Organ administracji publicznej nie ustala samodzielnie spadkobierców zobowiązanego

Stan faktyczny

WSA w Kielcach rozpoznał sprawę ze skargi na decyzję Świętokrzyskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB) w przedmiocie nakazu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w budynku i uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Organu I instancji.

W sprawie tej WINB utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Skarżysku-Kamiennej (PINB), w której nakazano następcom prawnym po kilku zmarłych usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości w budynku mieszkalnym wielorodzinnym, 3-kondygnacyjnym, murowanym, w terminie do 30.10.2025 r., poprzez wykonanie określonych robót budowlanych.

Przeprowadzona na skutek interwencji w 2024 r. kontrola PINB wykazała, że na ww. działce znajduje się budynek mieszkalny wielorodzinny, 3-kondygnacyjny, murowany, pokryty dachem jednospadowym, podpiwniczony, ze strychem (poddaszem) nieużytkowym. Budynek jest usytuowany w zabudowie zwartej, pomiędzy dwoma budynkami mieszkalnymi, niezamieszkały oraz odłączony od wszystkich mediów. Parter budynku wykorzystywany był jako lokale usługowo-handlowe. Budynek jest w złym stanie technicznym, jest wewnątrz zdewastowany i zagrzybiony. Odpadający tynk ze ściany wschodniej stwarza zagrożenie dla sąsiednich działek. Ponadto wejście do części mieszkalnej nie jest zabezpieczone przed osobami trzecimi.

Obecny w trakcie kontroli sąsiad oświadczył, że budynek jest niezamieszkały i nieużytkowany od kilku lat.

PINB ustalił, że właściciel kontrolowanego budynku zmarł w 2013 r. w Stanach Zjednoczonych. Po zmarłym nie przeprowadzono postępowania spadkowego. Dwie córki odrzuciły spadek po zmarłym ojcu, o czym świadczą załączone do akt sprawy akty notarialne. Według ich twierdzeń zmarły nie pozostawił testamentu. Rodzeństwo zmarłego także nie żyje; spadek po zmarłym bracie nabyła jego żona, córka oraz syn. Ustalono także spadkobierców zmarłej siostry właściciela budynku.

W ocenie WINB Organ I instancji prawidłowo uznał, że w sprawie zachodzą przesłanki z art. 66 ust 1 pkt. 1 i pkt. 3 ustawy z 7.7.1994 r. – Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 418; dalej: PrBud), w świetle których w przypadku stwierdzenia, że obiekt budowlany jest w nieodpowiednim stanie technicznym, czy też może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska, organ nadzoru budowlanego, nakazuje w drodze decyzji usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku. Wydając decyzję na podstawie art. 66 PrBud, organ nie bada przyczyn, z powodu których obiekt zagraża życiu lub zdrowiu, ani kto ponosi za to odpowiedzialność. Wystarczające jest ustalenie, iż obiekt narusza wymagania wynikające z obowiązujących przepisów. Prawie stuletni budynek mieszkalny nie jest utrzymywany w należytym stanie technicznym.

Kierując się treścią art. 61 PrBud, Organ przyjął, że zobowiązanymi w przedmiotowej sprawie będą następcy prawni – spadkobiercy ustawowi po zmarłym, łącznie 5 osób.

Na decyzję WINB zobowiązani wywiedli skargi, zarzucając powyższemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów art. 66 ust. 1 w zw. z art. 61 PrBud oraz art. 6 i art. 97 § 1 pkt. 4 KPA, poprzez samodzielne ustalanie przez Organ I, a za nim Organ II instancji, kręgu spadkobierców po zmarłym właścicielu nieruchomości, a konsekwencji skierowanie zaskarżonej decyzji do osób, które nie są spadkobiercami. Ustalanie kręgu spadkobierców osoby zmarłej, która, gdyby żyła, byłaby stroną postępowania, nie należy do właściwości organów administracji publicznej, lecz do sądów powszechnych w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Organ powinien był więc zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt. 4 KPA do czasu ustalenia kręgu spadkobierców przez sąd cywilny w stosownym postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Skutkiem postępowania i wydania decyzji było skierowanie zaskarżonej decyzji do osób niebędących właścicielami nieruchomości.

Stanowisko WSA w Kielcach

WSA uznał, że złożone w sprawie skargi zasługiwały na uwzględnienie.

Wskazał, że w rozpoznawanej sprawie Organy zastosowały art. 66 PrBud. Ustalenia organów na podstawie wyników kontroli i dokumentacja fotograficzna przedmiotowego obiektu wykazały, że odpadające ze ściany wschodniej budynku fragmenty tynku spadają na sąsiednie działki, zagrażając życiu lub zdrowiu ludzi oraz bezpieczeństwu mienia. Nadto wejście do części mieszkalnej nie jest zabezpieczone przed osobami trzecimi. Stwierdzony nieodpowiedni stan techniczny budynku obligował Organ nadzoru do podjęcia działań w trybie art. 66 PrBud.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest wskazanie skarżących, będących w ocenie organów nadzoru spadkobiercami byłego właściciela budynku, jako podmiotów zobowiązanych do wykonania nakazanych obowiązków. Istota sporu pomiędzy skarżącymi a Organem administracji dotyczyła więc określenia podmiotu zobowiązanego do wykonania obowiązków wynikających z art. 66 PrBud.

Bezspornie po zmarłym nie zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe. Jak wskazał NSA w wyroku z 19.12.2014 r., II OSK 1353/13, Legalis, którego pogląd w całości podzielił Sąd orzekający w niniejszej sprawie: Spadkobranie nie jest kategorią prawa administracyjnego, dlatego też organ administracji prowadzący postępowanie administracyjne ma obowiązek żądać udokumentowania następstwa prawnego w prawie przysługującym do nieruchomości. Z art. 1025 § 2 KC wynika domniemanie prawne, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą.

Stosownie do treści art. 1025 KC dokumentem potwierdzającym status spadkobiercy jest postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia. W ocenie Sądu, ustalenie spadkobierców wymaga przedłożenia takich dokumentów. Nie jest zaś możliwe, aby organ samodzielnie ustalił spadkobierców właściciela nieruchomości, nawet gdyby dysponował danymi potencjalnych spadkobierców. Zwłaszcza, że jak wynika z okoliczności niniejszej sprawy, wobec odrzucenia spadku przez dzieci zmarłego, śmierci jego rodzeństwa, odrzucenia spadku przez dalszych spadkobierców oraz z uwagi na to, że termin do odrzucenia spadku w odniesieniu do pozostałych spadkobierców nie minął, a także braku wiedzy odnośnie istnienia testamentu, ustalenie spadkobierców po zmarłym jest procesem wymagającym wielu czynności, do których nie jest uprawniony organ administracji.

Skoro Organ nie dysponował dowodem w postaci jednego z wymienionych dokumentów co do następców prawnych zmarłego właściciela nieruchomości, to nie mógł bezspornie ustalić kręgu osób, które mają prawo uczestniczyć w postępowaniu w charakterze stron, a tym bardziej określić adresatów decyzji. Podmioty i ich obowiązki związane z utrzymaniem i użytkowaniem obiektu budowlanego wskazuje bowiem art. 61 PrBud. Zgodnie z tym przepisem, utrzymywanie i użytkowanie obiektu zgodnie z zasadami, o których mowa w art. 5 ust. 2 PrBud, stanowi obowiązek właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego. Zatem nakaz wykonania obowiązków wynikających z art. 66 Prbud należy kierować wyłącznie do podmiotów wymienionych w art. 61 PrBud. Jak wynika z materiału dowodowego, kontrolowany budynek nie ma zarządcy. Aktualnie nie jest również znany jego właściciel, ponieważ nie ma zgodnie z prawem ustalonych spadkobierców, co oznacza, brak możliwości skutecznego nałożenia na nich obowiązków wynikających z art. 66 PrBud.

Powyższe nie oznacza jednak braku możliwości działań organów nadzoru. Stosownie do treści art. 69 PrBud w razie konieczności niezwłocznego podjęcia działań mających na celu usunięcie niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia, lub ingerencji lub naruszeń, o których mowa w art. 66 ust. 1a PrBud, organ nadzoru budowlanego zapewni, na koszt właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego, zastosowanie niezbędnych środków zabezpieczających (art. 66 ust. 1 PrBud).

Komentarz

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →