Opis stanu faktycznego i przebieg postępowania
Sprawa dotyczyła oskarżonego B.A., któremu zarzucono, że w okresie od kwietnia do października 2023 r. – działając w warunkach czynu ciągłego – nielegalnie uprawiał w kompleksie leśnym kilkadziesiąt krzaków konopi innych niż włókniste, a następnie wytwarzał z nich środek odurzający poprzez ścinanie roślin i ich suszenie w specjalnie przystosowanych szafach w garażu (uzyskując łącznie ponad 7 kg suszu). Ponadto oskarżony posiadał blisko 1,5 kg ziela oraz kilkadziesiąt gramów żywicy konopi.
Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim skazał sprawcę m.in. za zbrodnię wytwarzania znacznej ilości środków odurzających (art. 53 ust. 2 ustawy z 29.7.2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1939; dalej: NarkU) w zbiegu z nielegalną uprawą (art. 63 ust. 3 NarkU), posiadaniem przyrządów (art. 54 NarkU) oraz posiadaniem narkotyków (art. 62 ust. 2 NarkU), przy zastosowaniu konstrukcji czynu ciągłego (art. 12 § 1 KK) i obligatoryjnego zaostrzenia kary na podstawie art. 57b KK. Wymierzono mu karę 3 lat i 1 miesiąca pozbawienia wolności.
Sąd Apelacyjny w Łodzi w zasadniczej części utrzymał wyrok w mocy, eliminując jedynie z kwalifikacji przepis o posiadaniu środków odurzających.
Kasację od powyższego wyroku wniósł obrońca skazanego.
Stanowisko Sądu Najwyższego
SN, uchylając zaskarżony wyrok i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, sformułował uwagi dotyczące relacji między poszczególnymi etapami powstawania ziela konopi oraz kryteriów definiowania „znacznej ilości” środka odurzającego.
W pierwszej kolejności SN wskazał, że w sensie kryminalistycznym oraz dogmatycznym uprawa konopi stanowi niezbędną bazę surowcową i przygotowanie sui generis do późniejszego wytworzenia środka odurzającego. W sytuacji, gdy ten sam sprawca najpierw uprawia rośliny, następnie dokonuje ich zbioru i poddaje je dalszej obróbce (np. suszeniu), jego zachowanie stanowi kolejne fazy pochodu tego samego przestępstwa, godzące w to samo dobro prawne przy użyciu tego samego przedmiotu czynności wykonawczej. Taki ciąg zdarzeń powinien być kwalifikowany jako jedno przestępstwo z art. 53 NarkU, a nie jako zbieg uprawy, przygotowania i wytwarzania powiązany węzłem czynu ciągłego z art. 12 § 1 KK. Niepoprawne jest bowiem tworzenie czynu ciągłego z czynności stanowiących w istocie przygotowanie i dokonanie jednego przestępstwa, co prowadzi do nieuprawnionego zaostrzenia represji karnej na podstawie art. 57b KK.
Równie doniosłe stanowisko zajął Sąd Najwyższy w kwestii wykładni znamienia „znacznej ilości” środka odurzającego. Dotychczasowa linia orzecznicza, ukształtowana m.in. na gruncie postanowienia z dnia 23.9.2009 r., I KZP 10/09, Legalis i odwołująca się do zaspokojenia potrzeb „co najmniej kilkudziesięciu osób uzależnionych”, została poddana krytyce ze względu na jej sztywny i nieadekwatny charakter. Kryterium to powstało w odmiennych realiach prawnych, gdy przestępstwo z typem kwalifikowanym było jedynie występkiem. Na gruncie obowiązującego stanu prawnego sytuacja jest diametralnie odmienna – uznanie danej ilości środka za znaczną oznacza automatyczny przeskok z kategorii występku do zbrodni, z rażąco wysokim dolnym progiem zagrożenia karą.
Zdaniem SN, stosowanie automatycznego miernika kilkudziesięciu porcji w odniesieniu do konopi prowadzi do absurdu jurydycznego i uniemożliwia wymierzenia racjonalnej kary. Pojedynczy krzew konopi dostarcza od kilkudziesięciu do nawet kilkuset gramów ziela o stężeniu THC przekraczającym próg ustawowy. W efekcie sprawca ścięcia i ususzenia choćby jednej rośliny stawałby się sprawcą zbrodni z art. 53 ust. 2 NarkU zagrożonej karą od 3 do 20 lat pozbawienia wolności – a więc traktowany byłby surowiej niż sprawca zgwałcenia. Wykluczałoby to w praktyce funkcjonowanie typu podstawowego uprawy.
Sąd Najwyższy opowiedział się za podejściem celowościowym oraz ilościowo-jakościowym. O kwalifikacji ilości jako „znacznej” musi decydować nie tylko czysta masa, ale również charakter i stopień szkodliwości substancji. Ziele naturalnych konopi jest powszechnie uznawane za tzw. miękki narkotyk o nieporównywalnie mniejszym ładunku zagrożenia dla zdrowia niż heroina czy kokaina. Z tego względu w przypadku ziela konopi innych niż włókniste próg decydujący o bycie zbrodni musi zostać uelastyczniony i podwyższony: za „znaczną ilość” należy uznawać dopiero taką partię środka, która jest w stanie zaspokoić potrzeby lub odurzyć co najmniej kilka tysięcy użytkowników.
Wnioski dla praktyki
Praktyka wymiaru sprawiedliwości musi uwzględniać, że uprawa, ścięcie i suszenie roślin przez tę samą osobę wyczerpują znamiona pochodu jednego przestępstwa. Oznacza to niedopuszczalność sztucznego mnożenia zarzutów z art. 54, art. 63 i art. 53 NarkU w ramach czynu ciągłego, co chroni sprawców przed automatycznym obostrzaniem kar na podstawie art. 57b KK.
Jednocześnie podniesienie kryterium „znacznej ilości” ziela konopi do pułapu kilku tysięcy porcji radykalnie ogranicza ryzyko bezzasadnego kwalifikowania drobnych upraw jako zbrodni. W sprawach dotyczących uprawy pojedynczych bądź kilku roślin organy ścigania i sądy nie powinny sięgać po art. 53 ust. 2 NarkU, lecz stosować typy podstawowe, co przywraca zasadę proporcjonalności i pozwala na wymierzenie sprawiedliwej reakcji karnej adekwatnej do rzeczywistej wagi czynu.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
