Cele i uzasadnienie projektu
Głównym celem projektowanej ustawy jest stworzenie skutecznych mechanizmów przeciwdziałania utrudnianiu kontaktów z małoletnim i opieki nad nim, co autorzy projektu uznają za formę przemocy psychicznej. Wnioskodawcy argumentują, że obecny system oparty wyłącznie na cywilnoprawnych sankcjach pieniężnych przewidzianych w KPC jest nieefektywny, gdyż egzekucja zasądzonych kwot często okazuje się bezskuteczna, a ich kumulacja nie wpływa na zmianę postawy zobowiązanego rodzica. Nowe przepisy mają pełnić przede wszystkim funkcję odstraszającą i prewencyjną, wymuszając respektowanie orzeczeń sądowych pod groźbą dotkliwych kar. Projektodawcy podkreślają destrukcyjny wpływ alienacji na rozwój dziecka, wskazując, że rodzi ona konflikty lojalnościowe oraz prowadzi do długotrwałych problemów emocjonalnych, takich jak zaburzenia tożsamości czy trudności w relacjach interpersonalnych. Odwołują się przy tym do standardów międzynarodowych i klasyfikacji ICD-11, a także wzorców z innych państw europejskich (Bułgaria, Francja, Czechy, Niemcy), w których utrudnianie kontaktów jest już penalizowane na gruncie prawa karnego.
W uzasadnieniu projektu celowo pominięto termin „alienacja rodzicielska” w ustawie, aby ochrona obejmowała nie tylko rodziców, ale też np. dziadków.
Warunki odpowiedzialności karnej i sankcje
Podstawą odpowiedzialności ma być naruszenie obowiązków wynikających z wyroku sądu, ugody sądowej lub ugody zawartej przed mediatorem. Projekt obejmuje ochroną także ugody niezatwierdzone jeszcze przez sąd, co ma zapobiegać traumie dziecka w trakcie przedłużających się procedur formalnych.
Za uporczywe uchylanie się od wykonania obowiązku utrzymywania kontaktów, sprawowania opieki nad małoletnim lub związanego z nimi obowiązku wydania będzie groziła kara grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności do roku.
Dla przypadków o mniejszej wadze lub o charakterze incydentalnym przewidziano nowy art. 106a KW. Każdorazowe niezastosowanie się do ustalonego sposobu kontaktów lub opieki ma podlegać karze grzywny albo nagany. Podobnie jak w przypadku przestępstwa, ściganie będzie odbywać się na żądanie pokrzywdzonego.
Opinie Sądu Najwyższego i Prokuratora Generalnego
Projekt spotkał się z negatywną oceną zarówno Sądu Najwyższego (opinia z dnia 06.02.2026 r.) oraz Prokuratora Generalnego (opinia z dnia 02.03.2026 r.).
Wśród najważniejszych zastrzeżeń znalazły się:
- Naruszenie zasady ultima ratio, zgodnie z która prawo karne powinno być ostatecznością. Zdaniem SN istniejące narzędzia w KRO i KPC są wystarczające, jeśli są właściwie stosowane.
- Ryzyko eskalacji konfliktów. Nowe przepisy mogą stać się narzędziem walki procesowej między rodzicami, co rykoszetem uderzy w dobro dziecka.
- Brak danych empirycznych. SN zarzucił projektodawcom brak poparcia projektu konkretnymi informacjami (statystykami) potwierdzającymi tezę o nieskuteczności obecnych rozwiązań.
- Wadliwa konstrukcja samego przepisu art. 209a KK i jego umiejscowienie w systematyce Kodeksu karnego.
- Zastrzeżenia do środków zabezpieczających i terapii. Środki zabezpieczające w polskim prawie są ściśle powiązane z niepoczytalnością, zaburzeniami osobowości lub preferencji seksualnych. Przepis art. 209a KK pozwalający na przymusową terapię bez stwierdzenia takich zaburzeń, stawia sprawcę w gorszej sytuacji niż sprawców poważniejszych przestępstw, np. znęcania się (art. 207 KK).
Dyskusja w Sejmie
Wiele z powyższych argumentów zostało powtórzonych w toku debaty parlamentarnej. Jednocześnie dyskusja obfitowała w przykłady tragicznych historii rodzinnych, a posłowie wielokrotnie podkreślali konieczność szczególnej ochrony najmłodszych. Mimo zgodności co do powagi problemu, parlamentarzyści pozostali głęboko podzieleni w kwestii tego, jakie rozwiązania realnie służą dobru dziecka. Spór ogniskował się wokół samej definicji tego dobra – zadawano pytanie, czy penalizacja zachowań rodziców nie stanie się dla dziecka źródłem jeszcze silniejszej traumy, zamiast oczekiwanym rozwiązaniem konfliktu.
Etap legislacyjny
Projekt został skierowany do dalszych prac w Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
