Ustawa z 11.3.2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 775; dalej: VATU) oraz ustawa z 6.12.2008 r. o podatku akcyzowym (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 412; dalej: AkcyzU) to najważniejsze ustawy podatkowe, jeśli chodzi o podatki pośrednie i cenotwórcze. To one wpływają na cenę nabywanych towarów i usług, choć na gruncie AkcyzU lepiej posługiwać się określeniem „wyrobów”. Dlatego też to właśnie te podatki bywają narzędziem w rękach Ministerstwa Finansów w sytuacjach nadzwyczajnych. Gdy nadchodzą kryzysy rzutujące na ceny określonych dóbr, można na nie wpływać poprzez czasowe chociaż obniżki podatków pośrednich. Znamy te mechanizmy, ostatnio wdrożone zostały przy okazji radzenia sobie ze skutkami COVID-19 w ramach tzw. „tarczy antyinflacyjnej”. Dziś świat mierzy się z innym kryzysem, a dotyczy on przede wszystkim rynku paliw i produktów pochodnych ropy naftowej. Stąd ingerencja państwa w ten właśnie sektor nie mogła ominąć podatków.
Ale nie tylko o podatki tu chodzi. Punktem centralnym nowej legislacji jest ustawa z 27.3.2026 r. o zmianie ustawy o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2026 r. poz. 415). Jej założeniem jest rozwiązanie wprowadzające formułę wyliczenia maksymalnej ceny detalicznej dla paliw ciekłych. Cenę maksymalną ustala się jako sumę średniej arytmetycznej ceny hurtowej sprzedaży paliwa za 1 dm3 paliw ciekłych – w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt. 4 ustawy z 25.8.2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1529; dalej: MonitPaliwU), ustalonej na podstawie cen tych paliw, stosowanej w poprzednim dniu roboczym przez 5 producentów lub handlowców mających największy udział w krajowym rynku paliw tych paliw na rynku krajowym, powiększonej o VAT, podatek akcyzowy, opłatę paliwową, oraz kwoty tytułem pokrycia kosztów sprzedaży w wysokości 0,30 zł za 1 litr.
Ogłoszenie ceny maksymalnej odbywa się za pomocą obwieszczenia Ministra Energii. Cena maksymalna określona w obwieszczeniu obowiązuje następnego dnia po jego ogłoszeniu (oraz przez weekend). Pierwsze ogłoszenie już za nami, na dzień 31.3.2026 r. cena maksymalna wynosi dla benzyny 95 – 6,16 PLN/l, dla benzyny 98 – 6,76PLN/l, dla oleju napędowego – 7,60 PLN/l. Co ważne, stosowanie ceny maksymalnej detalicznej ma miejsce wyłącznie w okresie obowiązywania obniżonych stawek VAT na paliwo. Zerknijmy więc w przepisy podatkowe.
Stawka VAT-u w dół
Zgodnie z § 11a rozporządzenia Ministra Finansów z 9.12.2023 r. w sprawie obniżonych stawek podatku od towarów i usług (Dz.U. z z 2023 r. poz. 2670), w okresie od 31.3.2026 r. do 30.4.2026 r. obniżoną do wysokości 8% stawkę podatku VAT stosuje się do dostawy, wewnątrzwspólnotowego nabycia i importu:
- benzyn silnikowych (CN 2710 12 45 lub 2710 12 49) oraz wyrobów powstałych ze zmieszania tych benzyn z biokomponentami, spełniających wymagania jakościowe określone w odrębnych przepisach;
- olejów napędowych (CN 2710 19 42, 2710 19 44 i 2710 20 11) oraz wyrobów powstałych ze zmieszania tych olejów z biokomponentami, spełniających wymagania jakościowe określone w odrębnych przepisach;
- biokomponentów stanowiących samoistne paliwa, spełniających wymagania jakościowe określone w odrębnych przepisach, przeznaczonych do napędu silników spalinowych – bez względu na kod CN.
