Tło sprawy
W toku postępowania przed Organem administracyjnym I instancji przeprowadzono oględziny, w wyniku których ustalono, że inwentaryzacja zieleni jest zgodna ze stanem faktycznym w terenie. Oględziny wykazały też, że pozostały teren był nieużytkowany, co spowodowało naturalny wzrost drzew. W toku postępowania administracyjnego zawarto również pismo rzeczoznawcy budowlanego w specjalności architektonicznej wskazującej, że nie jest możliwe dalsze utrzymanie drzew ze względu na podniesienie poziomu terenu oraz osuszania gleby, skutkujące zmianą warunków siedliskowych i zamieraniem drzew, co powoduje zagrożenie dla użytkowników terenu. Drzewa miały zostać zastąpione nasadzeniami kompensacyjnymi z różnorodnością gatunków i przystosowanymi do przetrwania w warunkach zurbanizowanych. Nasadzenia zastępcze miały się cechować dużymi walorami dekoracyjnymi i osiągać rozmiary niezagrażające bezpieczeństwu użytkowników. Organ I instancji ustalił, że drzewa przeznaczone do usunięcia kolidowały bezpośrednio i pośrednio z planową realizacją inwestycji polegającej na zabudowie mieszkaniowej. Ustalono też, że wycinka drzew nie jest położona na obszarach wymagających specjalnej ochrony. Ponadto Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska zezwolił na odstępstwa od zakazów dotyczących gatunków chronionych, uznając budowę budynków mieszkalnych jako nadrzędny cel interesu publicznego.
Droga do NSA
Skarżące Stowarzyszenie odwołało się od decyzji do SKO, które utrzymało decyzję Prezydenta miasta w mocy. W następstwie tego wniesiono skargę do WSA, wnosząc o uchylenie decyzji obu organów. WSA oddalił jednak skargę. Sąd administracyjny I instancji uznał, że zezwolenie na wycięcie drzew znajdowało uzasadnienie w art. 83 ust. 1 ustawy z 16.4.2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 13; dalej: OchrPrzyrodU). Stowarzyszenie nie zgodziło się również wyrokiem, zaskarżając go do NSA. Podniosło w skardze szereg zarzutów formalnych na rozstrzygnięcie WSA. Wśród nich zarzucono m.in. naruszenie przepisu prawa formalnego art. 141 § 4 ustawy z 30.8.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143; dalej: PostAdmU) poprzez nieuwzględnienie w uzasadnieniu zasad zrównoważonego rozwoju jako dyrektywy wykładni oraz celów ochrony przyrody. Dodatkowo skarżące stowarzyszenie zarzuciło również naruszenie przepisów prawa materialnego z art. 83 ust. 1 OchrPrzyrodU w zw. z art. 74 ust. 1 i 2 Konstytucji RP przez przyjęcie, że zostały spełnione przesłanki do wydania zezwolenia oraz zasadne było odstąpienie od reguły zachowania drzew jako podlegającego ochronie prawnej elementu przyrody.
Rozstrzygniecie i stanowisko NSA
NSA w wyroku z 16.12.2025 r., III OSK 230/23, Legalis, oddalił skargę kasacyjną Stowarzyszenia. Sąd uznał, iż nie doszło w istocie do naruszenia art. 141 § 4 PostAdmU, oraz że uzasadnienie WSA zawiera wszelkie obligatoryjne elementy uzasadnienia (tj.: zwięzłe przedstawienie zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie), a prezentowany wywód pozwala na dokonanie kontroli instancyjnej. Jednocześnie NSA podkreślił, że odmienne stanowisko WSA od stanowiska skarżącego nie determinuje samo w sobie przyjęcia wadliwości konstrukcji uzasadnienia oraz niemożności jego poddania kontroli instancyjnej.
