Brak współdziałania z organem może uzasadniać odmowę świadczenia

Stan faktyczny

K.Ś. (dalej: Skarżący) wniósł do WSA w Poznaniu skargę na decyzję SKO z 27.2.2026 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta (dalej: Organ I instancji) z 2.1.2026 r. w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego.

Stan prawny

WSA w Poznaniu w pierwszej kolejności wskazał, że tryb i zasady przyznawania tego dodatku reguluje ustawa z 21.6.2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1335; dalej: DodMieszkU),  a decyzje w sprawach dodatków mieszkaniowych nie mają charakteru uznaniowego.

Przewidziany w DodMieszkU dodatek mieszkaniowy jest świadczeniem pieniężnym, które ma pomóc najemcy lub właścicielowi mieszkania, gdy nie jest w stanie samodzielnie pokryć wydatków na jego utrzymanie. Celem przyznawania dodatku mieszkaniowego jest zrekompensowanie osobom uzyskującym niskie dochody, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania mieszkania, skutków większego obciążenia ich budżetów domowych, wynikających ze zwiększonych wydatków na mieszkanie i podwyżki czynszów. Świadczenie to jest adresowane do osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, a spełniających wymogi DodMieszkU, dotyczące pokrycia kosztów utrzymania lokalu, w którym osoby te zamieszkują. DodMieszkU określa normatywne kryteria, które muszą być spełnione, aby dodatek mieszkaniowy mógł zostać przyznany.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 DodMieszkU co do zasady dodatek mieszkaniowy przyznaje, na wniosek osoby uprawnionej do dodatku mieszkaniowego, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji administracyjnej. Do wniosku dołącza się deklarację o dochodach gospodarstwa domowego za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku oraz dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych w miesiącu poprzedzającym dzień złożenia wniosku wydatków związanych z zajmowaniem lokalu mieszkalnego.

DodMieszkU pozwala jednak organom administracji na weryfikowanie składanych wniosków o przyznanie dodatków mieszkaniowych w sytuacjach, gdy wnioskodawcy formalnie spełniają wymogi DodMieszkU, a więc między innymi, gdy ich niskie dochody wykazane we wniosku przemawiają za przyznaniem takiego wsparcia finansowego. W świetle bowiem art. 7 ust. 3 pkt 1 DodMieszkU organ, o którym mowa w ust. 1, odmawia przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe.

Zgodnie natomiast z art. 7 ust. 3a DodMieszkU niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego.

Ponadto jak stanowi art. 7 ust. 4 DodMieszkU upoważniony przez organ, o którym mowa w ust. 1, pracownik przeprowadzający wywiad środowiskowy może żądać od wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego złożenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia o stanie majątkowym, zawierającego w szczególności dane dotyczące posiadanych: 1) ruchomości i nieruchomości; 2) zasobów pieniężnych. Odmowa złożenia oświadczenia stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego.

Dalej WSA w Poznaniu wskazał, że sposób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego określa rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z 26.4.2013 r. w sprawie sposobu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego, a także wzoru legitymacji pracownika upoważnionego do przeprowadzenia wywiadu (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 589). Z § 1 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia wynika, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy i na jego podstawie ustala się jego faktyczny stan majątkowy. Podczas wywiadu upoważniony pracownik bada aktualną sytuację dochodową, zawodową, zdrowotną i rodzinną wnioskodawcy oraz może żądać od niego i innych członków gospodarstwa domowego złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, obejmującego dane o posiadanych nieruchomościach, składnikach mienia ruchomego, zasobach pieniężnych oraz o innych dodatkowych informacjach o stanie majątkowym.

Podsumowując WSA w Poznaniu wskazał, że z powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że na stronie ubiegającej się o przyznanie dodatku mieszkaniowego spoczywa obowiązek umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. W konsekwencji, WSA w Poznaniu stwierdził, że dodatek mieszkaniowy jest przyznawany na podstawie wniosku oraz dołączonych do niego dokumentów. Nie wyklucza to jednak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, celem uzyskania informacji o sytuacji dochodowej, zawodowej, zdrowotnej i rodzinnej wnioskodawcy, jeżeli organ prowadzący postępowanie uzna takie działanie za zasadne. Wywiad środowiskowy przeprowadzany jest wyrywkowo, gdy organ poweźmie wątpliwości co do sytuacji ubiegającego się o dodatek mieszkaniowy. Zgodnie z art. 7 ust. 3 i 4 DodMieszkU oświadczenia o stanie majątkowym można żądać wyłącznie w toku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

Stanowisko WSA w Poznaniu

Przenosząc powyższe przepisy na grunt rozpoznawanej sprawy WSA w Poznaniu wskazał, że skoro Organ I instancji powziął wątpliwość co do sytuacji dochodowej, to miał nie tylko prawo, ale i obowiązek przeprowadzić wywiad środowiskowy. W tym celu 16.12.2025 r. upoważniony pracownik stawił się pod lokalem Skarżącego, którego nie zastano w domu. W tym samym dniu Skarżący stawił się w Urzędzie, gdzie podczas próby umówienia się na wywiad środowiskowy nie wyraził na to zgody, jak również na złożenie oświadczenia o stanie majątkowym (pisemne oświadczenie Skarżącego z 16.12.2025 r.). WSA w Poznaniu stwierdził więc, że Skarżący swoim zachowaniem uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a tym samym uniemożliwił zażądanie przez organ złożenia przez niego oświadczenia majątkowego. Powyższy fakt stanowi samodzielną przesłankę wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego, co wprost wynika z art. 7 ust. 4 DodMieszkU.

W tym kontekście WSA w Poznaniu wyjaśnił, że na osoby starające się o przyznanie im świadczeń ze środków publicznych został nałożony obowiązek czynnego współdziałania z organem przy ustalaniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny, bowiem celem DodMieszkU jest wsparcie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, które nie są w stanie, wykorzystując własne możliwości, pokryć bieżących wydatków związanych z zajmowaniem mieszkania. W tej sytuacji nie mogą odnieść zamierzonego skutku prawnego podniesione przez Skarżącego argumenty, dotyczące jego braku dochodów i stałych środków utrzymania, a także zmniejszenie się stanu majątkowego o koszty utrzymania mieszkania oraz inne związane z nim opłaty.

Skoro Skarżący odmówił poddania się wymogom nałożonym na niego przepisami prawa i z tego powodu organ orzekający w sprawie nie mógł zgromadzić materiału dowodowego, który miałby walor kompletności, to pod jego adresem nie może być skutecznie wysuwany zarzut, że decyzja odmowna jest krzywdząca. Wręcz przeciwnie. WSA w Poznaniu podkreślił, że to na skutek działań Skarżącego, a w zasadzie uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie było możliwe podjęcie decyzji o innej treści niż zaskarżona decyzja (niezgodna z wnioskiem). W konsekwencji, Organ I instancji nie miał – zdaniem WSA w Poznaniu – wyboru co do określenia konsekwencji prawnych w zaistniałej sytuacji faktycznej. Z tych względów, WSA w Poznaniu oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143).

Komentarz

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →