Opis stanu faktycznego
Sprawa dotyczyła K.K., który w maju 2024 r. na terenie dworca w Warszawie odmówił podania swoich danych osobowych policjantom, za co został obwiniony o wykroczenie z art. 65 § 2 KW. Funkcjonariusze uzasadniali interwencję tym, że mężczyzna „dziwnie się zachowywał” oraz przebywał na dworcu „bez wyraźnie określonego celu”, co w kontekście ochrony infrastruktury krytycznej wzbudziło ich zainteresowanie. Mimo że obwiniony zachowywał się spokojnie, zastosowano wobec niego środki przymusu bezpośredniego i doprowadzono do komisariatu.
Obwiniony podał do protokołu zatrzymania, że ma zastrzeżenia co do formy i sposobu zatrzymania oraz osób dokonujących czynności, a składając wyjaśnienia w sprawie, nie przyznał się do popełnienia zarzucanego mu czynu, wyrażając przekonanie, że funkcjonariusze Policji nie mieli podstaw prawnych do legitymowania go, dlatego odmówił podania swoich danych osobowych.
Sąd Rejonowy wydał wyrok nakazowy, uznając winę K.K. i nakładając na niego grzywnę w wysokości 500 zł.
Od powyższego wyroku obwiniony wniósł sprzeciw, jednak ponieważ uczynił to po upływie ustawowego terminu (a sądy odmówiły jego przywrócenia) – wyrok stał się prawomocny.
Kasacja i stanowisko Sądu Najwyższego
Kasację od tego wyroku wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, podnosząc, że wina i okoliczności czynu budziły istotne wątpliwości, co wykluczało orzekanie w trybie nakazowym.
SN przychylił się do tego stanowiska i podkreślił, że tryb nakazowy jest instytucją szczególną, która może być zastosowana wyłącznie wtedy, gdy okoliczności czynu i wina obwinionego nie budzą wątpliwości.
Wątpliwości w analizowanej sprawie nie dotyczyły samego sprawstwa, ale właściwej oceny prawnej czynu. Sąd kasacyjny wskazał mianowicie, że sam fakt istnienia art. 65 KW nie nakłada na obywatela obowiązku legitymowania się w każdych okolicznościach, i choć legitymowanie jest powszechną czynnością służbową, musi być ono niezbędne do wykonania konkretnych zadań Policji. Jako przykłady takich uzasadnionych celów SN wymienił:
- identyfikację osób podejrzanych o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia,
- ustalanie świadków zdarzeń powodujących naruszenie bezpieczeństwa lub porządku publicznego,
- poszukiwanie osób zaginionych lub ukrywających się przed wymiarem sprawiedliwości,
- identyfikację osób przebywających w pobliżu obiektów chronionych (infrastruktury krytycznej).
Kluczowym elementem stanowiska SN jest wymóg merytorycznego uzasadnienia ingerencji. W analizowanej sprawie SN uznał, że samo przebywanie na dworcu nie jest wykroczeniem, a zatem nie może być jedynym powodem legitymowania.
Stwierdzenie funkcjonariuszy, że ktoś „dziwnie się zachowywał” lub przebywał gdzieś „bez wyraźnie określonego celu”, jest zbyt ogólnikowe, a sąd wydający wyrok ma obowiązek zbadać, dlaczego konkretnie zachowanie danej osoby wzbudziło podejrzenia i czy obiektywnie mogło ono wskazywać na stwarzanie zagrożenia.
W powyższym wyroku SN wskazał, że w sytuacjach, gdy obwiniony kwestionuje zasadność czynności legitymowania, konieczne jest przeprowadzenie pełnego postępowania dowodowego na rozprawie i zbadanie, czy funkcjonariusze mieli podstawy merytoryczne do przeprowadzenia tej czynności. Konieczne również jest zbadanie, czy funkcjonariusze dopełnili obowiązku podania przyczyny legitymowania.
Wyrok został uchylony, a sprawa wróci do ponownego rozpoznania.
Wyrok SN z 17.12.2025 r., II KK 473/25, Legalis
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
