Uchwalona ustawa wprowadza zmiany bezpośrednio w tekście ustawy z 6.7.1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 499; dalej RadPrU). Do najważniejszych należą:
- retencja danych osobowych (art. 5c RadPrU) – wprowadzenie sztywnych okresów przechowywania danych: 10 lat dla postępowań administracyjnych i 15 lat dla dyscyplinarnych;
- ochrona nazwy kancelarii (art. 8a i 742 RadPrU) – rezerwacja oznaczeń „kancelaria radcy prawnego” dla osób uprawnionych pod rygorem grzywny do 200 000 zł lub kary ograniczenia wolności,
- reforma ubezpieczeń OC (Art. 227 RadPrU) – wprowadzenie prawa radcy do rezygnacji z ubezpieczenia grupowego KIRP (tzw. opt-out) w przypadku posiadania własnej polisy,
- strój urzędowy (Art. 12a RadPrU) – przeniesienie do ustawy uregulowań dotyczących togi z niebieskim żabotem,
- cyfryzacja prac samorządu (Art. 451 RadPrU) – ustawowe usankcjonowanie możliwości odbywania posiedzeń i podejmowania uchwał w trybie zdalnym lub obiegowym.
Przetwarzanie danych a tajemnica zawodowa
Uchwalona nowelizacja dokonuje głębokiej przebudowy art. 5c RadPrU, który określa zasady stosowania RODO w działalności samorządu. Potrzeba tych zmian wynikała z licznych wątpliwości interpretacyjnych dotyczących zakresu uprawnień osób trzecich do uzyskiwania informacji z akt postępowań prowadzonych przez organy samorządu.
Nowe brzmienie przepisów precyzuje rolę organów samorządu jako administratorów danych oraz wprowadza sztywne okresy retencji danych osobowych. Zgodnie z nowymi regulacjami, dane z postępowań dyscyplinarnych będą przechowywane przez 15 lat, a z administracyjnych przez 10 lat. Ponadto ustawa wzmacnia ochronę tajemnicy zawodowej w relacji z organem nadzorczym, stanowiąc, że obowiązek jej zachowania nie ustaje, gdy z żądaniem ujawnienia informacji występuje Prezes UODO.
Obowiązkowe ubezpieczenie OC
Przebudowie uległ system ubezpieczeń odpowiedzialności cywilnej uregulowany w art. 227 RadPrU. Zgodnie z nowymi regulacjami umowę ubezpieczenia na rzecz radców prawnych zawiera KIRP. Umowa zawierana jest na okres roku lub kilku lat kalendarzowych, a informacja o jej warunkach udostępniana jest radcom najpóźniej do końca listopada. Najważniejszą zmianą jest dodanie ust. 7 w art. 227 RadPrU, który daje radcy prawnemu 14 dni na złożenie dziekanowi właściwej OIRP oświadczenia o rezygnacji z tej umowy grupowej. Do oświadczenia należy dołączyć dowód zawarcia własnej umowy ubezpieczenia. Jeśli radca prawny nie dostarczy takiego dowodu najpóźniej 14 dni przed końcem okresu swojej polisy, zostaje automatycznie objęty umową KIRP. Kontrolę nad spełnieniem obowiązku przez osoby korzystające z własnych polis sprawują rady OIRP pod ścisłym nadzorem Ministra Sprawiedliwości. Niedopełnienie tych obowiązków lub nieopłacanie składek grozi postępowaniem dyscyplinarnym.
Niezdolności do wykonywania zawodu
Art. 222 RadPrU precyzuje procedurę orzekania o niezdolności do wykonywania zawodu z powodów zdrowotnych. Rada OIRP podejmuje uchwałę o niezdolności na wniosek Prezesa KRRP lub dziekana, po wysłuchaniu radcy lub jego pełnomocnika. Rada zyskuje uprawnienie do żądania od radcy poddania się badaniom lekarskim. Odmowa badań lub wszczęcie postępowania o ubezwłasnowolnienie pozwala na tymczasowe zawieszenie radcy w czynnościach zawodowych. Ponadto, zmieniono art. 28 RadPrU, zawieszenie prawa do wykonywania zawodu następuje automatycznie już z chwilą uprawomocnienia się uchwały o niezdolności lub nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności.
Zastępstwa i nowe uprawnienia aplikantów adwokackich
Nowelizacja wprowadza fundamentalną zmianę w zasadach współpracy między samorządami prawniczymi. Zmieniony art. 351 ust. 5 RadPrU stanowi obecnie, że aplikant adwokacki może zastępować radcę prawnego na takich samych zasadach jak aplikant radcowski. Jest to ujednolicenie pragmatyki zawodowej, które znacząco ułatwi funkcjonowanie interdyscyplinarnych zespołów i kancelarii świadczących pomoc prawną.
Uprawnienia procesowe izb, kasacje i posiedzenia zdalne
Nowe przepisy wzmacniają nadzór samorządu nad obrotem prawnym. Artykuły 52a oraz 60a RadPrU nadają okręgowym izbom oraz KIRP uprawnienia odpowiednio: organizacji pozarządowej w sprawach cywilnych oraz organizacji społecznej w postępowaniach karnych, administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Umożliwia to organom samorządu przystępowanie do toczących się postępowań sądowych. Zmodyfikowano również procedurę dyscyplinarną w zakresie kasacji. Art. 622 RadPrU precyzuje, że od prawomocnego orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego przysługuje stronom kasacja do Sądu Najwyższego. Z perspektywy administracyjnej nowością jest dodanie art. 451 RadPrU, który na stałe uprawnia organy samorządu do odbywania posiedzeń, przeprowadzania głosowań i podejmowania uchwał przy wykorzystaniu środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość lub w trybie obiegowym.
Przepisy przejściowe i kalendarz prac legislacyjnych
Uchwalona ustawa zawiera blok przepisów intertemporalnych, zapisanych w artykułach 2-8 nowelizacji, regulujących płynne wdrożenie nowych zasad:
- weryfikacja retencji danych (art. 2) – administratorzy mają 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy na dostosowanie systemów do nowych okresów przechowywania danych z art. 5c RadPrU;
- ubezpieczenie OC (art. 3) – pierwsza umowa na nowych zasadach zostanie zawarta przez KIRP dopiero po wygaśnięciu dotychczasowej, obowiązującej polisy zawartej jeszcze przez KRRP;
- sprawy w toku (art. 4 i 5) – do posiedzeń zwołanych i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy stosuje się stare przepisy. Stara procedura dotyczy również wydanych prawomocnych orzeczeń i wniesionych kasacji;
- akty wykonawcze (art. 6 i 7) – dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane m.in. w sprawie stroju urzędowego oraz regulacji dotyczących ubezpieczeń zachowują moc, jednak nie dłużej niż przez 6 miesięcy od wejścia w życie nowelizacji. Ustawa została uchwalona przez Sejm 17.4.2026 r. i znajduje się obecnie na etapie prac w Senacie, który ma 30 dni na jej rozpatrzenie. Zgodnie z art. 8, ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
