Kuratorzy sądowi: nowe zasady aplikacji, dodatków i egzaminu

Cel i ratio legis projektowanych zmian

Z uzasadnienia projektu wynika, że podstawowym celem nowelizacji jest zwiększenie efektywności funkcjonowania kuratorskiej służby sądowej oraz usprawnienie procesu naboru do zawodu kuratora. Projektodawca wskazuje, że dotychczasowe regulacje nie w pełni odpowiadają aktualnym potrzebom praktyki, w szczególności w zakresie elastyczności ścieżki dojścia do egzaminu kuratorskiego oraz zasad wynagradzania kuratorów.

Projekt zmierza do:

Legitymacje służbowe kuratorów i aplikantów

Projekt wprowadza do KurSądU nowe przepisy art. 3b-3g, regulujące kwestie związane z legitymacjami służbowymi kuratorów zawodowych, kuratorów społecznych oraz aplikantów kuratorskich.

Regulacja ta obejmuje zarówno obowiązek posiadania legitymacji, jak i szczegółowe określenie jej elementów, organów właściwych w sprawach jej wydawania oraz przypadków jej wymiany i zwrotu. W sposób kazuistyczny wskazano katalog danych identyfikacyjnych, co ma znaczenie z punktu widzenia bezpieczeństwa obrotu prawnego oraz możliwości posługiwania się legitymacją w relacjach z organami państwa i osobami trzecimi. Jednocześnie projekt wprowadza upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do określenia wzoru legitymacji w drodze rozporządzenia.

Z uzasadnienia wynika, że zmiana ta ma na celu umożliwienie uznania legitymacji kuratorów za dokumenty publiczne, co wymaga określenia ich wzoru w przepisach powszechnie obowiązujących.

Zmiana modelu aplikacji kuratorskiej i egzaminu

Istotna zmiana dotyczy art. 5 ust. 2 KurSądU, gdzie zastąpienie spójnika „i” spójnikiem „lub” umożliwia Ministrowi Sprawiedliwości zwolnienie aplikanta z części aplikacji bez jednoczesnego zwolnienia z egzaminu kuratorskiego.

Zmiana ta prowadzi do wprowadzenia bardziej elastycznego modelu dojścia do egzaminu kuratorskiego, umożliwiającego wcześniejsze przystąpienie do egzaminu w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W praktyce oznacza to odejście od sztywnego powiązania ukończenia pełnej aplikacji z możliwością przystąpienia do egzaminu, co może mieć istotne znaczenie dla kandydatów posiadających już doświadczenie zawodowe lub kwalifikacje częściowo odpowiadające wymaganiom aplikacji. W konsekwencji zmodyfikowano również art. 80 ust. 1a KurSądU, dopuszczając przystąpienie do egzaminu także po uzyskaniu zwolnienia z części aplikacji.

Projektodawca wskazuje, że rozwiązanie to ma zwiększyć efektywność naboru do zawodu kuratora oraz lepiej odpowiadać realiom praktyki.

Doprecyzowanie zasad przyznawania dodatku specjalnego

Zmiana art. 14 ust. 4 KurSądU polega na doprecyzowaniu charakteru dodatku specjalnego oraz zasad jego przyznawania. Przepis wskazuje, że dodatek przysługuje „za okres wykonywania tych zadań”, co oznacza, że ma charakter świadczenia przyznawanego po wykonaniu dodatkowych obowiązków.

Zmiana ta usuwa wątpliwości interpretacyjne dotyczące możliwości przyznawania dodatku z góry oraz potwierdza jego rekompensacyjny charakter. Jednocześnie wyraźne powiązanie dodatku z rzeczywistym wykonywaniem zwiększonego zakresu obowiązków ogranicza ryzyko jego uznaniowego i niejednolitego stosowania w praktyce poszczególnych sądów. Jednocześnie zmodyfikowano art. 14 ust. 7 KurSądU, przekazując kompetencję do wydania rozporządzenia z Rady Ministrów na Ministra Sprawiedliwości.

Rozszerzenie możliwości delegowania kuratorów

Projekt zmienia brzmienie art. 31 ust. 1 KurSądU, rozszerzając zakres czynności, do których może zostać delegowany kurator zawodowy. Zamiast dotychczasowego ograniczenia do czynności związanych z nadzorem nad pracą kuratorów, wprowadzono formułę obejmującą zadania związane „w szczególności z funkcjonowaniem kurateli sądowej”.

Zmiana ta ma charakter funkcjonalny i umożliwia szersze wykorzystanie wiedzy i doświadczenia kuratorów w strukturach Ministerstwa Sprawiedliwości oraz innych jednostkach organizacyjnych związanych z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości. W konsekwencji może prowadzić do zwiększenia wpływu praktyki kuratorskiej na kształtowanie polityki w obszarze probacji i wykonywania orzeczeń sądowych.

Doprecyzowanie zasad nadzoru administracyjnego

Projekt modyfikuje art. 35a ust. 5 KurSądU poprzez wskazanie zakresu nadzoru administracyjnego sprawowanego przez prezesa sądu apelacyjnego oraz prezesa sądu okręgowego. Zmiana ta ma na celu usunięcie wątpliwości dotyczących kompetencji w zakresie zarządzania wizytacji i lustracji.

Zmiany w składzie komisji egzaminacyjnej

Projekt doprecyzowuje art. 79 ust. 1 pkt 2 KurSądU, wskazując, że przedstawicielem Krajowej Rady Kuratorów w komisji egzaminacyjnej musi być delegat tej Rady.

Dodatkowo wprowadzono regulację dotyczącą zwrotu kosztów podróży i noclegów członkom komisji egzaminacyjnej.

Charakter projektowanych zmian

Analiza projektu prowadzi do wniosku, że zmiany mają przede wszystkim charakter wielopłaszczyznowy i obejmują zarówno warstwę normatywną, jak i praktyczną funkcjonowania kurateli sądowej. W szczególności widoczna jest tendencja do większej kazuistyki przepisów oraz zwiększenia roli Ministra Sprawiedliwości w kształtowaniu szczegółowych rozwiązań.

Etap legislacyjny

Projekt ustawy wpłynął do Sejmu 26.2.2026 r. i został skierowany do Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. I. czytanie odbyło się w komisji 15.4.2026 r. Komisja, po rozpatrzeniu projektu, wniosła o jego uchwalenie w brzmieniu zaproponowanym w sprawozdaniu (druk nr 2399). W trakcie debaty sejmowej wskazano, że projekt ma charakter techniczny i naprawczy oraz podkreślono, że stanowi on etap poprzedzający przygotowywaną, szerszą reformę systemową. Projekt został uchwalony przez Sejm 30.4.2026 r.

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →