Postanowieniem z 25.6.2026 r. wydanym w sprawie I CSK 652/26 SN odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Podstawą skargi było orzeczenie wydane przez sąd II instancji, którym uznano, że skarżąca pozostawała w posiadaniu zależnym działek. Skarżąca wskazała na art. 172, 336 i 340 KC, uznając, że materiał dowodowy determinował przyjęcie jej posiadania samoistnego oraz oczywistą zasadność skargi kasacyjnej.
Przyczyny odmowy przyjęcia skargi do rozpoznania
SN nie podzielił stanowiska skarżącej. Przypomniał jednocześnie, że obowiązkiem wnoszącego skargę kasacyjną jest takie sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, aby było możliwe dokonanie oceny przez SN, czy okoliczności powołane przez skarżącego pozwalają na przyjęcie bądź odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w świetle podstaw kasacyjnych określonych w art. 3989 § 1 KPC. Tymczasem – w ocenie SN – skarżąca ograniczyła się w uzasadnieniu przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania jedynie do tego, że w jej ocenie jest ona posiadaczem samoistnym, a nie zależnym. Nie wykazała przy tym, aby sąd II instancji dopuścił się kwalifikowanego naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego. SN nie dopatrzył się również we wniesionej skardze argumentów, które mogłyby świadczyć o oczywistej zasadności skargi, gdyż skarżąca nie uwzględniła ustaleń faktycznych albo wchodziła z nimi w polemikę.
Nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie wymaga samoistnego posiadania nieruchomości przez okres określony w ustawie, którego długość zależy od dobrej lub złej wiary posiadacza. SN podkreślił jednocześnie, że na etapie postępowania kasacyjnego przed SN nie dochodzi do rozstrzygania w zakresie prawidłowości oceny dowodów lub ustaleń stanu faktycznego. Zarzuty takie nie mogą nawet stanowić podstawy skargi kasacyjnej – zgodnie z art. 3983 § 3 KPC. SN był zatem związany podstawą faktyczną rozstrzygnięcia ustaloną przez sądy powszechne. Z materiału dowodowego wynikało z kolei, że skarżąca była w posiadaniu zależnym spornych działek, gdyż uzyskała od członka rodziny ustną zgodę na korzystanie z nich przez wypasanie bydła oraz koszenie. Powyższe ustalono na podstawie zeznań świadków, materiału dokumentarnego oraz ustaleń dotyczących tego, kto i kiedy zezwalał na postawienie na jednej z działek linii energetycznej.
Komentarz
Stanowisko i rozważania SN należy ocenić aprobująco. Sąd prawidłowo wskazał, że w postępowaniu kasacyjnym jest związany stanem faktycznym ustalonym przez sądy powszechne. Zgodnie z art. 3983 § 3 KPC podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Kontrola dokonywana przez SN w ramach skargi kasacyjnej polega na zbadaniu prawidłowości wykładni i zastosowania prawa materialnego oraz naruszeń przepisów postępowania. Wynika to z charakteru skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia przysługującego od prawomocnego orzeczenia. W przypadku zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania konieczne jest przy tym wykazanie, że uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Bez znaczenia dla SN pozostają oczekiwania stron postępowania (por. wyrok SN z 22.12.2005 r., V CSK 46/05, Legalis). Rolą SN jest bowiem sprawowanie nadzoru judykacyjnego nad orzecznictwem sądów powszechnych, a nie ponowne dokonywanie ustaleń faktycznych. Dotyczy to również zarzutów, które jedynie pozornie odnoszą się do błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego, a w istocie stanowią polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu meriti. Takie zarzuty są niedopuszczalne ze względu na ich sprzeczność z art. 3983 § 3 KPC (por. wyrok SN z 12.2.2010 r., II UK 195/09, Legalis).
Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 172, 336 i 340 KC. Art. 172 § 1 i 2 KC reguluje przesłanki nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie. Posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli posiada nieruchomość nieprzerwanie od 20 lat jako posiadacz samoistny, chyba że uzyskał posiadanie w złej wierze (art. 172 § 1 KC). Po upływie 30 lat posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze (art. 172 § 2 KC).
Z kolei art. 336 KC wprowadza rozróżnienie na posiadanie samoistne i zależne. Posiadaczem samoistnym jest ten, kto faktycznie włada rzeczą jak właściciel, natomiast posiadaczem zależnym – ten, kto faktycznie włada rzeczą jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca albo na podstawie innego prawa, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Art. 340 KC ustanawia natomiast domniemanie ciągłości posiadania. Własność nieruchomości może zostać nabyta przez zasiedzenie po spełnieniu przesłanek określonych w art. 172 KC, a więc przede wszystkim przy samoistnym i nieprzerwanym posiadaniu przez wymagany okres. A contrario samo posiadanie zależne nie może prowadzić do nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie. Posiadacz samoistny powinien wykonywać faktyczne władztwo nad nieruchomością w sposób odpowiadający władztwu właściciela, a jego zachowanie powinno ujawniać wobec otoczenia wolę władania rzeczą dla siebie (por. postanowienie SN z 11.12.2025 r., I CSK 2867/25, Legalis).
Możliwa jest jednak zmiana charakteru posiadania z zależnego na samoistne. Zmiana taka musi zostać wyraźnie zamanifestowana na zewnątrz (por. postanowienie SN z 17.12.1999 r., III CKN 9/99, Legalis). W analizowanej sprawie skarżąca nie była właścicielem działek, lecz korzystała z nich na podstawie ustnej zgody członka rodziny, wypasając bydło i dokonując koszenia. Z ustaleń faktycznych wynikało zatem, że pierwotnie pozostawała w posiadaniu zależnym. Jest to zgodne z prezentowanym w judykaturze stanowiskiem, zgodnie z którym objęcie nieruchomości w posiadanie za zgodą właściciela oraz korzystanie z niej w określony, tolerowany przez właściciela sposób może świadczyć o posiadaniu zależnym (por. postanowienie SN z 18.12.2025 r., I CSK 3702/24, Legalis).
Aby doszło do zasiedzenia własności nieruchomości przez osobę, która początkowo władała nią jako posiadacz zależny, konieczne jest wyraźne i dostrzegalne dla otoczenia zamanifestowanie zmiany charakteru posiadania na samoistne. Sama wewnętrzna zmiana woli posiadacza nie jest wystarczająca (por. postanowienie SN z 7.10.1997 r., I CKN 224/97, Legalis). Co do zasady dopiero od chwili takiego uzewnętrznienia zmiany charakteru posiadania może rozpocząć się bieg terminu prowadzącego do zasiedzenia, jeżeli od tego momentu posiadacz przez wymagany okres włada nieruchomością jak właściciel.
Odrębnej oceny wymaga kwestia dobrej lub złej wiary posiadacza w sytuacji, w której wcześniejsze posiadanie zależne przekształca się w posiadanie samoistne. Powinna ona być dokonywana na tle okoliczności konkretnej sprawy, z uwzględnieniem domniemania dobrej wiary wynikającego z art. 7 KC. Jednocześnie przy wykładni przepisów o zasiedzeniu należy mieć na względzie konstytucyjną ochronę prawa własności oraz wyjątkowy charakter zasiedzenia jako sposobu nabycia własności przez osobę niebędącą właścicielem (por. postanowienie SN z 19.12.2025 r., I CSK 2089/25, Legalis).
Nie zmienia to faktu, że zasiedzenie jest instytucją prawnie dopuszczalną i pełni określoną funkcję porządkującą stosunki własnościowe, skłaniając właścicieli do wykonywania przysługujących im uprawnień. Prawo własności podlega bowiem silnej ochronie, nie ma jednak charakteru absolutnego (por. wyrok TK z 28.10.2003 r., P 3/03, Legalis).
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
