzonego na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, sprawca podlegać będzie karze pozbawienia wolności od trzech miesięcy do pięciu lat (art. 217a § 2 i 222 § 1a KK).

Projekt przewiduje także wprowadzenie nowych regulacji dotyczących odpowiedzialności za zamach na osobę odpierającą atak poprzez wprowadzenie trybu ścigania na wniosek w przypadku naruszenia jedynie czci lub godności (art. 231b § KK).

Po wtorkowym ataku nożownika na lekarza Naczelna Rada Adwokacka zaapelowała „o pilne podjęcie konkretnych działań, które rzeczywiście zwiększą ochronę prawną osób wykonujących zawody zaufania publicznego. Potrzebne są rozwiązania, które nie tylko zapewnią bezpieczeństwo tym, którzy służą społeczeństwu, ale również przyczynią się do budowania społecznego szacunku i zrozumienia dla ich roli w demokratycznym państwie prawnym” – czytamy w uchwale NRA.

„Stanowczo potępiamy wszelkie przejawy przemocy w przestrzeni publicznej. Brutalny atak na lekarza wykonującego swoje obowiązki musi spotkać się ze zdecydowaną i jednoznaczną reakcją państwa” – apelują adwokaci.

Etap legislacyjny: konsultacje

Nowelizacja Ordynacji podatkowej: sprostowanie oczywistych omyłek przez organ

Zgodnie z art. 274 § 1 ustawy z 29.8.1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111; dalej: OrdPU), w razie stwierdzenia, że deklaracja zawiera błędy rachunkowe lub inne oczywiste omyłki, bądź że wypełniono ją niezgodnie z ustalonymi wymaganiami, organ podatkowy w zależności od charakteru i zakresu uchybień koryguje deklarację, dokonując stosownych poprawek lub uzupełnień, jeżeli zmiana wysokości zobowiązania podatkowego, kwoty nadpłaty, kwoty zwrotu podatku albo kwoty nadwyżki podatku do przeniesienia lub wysokości straty w wyniku tej korekty nie przekracza kwoty 5.000 zł. Względnie, zwraca się do składającego deklarację o jej skorygowanie oraz złożenie niezbędnych wyjaśnień, wskazując przyczyny, z powodu których informacje zawarte w deklaracji podaje się w wątpliwość. Na korektę, o której mowa wyżej, podatnik może wnieść sprzeciw do organu, który dokonuje korekty, w terminie 14 dni od dnia doręczenia uwierzytelnionej kopii skorygowanej deklaracji. Wniesienie sprzeciwu anuluje korektę.

Co się zmieni?

Limit 5.000 zł obowiązuje od 2016 r., a nominalna wartość pieniądza sukcesywnie maleje, dlatego też ustawodawca proponuje podwyższenie limitu do 10.000 zł. Ale to nie wszystko. Obecnie istnieje także obowiązek doręczenia podatnikowi „uwierzytelnionej kopii” korekty deklaracji sporządzonej przez organ podatkowy na rzecz przekazywania wyłącznie informacji o skorygowaniu deklaracji (art. 274 § 2 OrdPU). Organ podatkowy, który dokonał korekty deklaracji z urzędu, doręcza podatnikowi uwierzytelnioną kopię skorygowanej deklaracji wraz z informacją o związanej z korektą deklaracji zmianie wysokości zobowiązania podatkowego, nadpłaty lub zwrotu podatku albo nadwyżki podatku do przeniesienia lub wysokości straty, albo informacją o braku takich zmian, oraz pouczeniem o prawie wniesienia sprzeciwu. Rozwiązanie takie jest niewątpliwie uciążliwe, czasochłonne i kosztowne. A dodatkowo – groteskowe w swoim odwoływaniu się w praktyce do kserokopii, skoro przytłaczająca większość deklaracji składana jest drogą elektroniczną i w efekcie sporządzenie „kserokopii” jest niemożliwe. W praktyce konieczne jest zatem drukowanie dokumentów elektronicznych (deklaracji) w celu naniesienia na nich poprawek.

Stąd proponowane jest rozwiązanie, które zakłada uproszczenie, w ramach czynności sprawdzających, polegające na możliwości korygowania z urzędu deklaracji, bez konieczności doręczenia podatnikowi uwierzytelnionej kopii skorygowanej deklaracji. Dodano ma ono zawierać propozycję odnośnie obowiązku przekazywania przez organ podatkowy informacji o przyczynie korekty oraz informacji o zmianie wysokości podatku do zapłaty, mając na uwadze konieczność przekazania pełnych informacji dotyczących korekty deklaracji dokonanej przez organ. Wprowadzenie obowiązku wskazania przez organ podatkowy wysokości podatku do zapłaty po korekcie z urzędu ma na celu ułatwienie podatnikowi szybkiego zorientowania się w jej skutkach finansowych i dobrowolnej realizacji zobowiązania podatkowego. Absurd – zwłaszcza na standardy trzeciej dekady dwudziestego pierwszego wieku.

Przy okazji ustawodawca planuje także doprecyzowanie pojęcia „nadwyżki podatku do przeniesienia” jako „podatku naliczonego albo nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w rozumieniu przepisów o podatku od towarów i usług do odliczenia w następnych okresach rozliczeniowych”.

UODO o stosowaniu kamer nasobnych przez ratowników medycznych

Stanowisko Prezesa UODO jednoznacznie wskazuje, że używanie kamer nasobnych przez ratowników medycznych wiąże się z głęboką ingerencją w prawa podstawowe osób fizycznych, w szczególności w prawo do prywatności i ochrony danych osobowych. Wystąpienie akcentuje, że nagrywanie interwencji medycznych prowadzi do przetwarzania danych o szczególnie wrażliwym charakterze, w tym danych dotyczących zdrowia, objętych ochroną na mocy przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27.4.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.Urz. UE L z 2016 r. Nr 119, s. 1; dalej: RODO) oraz tajemnicą lekarską, której respektowanie wynika z przepisów krajowych.

Prezes UODO przypomina, że wdrażanie rozwiązań technologicznych ingerujących w prywatność nie może odbywać się w próżni normatywnej, lecz wymaga bezwzględnego przestrzegania najwyższych standardów ochrony praw podstawowych, wynikających zarówno z Konstytucji RP, jak i z prawa Unii Europejskiej. Organ wskazuje w szczególności na art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który pozwala na ograniczenie praw i wolności jedynie w przypadkach określonych ustawą i tylko wtedy, gdy jest to konieczne dla ochrony m.in. bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego, a ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Równie istotne są art. 51 ust. 2 i 5 Konstytucji RP, gwarantujące prawo do ochrony danych osobowych, i wskazujące, że zasady ich przetwarzania muszą być określone ustawowo. Wymóg ustawowej podstawy przetwarzania oraz zachowania proporcjonalności ingerencji w prawa jednostki wyznacza sztywne ramy, których naruszenie prowadziłoby do niekonstytucyjności przyjmowanych rozwiązań.

Warto podkreślić, że gwarancje konstytucyjne, na które powołuje się Prezes UODO, mają nie tylko znaczenie formalne, lecz także pełnią funkcję realnej ochrony przed nadmierną ingerencją w sferę życia prywatnego jednostki. Stanowią one istotny punkt odniesienia dla oceny legalności oraz proporcjonalności nowych regulacji, szczególnie w obszarach tak wrażliwych, jak przetwarzanie danych zdrowotnych. Bez ich ścisłego przestrzegania ryzyko naruszenia praw obywatelskich jest realne i może prowadzić do podważenia zaufania obywateli do instytucji publicznych.

Szczególnie mocno zaakcentowano konieczność przeprowadzania oceny skutków dla ochrony danych (dalej: DPIA), zgodnie z art. 35 RODO, przy każdej inicjatywie legislacyjnej, która wiąże się z wysokim ryzykiem dla praw i wolności osób fizycznych. Prezes UODO wskazuje, że ocena ta powinna być wbudowana w proces oceny skutków regulacji (OSR). Zaniechanie przeprowadzenia oceny skutków dla ochrony danych na etapie projektowania prawa może skutkować systemowymi naruszeniami praw podstawowych oraz otworzyć drogę do odpowiedzialności państwa za naruszenia prawa unijnego, zwłaszcza w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE. Przeprowadzenie DPIA na wczesnym etapie procesu legislacyjnego staje się zatem nie tyle opcją, ile obowiązkiem konstytucyjnym i unijnym, którego zlekceważenie rodzi poważne konsekwencje zarówno prawne, jak i wizerunkowe.

W kontekście zasad przetwarzania danych osobowych Prezes przypomina, że każde przetwarzanie musi być zgodne z zasadami legalności, ograniczenia celu, minimalizacji danych, prawidłowości, ograniczenia przechowywania oraz zapewnienia integralności i poufności danych. Monitoring wizyjny ratowników medycznych nie może być traktowany jako środek automatyczny i standardowy, lecz wyłącznie jako rozwiązanie wdrażane w sytuacjach, w których inne, mniej inwazyjne środki są nieskuteczne.

Wpływ na administratorów danych osobowych i sektor medyczny

Wprowadzenie obowiązku stosowania kamer nasobnych przez ratowników medycznych niewątpliwie miałoby daleko idące skutki praktyczne dla administratorów danych, w tym przede wszystkim dla placówek ochrony zdrowia, pogotowia ratunkowego oraz innych podmiotów realizujących świadczenia zdrowotne.

Administratorzy danych, w tym podmioty wykonujące działalność leczniczą, staną przed koniecznością opracowania szczegółowych procedur operacyjnych dotyczących zarządzania nagraniami wideo, w tym polityk dostępu, retencji oraz bezpiecznego niszczenia danych. Wymogi te obejmą nie tylko infrastrukturę IT, lecz także codzienne praktyki personelu, który będzie odpowiedzialny za przetwarzanie danych na pierwszej linii kontaktu z pacjentem. Każdy błąd w tym zakresie będzie niósł za sobą ryzyko poważnych naruszeń RODO oraz związanych z tym sankcji administracyjnych. Oznacza to konieczność wdrożenia odpowiednich polityk ochrony danych lub dostosowania obecnych, systemów IT, przeszkolenia pracowników oraz stworzenia bezpiecznych procedur zarządzania incydentami. Ponadto, administratorzy ponosiliby odpowiedzialność za wszelkie naruszenia ochrony danych, co przy przetwarzaniu danych szczególnej kategorii (danych zdrowotnych) wiąże się z istotnym ryzykiem prawnym i finansowym.

Sektor medyczny, już teraz funkcjonujący w warunkach rosnącej presji regulacyjnej, musiałby zmierzyć się z dodatkowymi obowiązkami, nie tylko w zakresie ochrony danych, lecz także w kontekście poszanowania godności i autonomii pacjentów. Nagrywanie świadczeń medycznych mogłoby wpływać na zaufanie pacjentów do personelu medycznego, a w konsekwencji również na efektywność udzielania pomocy.

Dla skutecznego wdrożenia systemów kamer nasobnych konieczne będzie zatem nie tylko dostosowanie regulacji prawnych, lecz także zapewnienie realnych zasobów organizacyjnych i finansowych administratorów, w tym poprzez wypracowanie jednolitych wytycznych i standardów branżowych.

Obserwacje dotyczące możliwych kierunków zmian legislacyjnych

W świetle mającego miejsce wystąpienia Prezesa UODO można przewidywać, że wdrożenie kamer nasobnych w ratownictwie medycznym może wymagać szeregu zmian legislacyjnych i organizacyjnych. Wśród możliwych kierunków zmian, wynikających z przedstawionych argumentów, należy wskazać w szczególności:

Obserwacje te wskazują, że skuteczna implementacja rozwiązań wykorzystujących technologie monitoringu w ochronie zdrowia będzie wymagała nie tylko zmiany przepisów, lecz także wypracowania praktycznych standardów zgodnych z zasadami ochrony danych osobowych.

Podsumowanie

Wystąpienie Prezesa UODO w sprawie DPNT.413.13.2025 stanowi istotne przypomnienie o konieczności ochrony praw podstawowych w procesie wdrażania nowoczesnych technologii w sektorze publicznym. Organ nadzorczy wyraźnie wskazuje, że stosowanie kamer nasobnych, bez odpowiednich ram prawnych, niesie poważne ryzyko naruszeń prawa do prywatności i ochrony danych osobowych.

Dostosowanie przepisów krajowych do nowych wyzwań technologicznych staje się pilną potrzebą, której realizacja powinna opierać się na poszanowaniu konstytucyjnych standardów ochrony praw jednostki oraz zasad wynikających z RODO i Karty Praw Podstawowych UE.

W dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości technologicznej, wypracowanie odpowiedzialnych, proporcjonalnych i adekwatnych rozwiązań legislacyjnych nie jest wyłącznie kwestią formalną, ale zasadniczym obowiązkiem demokratycznego państwa prawa wobec swoich obywateli.

Artysta zawodowy w systemie ubezpieczeń społecznych: założenia nowych regulacji

Cele projektu, przyczyny i potrzeba zaproponowanych rozwiązań

Cele projektu ustawy

Podstawowym celem projektowanej ustawy jest zapewnienie artystom zawodowym trwałego i adekwatnego włączenia do systemu ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych. Obejmuje to nie tylko bieżące objęcie artystów ochroną ubezpieczeniową, lecz także stworzenie warunków umożliwiających zgromadzenie odpowiedniej liczby okresów składkowych, potrzebnych do uzyskania prawa do minimalnej emerytury.

Projekt zakłada wsparcie artystów zawodowych o niskich i nieregularnych dochodach poprzez dopłaty do składek, finansowane ze środków publicznych. Jednocześnie ustanawia przejrzyste kryteria przyznawania tego wsparcia, zapewniając transparentność i równość dostępu.

W szerszej perspektywie projekt ma zwiększyć stabilność zatrudnienia w sektorze kultury i sektorze kreatywnym, poprawić dostęp do świadczeń socjalnych oraz podnieść atrakcyjność zawodów artystycznych, co sprzyjać będzie rozwojowi kultury narodowej i współpracy międzynarodowej.

Przyczyny wprowadzenia regulacji

Projekt ustawy jest odpowiedzią na chroniczną niestabilność dochodową środowiska artystycznego, wynikającą z nietypowych form zatrudnienia, sezonowości i nieprzewidywalności przychodów.

Brak stabilnych dochodów powoduje, że wielu artystów nie posiada tytułu do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych, a tym samym dostępu do świadczeń chorobowych, macierzyńskich czy emerytalnych. Według danych ZUS z 30.9.2024 r., jedynie 102 osoby prowadziły działalność artystyczną jako tytuł do ubezpieczenia społecznego.

Problem został również zauważony na poziomie Unii Europejskiej. W Rezolucji Parlamentu Europejskiego z 21.11.2023 r. zawierającej zalecenia dla Komisji w sprawie unijnych ram dotyczących sytuacji społecznej i zawodowej artystów i pracowników sektora kultury i sektora kreatywnego (2023/2051(INL)) (Dz.Urz. UE C z 2024 r., s. 4208) wezwano państwa członkowskie do poprawy dostępu artystów do systemu ochrony socjalnej, dostosowanego do realiów ich zatrudnienia i wysokiej mobilności zawodowej.

Potrzeba zaproponowanych rozwiązań

Ze względu na specyfikę pracy artystycznej – nietypowe modele zatrudnienia, wysoką mobilność i zmienność dochodów – istnieje potrzeba stworzenia specjalnego mechanizmu zabezpieczenia społecznego. Standardowe modele ochrony socjalnej nie są dostosowane do realiów działalności artystycznej.

Projekt ustawy przewiduje wprowadzenie statusu artysty zawodowego jako nowej kategorii prawnej oraz systemu dopłat do składek, który zapewni ciągłość ubezpieczeniową osobom o niskich i nieregularnych dochodach. Wprowadzenie tych rozwiązań jest także konieczne dla realizacji zobowiązań wynikających z uchwały nr 10 Rady Ministrów z 29.1.2025 r., zmieniającej Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności.

Istota planowanych rozwiązań

Status artysty zawodowego

Projektowana ustawa wprowadza status artysty zawodowego, przysługujący osobom wykonującym stałą, profesjonalną działalność artystyczną i posiadającym weryfikowalny dorobek. Status ten będzie nadawany w drodze decyzji administracyjnej wydawanej przez Dyrektora Centrum Edukacji i Pracy Artystycznej (dalej: CEiPA) na podstawie opinii Komisji Opiniującej.

Uzyskanie statusu będzie podstawą do objęcia artysty systemem dopłat do składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Przewidziano również procedurę zawieszenia i pozbawienia statusu.

Centrum Edukacji i Pracy Artystycznej (CEiPA)

CEiPA zostanie przekształcone z Centrum Edukacji Artystycznej w jednostkę budżetową, nadzorowaną przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Dyrektor CEiPA będzie organem administracji publicznej, odpowiedzialnym za:

Funkcjonowanie CEiPA będzie oparte na przepisach ustawy oraz aktach wykonawczych.

Dopłaty do składek

Artysta zawodowy, którego dochody w trzech ostatnich latach podatkowych średniorocznie nie przekraczają 125% minimalnego wynagrodzenia, będzie uprawniony do dopłat do składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Dopłata wyrówna składki do poziomu wynikającego z minimalnego wynagrodzenia.

Decyzję o przyznaniu dopłaty będzie wydawał Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie danych otrzymanych z CEiPA oraz Krajowej Administracji Skarbowej. Prawo do dopłaty będzie przysługiwało corocznie, z obowiązkiem ponownej weryfikacji warunków.

Projekt ustawy określa również:

Znaczenie projektu dla polityki społecznej i kulturalnej

Projekt ustawy stanowi istotny krok w kierunku poprawy sytuacji socjalnej środowiska artystycznego w Polsce. Zwiększa stabilność zatrudnienia artystów, poprawia ich dostęp do świadczeń socjalnych oraz umożliwia rozwój zawodowy i twórczy. Jednocześnie projekt sprzyja rozwojowi kultury narodowej oraz międzynarodowej współpracy artystycznej.

Etap legislacyjny

Projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny został opublikowany w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to II kwartał 2025 r.