NSA stanął również na stanowisku, iż w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia art. 83 ust. 1 OchrPrzyrodU w zw. z art. 74 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. W rozważaniach wskazano, że skarżące stowarzyszenie nieprecyzyjnie skonstruowało podstawę kasacyjną naruszenia prawa materialnego ograniczając się jedynie do wskazania naruszenia art. 83 ust. 1 OchrPrzyrodU, jednocześnie nie precyzując w sposób dokładny punktu, co do którego dokonano naruszenia. NSA nie może domniemywać podstawy kasacyjnej, a nieprecyzyjne wskazanie podstawy prawnej uniemożliwia ocenę zasadności. W dalszej części omawianej sprawy Sąd dokonał analizy przepisów art. 83 ust. 1 OchrPrzyrodU, zauważając, że ustawa reguluje dwa różne tryby postępowania dotyczącego uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa lub krzewu. Decyzja Prezydenta Miasta realizuje wymagania dotyczące odnawiania zasobów przyrody przez nałożenie na wnioskodawcę obowiązku wykonania nasadzeń następczych i spełnia wymagania przepisu art. 2 ust. 1 OchrPrzyrodU. Oceniono, iż uzyskanie zezwolenia służy uchyleniu prewencyjnego zakazu wycięcia drzewa lub krzewu jako pochodna ogólnego obowiązku ochrony środowiska z art. 74 ust. 2 i 86 Konstytucji RP. Z kolei – w ocenie Sądu – stowarzyszenie kwestionuje prawidłowość oceny istotnego elementu stanu faktycznego sprawy, jakim jest ustalenie, czy młode nasadzenia zastępcze są w stanie wyrównać stan zadrzewienia składający się z dorodnych drzew. NSA stanął jednak na stanowisku, iż próba włączenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Ocena zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy. Jeżeli strona uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny, a zarzut naruszenia prawa przez błędną jego wykładnię – niezasadny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktów, co z kolei powoduje nieskuteczność podniesionego zarzutu.
Komentarz
Art. 74 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że ochrona środowiska jest obowiązkiem władz publicznych. Z kolei art. 86 Konstytucji RP wskazuje, że każdy jest Zobowiązany do dbałości o stan środowiska i ponosi odpowiedzialność za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Zasady odpowiedzialności określa ustawa. Ustawą precyzującą zasady ochrony środowiska jest m.in. OchrPrzyrodU. Zgodnie z kolei z przepisem art. 2 ust. 1 OchrPrzyrodU przyjmuje się, że ochrona przyrody, w rozumieniu ustawy, polega na zachowaniu, zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów i składników przyrody, które zostały szczegółowo wymienione w pkt. 1-9 wspomnianego przepisu. Z przepisem tym korespondują m.in. przepisy ujęte w art. 83 ust 1 pkt. 1 i 2 OchrPrzyrodU stanowiące, że usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek posiadacza nieruchomości – za zgodą właściciela tej nieruchomości albo właściciela urządzeń przesyłowych, jeżeli drzewo lub krzew zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń. Interesującą kwestię w niniejszej sprawie stanowiło rozstrzygniecie tego, czy młode nasadzenia zastępcze są w stanie wyrównać stan zadrzewienia składający się z dorodnych drzew. Poczynienie rozważań w tym zakresie byłoby niezwykle istotne, doniosłe społecznie i stanowiłoby kamień milowy w rozstrzyganiu spraw o podobnym charakterze. Powyższe stanowiłoby również wskazówkę dla organów w zakresie planowania inwestycji, w ramach których miałoby dojść do wycinki drzew. Niestety NSA, w czynionych w niniejszej sprawie rozważaniach prawnych nie rozwinął przedmiotowej kwestii, skupiając się na nieprawidłowościach formalnoprawnych związanych m.in. nieprecyzyjnością skargi kasacyjnej. Nie należy jednak czynić zastrzeżeń co do rozważań Sądu odnoszących się do aspektów formalnoprawnych. Podzielić należy również w całości stanowisko prezentowane przez NSA w zakresie rozważań odnoszących się do zarzutu z przepisu art. 141 § 4 PostAdmU.
Wyrok NSA z 16.12.2025 r., III OSK 230/23 , Legalis
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
