Droga do kasacji
9.4.2008 r. Sąd Rejonowy wydał wyrok, w którym uznał oskarżonego za winnego popełnienia dwóch zarzucanych czynów z art. 286 § 1 KK polegających na tym, że:
1) 4.9.2006 r. działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 1704 zł, wprowadzając go w błąd co do zamiaru wywiązania się z zawartej za pośrednictwem aukcji internetowej umowy sprzedaży laptopa, w ten sposób, że mimo uiszczenia ceny zakupu w kwocie 1704 zł nie przekazał nabytego na aukcji laptopa pokrzywdzonemu;
2) 15.9.2006 r., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem pokrzywdzonego w ten sposób, że na aukcji internetowej wystawił na sprzedaż laptopa, a mimo otrzymania za niego przelewem na podany numer konta pieniędzy w kwocie 2500 zł przedmiotu transakcji nie przekazał pokrzywdzonemu.
Sąd uznał, że czyny zostały popełnione przez oskarżonego w ramach ciągu przestępstw i za to na podstawie art. 286 § 1 KK w zw. z art. 91 § 1 KK wymierzył oskarżonemu karę roku i trzech miesięcy pozbawienia wolności (pkt I wyroku), na podstawie art. 415 § 4 KPK zasądził od oskarżonego na rzecz jednego z pokrzywdzonych kwotę 2500 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 15.9.2006 r. (pkt II wyroku) oraz umorzył postępowanie w przedmiocie powództwa cywilnego na rzecz drugiego z pokrzywdzonych (pkt III wyroku).
Obrońca oskarżonego złożył apelację, zaskarżając całość wyroku. Sąd II instancji wyrokiem z dnia 26.9.2008 r. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.
Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich
Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wniósł m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej: RPO). Podniesiono w niej zarzut rażącego naruszenia art. 433 § 1 KPK w zw. z art. 440 KPK. RPO zauważył, że podnoszone naruszenia miały rażący wpływ na treść orzeczenia w postaci przeprowadzenia wadliwej kontroli odwoławczej zainicjowanej apelacją obrońcy oskarżonego i utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia, pomimo tego, że było ono obarczone rażącym i mającym istotny wpływ na treść orzeczenia naruszeniem prawa karnego materialnego (art. 286 § 1 KK). RPO wskazał, że przypisano oskarżonemu popełnienie oznaczonego czynu w sytuacji, gdy opis czynu z pkt 2 części wstępnej wyroku sądu I instancji nie zawierał wszystkich znamion przestępstwa oszustwa. W dalszej części RPO wywiódł, że powyższe powoduje rażącą niesprawiedliwość wyroku i prowadzi do zmiany zaskarżonego orzeczenia w tym zakresie poprzez uniewinnienie oraz uchylenie punktu II Sądu Rejonowego.
Decyzja i stanowisko Sądu Najwyższego
18.3.2026 r. Izba Karna Sądu Najwyższego wydała wyrok w sprawie (wyrok I KK 491/25, Legalis). SN uchylił orzeczenia sądu I i II instancji w części, w której uznano oskarżonego za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu co do punktu II. Jednocześnie SN uniewinnił oskarżonego od tego zarzutu. Z kolei w części – dotyczącej wymiaru kary za zarzucany oskarżonemu czyn z punktu I sprawę przekazano do ponownego rozpoznania sądowi II instancji.
SN uznał kasację RPO za oczywiście zasadną i uwzględnił kasację. SN podniósł, że przestępstwo oszustwa stypizowane w art. 286 § 1 KK polega na działaniu, którego istotą jest wprowadzenie w błąd innej osoby albo wyzyskanie jej błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania sprawcy. Z kolei, takiego działania nie odzwierciedlał opis czynu z pkt 2 części wstępnej sądu I instancji, który został przypisany oskarżonemu w części I sentencji wyroku. SN uznał, że omawiany opis czynu, poza znamionami działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej oraz doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, nie wskazywał sposobu działania oskarżonego, a tym samym nie zawierał wszystkich ustawowych znamion przestępstwa oszustwa.
SN stanął na stanowisku, że opis czynu – niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wystawienie na sprzedaż laptopa na aukcji internetowej i pomimo otrzymania za niego przelewem pieniędzy w kwocie 2500 zł, nieprzekazanie przedmiotu transakcji – odpowiada znamieniu „doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem”. Jednak opis ten nie mieści się w znamieniu wprowadzenia w błąd, wykorzystania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania.
W dalszej części uzasadnienia SN podniósł, że stosownie do art. 413 § 2 pkt 1 KPK wyrok skazujący powinien zawierać dokładne określenie przypisanego czynu oraz jego kwalifikację prawną. Istnieje zatem konieczność takiego werbalizowania zachowania oskarżonego, by w sposób niebudzący wątpliwości odpowiadało ono treści poszczególnych znamion przypisanego przestępstwa albo wynikało z jednoznacznego, logicznego wnioskowania o wyczerpaniu danego znamienia czynu zabronionego.
Konkluzja SN sprowadziła się do tego, że skoro brak jest jednoznacznego opisania czynu przypisanego oskarżonemu w zakresie znamienia polegającego na wprowadzaniu w błąd, wyzyskaniu błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, nie można przypisać odpowiedzialności za ten czyn. SN podniósł także, że jeśli w wyroku pominięto znamię przestępstwa, przez co skazanie przedstawia się jako niesprawiedliwe, to wyrok ten powinien zostać zaskarżony przez oskarżyciela na niekorzyść oskarżonego. Z kolei brak apelacji na niekorzyść powoduje, że w postępowaniu odwoławczym oskarżony musi zostać uniewinniony lub skazany wedle przepisu łagodniejszego.
Komentarz
Zgodnie z przepisem art. 286 § 1 KK przyjmuje się, że popełnia czyn zabroniony ten, kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem stanowi jedynie skutek jednego z trzech sposobów działania, tj. wprowadzenie w błąd, wyzyskanie błędu oraz wyzyskanie niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania (por. wyrok SN z 2.12.2002 r., IV KKN 135/00, Legalis). Sposób wprowadzenia w błąd może być rozmaity. Zamierzony cel sprawcy może być osiągnięty przy użyciu słowa, dokumentów lub innych przedmiotów bądź zachowania się sprawcy. Obojętne jest przy tym, czy pokrzywdzony mógł sprawdzić prawdziwość twierdzeń sprawcy, czy mógł wykryć błąd przy dołożeniu znikomej nawet staranności (por. wyrok SN z 18.6.2019 r., V KK 246/18, Legalis). Przepis art. 413 KPK zawiera części składowe wyroku. Stosownie do art. 413 § 2 pkt 1 KPK jako jeden z elementów wskazuje się przy tym dokładne określenie przypisanego oskarżonemu czynu oraz jego kwalifikację prawną.
Waga, jaką SN przykłada do prawidłowego oznaczenia czynu, wynika nie tylko z samego brzmienia wyżej przytoczonego przepisu, ale także z praktyki judykatury sądowej. Przyjmuje się bowiem, że podstawowe znaczenie ma sentencja wyroku, a dopiero w dalszej kolejności uzasadnienie wyroku (por. wyrok SN z 29.10.1998, III KKN 199/97, Legalis). W judykaturze podkreśla się również, że o ile opis czynu może być dokonany w języku ogólnym, to jednak niezbędne jest to, by odpowiadał on pełnemu zespołowi znamion przewidzianych w przepisie określającym dany typ czynu zabronionego. Nieprecyzyjne opisanie czynu w wyroku jest rażąco niesprawiedliwe, jeżeli jego treść rodzi zasadniczej natury wątpliwości (por. postanowienie SN z 5.12.2013, II KK 212/13, Legalis).
Jeżeli zatem wniesiono apelację jedynie na korzyść oskarżonego i jednocześnie nie wnoszono apelacji na jego niekorzyść, to wówczas należy uchylić wyrok skazujący. Bez znaczenia pozostają tu granice podnoszonych w apelacji zarzutów, gdyż taki wyrok jest rażąco niesprawiedliwy z punktu widzenia interesu wymiaru sprawiedliwości. Interes ten polega z kolei na tym, aby osoba, której sprawstwo i winę wykazano, poniosła odpowiedzialność karną. Powyższe jest z kolei niemożliwe przy braku określenia wszystkich znamion czynu (por. postanowienie SN z 6.6.2013, IV KK 402/12, Legalis). Orzeczenie wydane przez SN w omawianej sprawie nie odbiega od utrwalonej linii orzeczniczej wymagającej dokonania prawidłowego oraz precyzyjnego opisu znamion czynu zabronionego w wyroku.
Wyrok SN – Izba Karna z 18.3.2026 r., I KK 491/25, Legalis
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