Stawka akcyzy w dół
Zgodnie z art. 164c AkcyzU, Minister Finansów może, w drodze rozporządzenia, obniżać stawki akcyzy na wyroby akcyzowe, o których mowa w art. 89 ust. 1 pkt. 2, 6 i 8 AkcyzU, na czas określony, niezbędny do ograniczenia negatywnych skutków konfliktu na Bliskim Wschodzie dla rynku paliw, jednak nie dłużej niż do 30.6.2026 r., uwzględniając sytuację gospodarczą państwa.
Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Finansów i Gospodarki z 28.3.2026 r., w sprawie obniżenia stawek podatku akcyzowego na niektóre paliwa silnikowe (Dz.U z 2026 r. poz. 416), w okresie od 30.3.2026 r. do 15.4. 2026 r. obniża się stawki podatku akcyzowego do wysokości:
- 1239 zł/1000 litrów – w przypadku stawki podatku akcyzowego, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt. 2 AkcyzU (z 1529 zł/1000 litrów) – chodzi o benzyny silnikowe;
- 880 zł/1000 litrów – w przypadku stawki podatku akcyzowego, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt. 6 AkcyzU (z 1160 zł /1000 litrów) – chodzi o oleje napędowe;
- 880 zł/1000 litrów – w przypadku stawki podatku akcyzowego, o której mowa w art. 89 ust. 1 pkt. 8 AkcyzU (z 1160 zł /1000 litrów) – chodzi o biokomponenty stanowiące samoistne paliwa.
Celem opisywanych regulacji jest „wprowadzenie rozwiązań służących bezpieczeństwu paliwowemu państwa i bezpieczeństwu polskiej gospodarki oraz realizacja potrzeby pilnego uwzględnienia w krajowym porządku prawnym rozwiązań służących ograniczeniu wzrostu cen paliw w związku z aktualną sytuacją geopolityczną”. Chodzi więc o „zahamowanie wzrostu cen paliw ciekłych, a zatem również pomoc w walce z rosnącą presją inflacyjną wywołaną konfliktem na Bliskim Wschodzie pomiędzy USA i Izraelem a Iranem, który w znaczny sposób wpływa na podniesienie ceny ropy naftowej oraz paliw” (z uzasadnienia do wprowadzonych przepisów).
A jak to wygląda na przykładzie? Wyobraźmy sobie, że litr paliwa kosztuje 6 PLN netto (z uwzględnieniem wartości akcyzy). Przed obniżkami, wartość akcyzy w litrze paliwa wynosi 1,53 PLN (uwzględniliśmy ja już w netto), a VAT to 1,38 PLN. Zatem cena brutto to 7,38 PLN. Po obniżce, cena netto (z uwzględnieniem akcyzy) spadnie do 5,71 PLN (skoro akcyza spadnie o 0,29 PLN na litrze). Do tego VAT 8% (0,46 PLN), w efekcie cena litra benzyny brutto wyniesie 6,17 PLN. Mamy więc obniżkę o 1,21 PLN na litrze przy tak określonej cenie wyjściowej netto. Na pełnym tankowaniu standardowego baku to pewnie kilkadziesiąt PLN… no właśnie, chciałoby się rzec „oszczędności”, ale to oczywiście zwrot niefortunny.
Obniżka VAT i akcyzy na paliwo to nic nowego. Już w 2022 r. Ministerstwo Finansów poprzez ingerencję w stawki VAT i akcyzy m.in. na paliwo usiłowało zahamować wzrost cen na te towary, a zatem również pomoc w walce ze skutkami inflacji spowodowanej COVID-19 (gdy tamte przepisy powstawały, nie było jeszcze inwazji na Ukrainę na pełną skalę). Co ciekawe, obecna propozycja jest bardziej radykalna, jeśli chodzi o obniżkę akcyzy (choć wówczas paliwa zostały czasowo wyłączone z opodatkowania podatkiem od sprzedaży detalicznej).
Łatwiej przewidzieć pozytywny wpływ obniżki stawek akcyzy. Liczone są one bowiem od wolumenu wyrobu (a nie od ceny netto). Niższa akcyza to także niższy VAT, skoro wchodzi ona do podstawy opodatkowania tym podatkiem. Nie ma tu więc pola na osiąganie dodatkowych korzyści przez sprzedawców, jak w przypadku VAT. Temu mechanizmowi ma jednak w założeniu zapobiec maksymalna cena detaliczna.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
