„Odstąp od umowy tutaj” – łatwiejsza rezygnacja z umów zawieranych przez internet

Cel projektu

Projekt ustawy o zmianie ustawy o prawach konsumenta oraz ustawy o konsumenckiej pożyczce lombardowej służy implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2673 z 22.11.2023 r. zmieniającej dyrektywę 2011/83/UE w odniesieniu do umów o usługi finansowe zawieranych na odległość oraz uchylającej dyrektywę 2002/65/WE (Dz.Urz. UE L z 2023 r. Nr 282, s. 2673).

Podstawowym celem nowych regulacji jest zwiększenie ochrony konsumentów korzystających z usług finansowych na odległość oraz dostosowanie przepisów do cyfrowych sposobów zawierania umów.

Projekt obejmuje usługi o charakterze bankowym, kredytowym, ubezpieczeniowym, emerytalnym, inwestycyjnym oraz płatniczym. Część zmian ma jednak znacznie szersze zastosowanie. Dotyczy to przede wszystkim nowej internetowej funkcji odstąpienia od umowy, która obejmie nie tylko usługi finansowe, ale zasadniczo umowy zawierane na odległość za pośrednictwem interfejsu internetowego.

Przycisk „odstąp od umowy tutaj”

Jedną z najistotniejszych zmian jest dodanie nowych art. 30a i 30b do ustawy z 30.5.2014 r. o prawach konsumenta (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 1244; dalej: PrKonsU). Jeżeli przedsiębiorca umożliwia zawarcie umowy na odległość za pomocą interfejsu internetowego, konsument będzie mógł skorzystać z prawa odstąpienia bezpośrednio za jego pośrednictwem.

Przedsiębiorca będzie zobowiązany zapewnić funkcję odstąpienia co najmniej w tym samym interfejsie, za pomocą którego zawarto umowę. Ma ona być wyróżniona i łatwo dostępna przez cały okres, w którym konsumentowi przysługuje prawo odstąpienia, oraz oznaczona słowami „odstąp od umowy tutaj” albo innym równie jednoznacznym sformułowaniem.

Konsument poda za jej pomocą imię i nazwisko, dane identyfikujące umowę oraz kanał komunikacji elektronicznej, za pośrednictwem którego ma otrzymać potwierdzenie odstąpienia. Kolejnym etapem będzie użycie odrębnej funkcji oznaczonej jako „potwierdź odstąpienie od umowy” lub równoważnie.

Po złożeniu oświadczenia przedsiębiorca będzie musiał niezwłocznie przekazać konsumentowi na trwałym nośniku potwierdzenie jego otrzymania, obejmujące treść oświadczenia oraz datę i godzinę jego złożenia. Termin do odstąpienia zostanie zachowany, jeżeli konsument przed jego upływem wypełni oświadczenie i zatwierdzi je za pomocą przewidzianych funkcji.

Istotne jest, że rozwiązanie to nie ogranicza się do umów o usługi finansowe. Ma objąć umowy zawierane na odległość za pośrednictwem interfejsów internetowych, jeżeli konsumentowi przysługuje ustawowe prawo odstąpienia.

Więcej informacji przed zawarciem umowy finansowej

Projekt nowelizuje art. 39 PrKonsU, rozbudowując katalog informacji przekazywanych przed zawarciem na odległość umowy o świadczenie usług finansowych. Konsument ma otrzymać je w sposób jasny i zrozumiały oraz odpowiednio wcześnie, aby mógł zapoznać się z nimi przed związaniem się umową.

Informacje będą dotyczyły m.in. głównych cech usługi, danych przedsiębiorcy, pełnej ceny lub wynagrodzenia wraz z ich składnikami, dodatkowych kosztów, ryzyka związanego z usługą, warunków i skutków odstąpienia od umowy, reklamacji oraz pozasądowych sposobów dochodzenia roszczeń.

Projekt nakazuje również poinformowanie konsumenta, jeżeli cena lub wynagrodzenie zostały indywidualnie dostosowane na podstawie zautomatyzowanego podejmowania decyzji. W określonych przypadkach trzeba będzie przekazać także informacje o celach środowiskowych lub społecznych uwzględnianych w strategii inwestycyjnej danej usługi.

Informacje będzie można przedstawić warstwowo

W przypadku komunikacji online przedsiębiorca będzie mógł przekazywać informacje przedkontraktowe w warstwach. Najważniejsze dane mają być widoczne już w pierwszej warstwie, a szczegółowe informacje mogą znajdować się na kolejnych poziomach.

W pierwszej warstwie trzeba będzie wskazać m.in. główne cechy usługi, dane przedsiębiorcy, cenę lub wynagrodzenie, możliwość poniesienia innych kosztów oraz informację dotyczącą prawa odstąpienia od umowy.

Jednocześnie przedsiębiorca będzie musiał zapewnić konsumentowi możliwość przeglądania, zapisania i wydrukowania wszystkich informacji w jednym dokumencie.

Jeżeli natomiast pełne informacje przedkontraktowe zostaną przekazane później niż jeden dzień przed zawarciem umowy, przedsiębiorca będzie zobowiązany przesłać na trwałym nośniku dodatkowe przypomnienie o prawie odstąpienia i sposobie jego wykonania. Ma to nastąpić nie wcześniej niż dzień i nie później niż 7 dni od zawarcia umowy.

Przedsiębiorca będzie musiał wyjaśnić usługę

Nowy art. 39a PrKonsU wprowadza dodatkowy obowiązek wykraczający poza samo przekazanie informacji. Przedsiębiorca przed zawarciem umowy będzie musiał bezpłatnie udzielić konsumentowi wyjaśnień pozwalających ocenić, czy proponowana usługa finansowa oraz usługi dodatkowe są dostosowane do jego potrzeb i sytuacji finansowej.

Wyjaśnienia mają obejmować m.in. główne cechy usług dodatkowych, konsekwencje zawarcia umowy, skutki zalegania z płatnością oraz warunki ich rozwiązania lub odstąpienia od umowy.

Jeżeli przedsiębiorca będzie udzielał takich wyjaśnień przy wykorzystaniu zautomatyzowanego podejmowania decyzji, konsument uzyska możliwość żądania bezpłatnej interwencji człowieka. Co do zasady prawo to będzie wykonywane przed zawarciem umowy, ale w uzasadnionych przypadkach również później, np. przy jej przedłużaniu lub potrzebie uzyskania dodatkowych wyjaśnień.

Ciężar udowodnienia wykonania obowiązków informacyjnych oraz udzielenia wymaganych wyjaśnień będzie spoczywał na przedsiębiorcy.

Nowe reguły odstąpienia od usługi finansowej

Co do zasady konsument nadal będzie mógł odstąpić od zawartej na odległość umowy o świadczenie usług finansowych w terminie 14 dni, bez podawania przyczyny. W przypadku umowy dotyczącej dobrowolnego indywidualnego produktu emerytalnego termin wyniesie 30 dni.

Jeżeli wymagane informacje zostaną dostarczone dopiero po zawarciu umowy, termin będzie liczony od dnia ich otrzymania. Jeżeli konsument nie otrzyma wymaganych informacji, projekt przewiduje, że prawo odstąpienia co do zasady wygaśnie dopiero po 12 miesiącach i 14 dniach od zawarcia umowy.

Projekt reguluje także wysokość świadczenia należnego przedsiębiorcy, gdy konsument odstępuje od umowy już częściowo wykonanej. Przedsiębiorca będzie mógł żądać jedynie kwoty proporcjonalnej do zakresu usługi rzeczywiście wykonanej w stosunku do świadczenia przewidzianego w całej umowie.

Jeżeli przedsiębiorca rozpoczął wykonywanie usługi przed upływem terminu do odstąpienia bez wyraźnego żądania konsumenta albo nie wykaże przekazania wymaganej informacji o cenie lub wynagrodzeniu, nie będzie mógł żądać takiej zapłaty.

W projekcie występuje przy tym rozbieżność wymagająca uwagi w dalszych pracach legislacyjnych. Projektowany art. 40 ust. 1d PrKonsU wiąże niewygasanie prawa odstąpienia z brakiem informacji wskazanej w art. 39 ust. 1 pkt 6 PrKonsU, który w aktualnej wersji dotyczy ceny lub wynagrodzenia. Uzasadnienie projektu opisuje natomiast rozwiązanie jako dotyczące sytuacji, w której konsument nie został poinformowany o prawie odstąpienia od umowy.

Zakaz manipulowania konsumentem w interfejsach internetowych

Nowy art. 42a PrKonsU ma przeciwdziałać stosowaniu przy usługach finansowych na odległość tzw. dark patterns, czyli rozwiązań projektowych wpływających na decyzje konsumenta w sposób manipulacyjny.

Przedsiębiorca nie będzie mógł projektować ani wykorzystywać interfejsu w sposób wprowadzający konsumenta w błąd, manipulujący nim albo istotnie utrudniający podjęcie wolnej i świadomej decyzji.

Projekt wymienia przykładowo wyróżnianie określonych możliwości wyboru, uporczywe ponawianie żądania dokonania wyboru mimo wcześniejszej decyzji konsumenta, np. przez wyskakujące okna, oraz wprowadzenie procedury rezygnacji z usługi trudniejszej niż jej subskrypcja.

Etap legislacyjny i wejście w życie

Projekt pozostaje na etapie opiniowania.

Zakłada on wejście ustawy w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia. Co do zasady do umów o świadczenie usług finansowych oraz umów konsumenckiej pożyczki lombardowej zawartych wcześniej mają być stosowane przepisy dotychczasowe. Wyjątek przewidziano dla internetowej funkcji odstąpienia.

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →