- OKI będzie mogła posiadać osoba fizyczna, która ukończyła 18 lat, przy czym ustawa nie ogranicza liczby kont prowadzonych dla jednego inwestującego ani nie uzależnia wypłaty środków od osiągnięcia określonego wieku lub upływu minimalnego okresu oszczędzania.
- Zwolnieniem z podatku od wartości aktywów zostanie objęta średnia wartość określonych aktywów do 100 000 zł, przy czym dla aktywów oszczędnościowych przewidziano limit 25 000 zł, stanowiący część łącznego limitu 100 000 zł.
- Podatek od wartości aktywów będzie ustalany niezależnie od faktycznie osiągniętego wyniku inwestycyjnego, co oznacza, że obowiązek podatkowy może powstać również w przypadku spadku wartości portfela lub poniesienia straty.
Cel i ratio legis ustawy
OKIU wprowadza nowy instrument oszczędnościowo-inwestycyjny, którego celem jest zwiększenie zaangażowania osób fizycznych w inwestowanie oraz skierowanie większej części oszczędności gospodarstw domowych na rynek kapitałowy.
Konstrukcja OKI została zainspirowana rozwiązaniami funkcjonującymi w innych państwach europejskich, w szczególności szwedzkim Investeringssparkonto (ISK). Założeniem nowej regulacji jest połączenie elastyczności w dysponowaniu aktywami z preferencją podatkową, bez nadawania OKI charakteru instrumentu służącego wyłącznie długoterminowemu oszczędzaniu emerytalnemu.
Czym jest osobiste konto inwestycyjne?
Zgodnie z OKIU osobistym kontem inwestycyjnym może być wyodrębniony rachunek bankowy, rachunek papierów wartościowych wraz z rachunkiem pieniężnym, rachunek w ubezpieczeniowym funduszu kapitałowym, zapis w rejestrze uczestników funduszu inwestycyjnego albo rachunek w dobrowolnym funduszu emerytalnym.
OKI nie stanowi zatem jednego, odrębnego rodzaju rachunku finansowego. Jest konstrukcją prawną obejmującą różne rachunki i rejestry prowadzone zgodnie z przepisami właściwymi dla poszczególnych sektorów rynku finansowego, z którymi ustawa wiąże szczególne zasady gromadzenia aktywów oraz ich opodatkowania.
Kto może posiadać OKI?
Umowę o prowadzenie OKI będzie mogła zawrzeć wyłącznie osoba fizyczna, która ukończyła 18 lat. Na jednym OKI aktywa może gromadzić tylko jeden inwestujący, co wyłącza możliwość prowadzenia wspólnego OKI, w tym dla małżonków.
Jednocześnie OKIU nie wprowadza zasady jednego konta dla jednej osoby. Inwestujący będzie mógł zawrzeć więcej niż jedną umowę o prowadzenie OKI, również z różnymi instytucjami finansowymi i w różnych formach.
Instytucje uprawnione do prowadzenia OKI
OKI będą mogły prowadzić banki krajowe, podmioty prowadzące działalność maklerską, fundusze inwestycyjne, zakłady ubezpieczeń oferujące ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym oraz dobrowolne fundusze emerytalne.
W odniesieniu do podmiotów prowadzących działalność maklerską katalog obejmuje m.in. domy maklerskie, banki krajowe prowadzące działalność maklerską oraz określone zagraniczne firmy inwestycyjne prowadzące działalność na terytorium Polski w formie oddziału.
Instytucje finansowe zostaną zobowiązane do przekazywania KNF informacji dotyczących m.in. liczby prowadzonych i nowo otwartych kont, wartości aktywów oraz wartości wpłat, wypłat i wypłat transferowych.
Jakie aktywa będzie można gromadzić na OKI?
Katalog aktywów OKI obejmuje zarówno aktywa o charakterze oszczędnościowym, jak i inwestycyjnym. Będą to m.in. środki pieniężne na rachunkach bankowych, skarbowe obligacje oszczędnościowe, jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych, jednostki ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych i jednostki rozrachunkowe dobrowolnych funduszy emerytalnych.
Na OKI będzie można również gromadzić określone akcje, obligacje, listy zastawne i inne papiery wartościowe będące przedmiotem obrotu na rynku regulowanym lub wprowadzone do alternatywnego systemu obrotu, a także wskazane w ustawie instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi.
Aktywa będą mogły być denominowane nie tylko w złotych, lecz również w walutach państw członkowskich UE, państw będących stronami umowy o EOG oraz państw należących do OECD.
Umowa o prowadzenie OKI i umowa parasolowa
Podstawą prowadzenia OKI będzie umowa zawarta między inwestującym a instytucją finansową. Będzie mogła zostać zawarta w formie pisemnej, elektronicznej albo dokumentowej pozwalającej na utrwalenie jej treści na trwałym nośniku.
Ustawa przewiduje również umowę parasolową o prowadzenie OKI, zawieraną z koordynatorem OKI, którym może być bank krajowy albo podmiot prowadzący działalność maklerską. Umowa taka może obejmować jedną lub kilka przewidzianych ustawą form OKI znajdujących się w ofercie koordynatora.
Umowa o prowadzenie OKI będzie musiała określać m.in. koszty i opłaty obciążające inwestującego. Ustawa nie ustanawia ogólnej zasady nieodpłatnego prowadzenia OKI.
Wypłaty i wypłaty transferowe
W odróżnieniu od części instrumentów długoterminowego oszczędzania wypłata środków z OKI nie została uzależniona od osiągnięcia określonego wieku ani od upływu minimalnego okresu oszczędzania.
OKIU przewiduje ponadto wypłatę transferową, pozwalającą w przypadkach określonych w ustawie na przeniesienie aktywów m.in. na inne OKI tego samego inwestującego. Wypłata transferowa ma zostać dokonana nie później niż w terminie 14 dni od złożenia dyspozycji.
Uregulowano również postępowanie z aktywami po śmierci inwestującego, w tym możliwość wskazania osoby uprawnionej, jeżeli przewidują to przepisy właściwe dla danego rodzaju rachunku.
Nowy model opodatkowania aktywów na OKI
Jednym z najistotniejszych elementów OKIU jest szczególny sposób opodatkowania. Dochody i przychody osiągnięte z aktywów zgromadzonych na OKI zostaną wyłączone z podatku dochodowego od osób fizycznych. W ich miejsce ustawa wprowadza podatek od wartości aktywów zgromadzonych na OKI.
Podstawę opodatkowania będzie stanowiła suma średnich wartości aktywów zgromadzonych na wszystkich OKI posiadanych przez podatnika w danym roku, z uwzględnieniem przewidzianych w ustawie zwolnień. Średnia wartość aktywów dla danego konta będzie ustalana na podstawie ich dziennych wycen, wpłat oraz liczby dni, przez które podatnik posiadał konto.
Informacja o tych zasadach będzie musiała zostać zaakceptowana przez inwestującego w umowie o prowadzenie OKI.
Zwolnienie do 100 000 zł
OKIU przewiduje zwolnienie do 25 000 zł dla pierwszej grupy aktywów oraz do 100 000 zł dla drugiej grupy, przy czym łączna wartość aktywów objętych oboma zwolnieniami nie może przekroczyć 100 000 zł. Możliwe będzie zatem objęcie zwolnieniem np. aktywów oszczędnościowych do 25 000 zł i aktywów inwestycyjnych do 75 000 zł.
Art. 26 OKIU określa szczegółowo kategorie aktywów objętych preferencją oraz warunki jej zastosowania.
Stawka podatku od wartości aktywów
Stawka podatku będzie powiązana ze stopą referencyjną NBP. Zgodnie z OKIU będzie wynosiła 19% wartości stopy referencyjnej NBP obowiązującej 31.10 roku poprzedzającego rok podatkowy, nie mniej jednak niż 0,1%.
Minister właściwy ds. finansów publicznych będzie ogłaszał wysokość stawki do 30.11 roku poprzedzającego rok podatkowy.
Na pierwszy rok funkcjonowania systemu przewidziano rozwiązanie szczególne. W 2027 r. stawka podatku od wartości aktywów wyniesie 0,85%.
Rozliczenie podatku przez e-Urząd Skarbowy
Istotna część obowiązków związanych z ustaleniem wartości aktywów zostanie nałożona na instytucje finansowe prowadzące OKI. Do końca lutego roku następującego po roku podatkowym będą one przekazywać właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego elektroniczną informację obejmującą m.in. średnią wartość aktywów z podziałem na poszczególne kategorie podatkowe.
Informacje te oraz przygotowane na ich podstawie zeznanie zostaną udostępnione podatnikowi na jego koncie w e-Urzędzie Skarbowym. Zeznanie dotyczące podatku od wartości aktywów będzie składane wyłącznie za pośrednictwem e-Urzędu Skarbowego, od 15.3 do 31.5 roku następującego po roku podatkowym. Podatek wynikający z zeznania będzie natomiast podlegał zapłacie do 31.5 roku następującego po roku podatkowym.
Ochrona inwestującego i nadzór KNF
Inwestujący oraz osoby uprawnione zostaną objęci pojęciem klienta podmiotu rynku finansowego, co umożliwi im korzystanie z mechanizmów reklamacyjnych oraz pomocy Rzecznika Finansowego.
OKIU reguluje również sytuację likwidacji, upadłości, restrukturyzacji lub cofnięcia zezwolenia instytucji prowadzącej konto. Inwestujący ma zostać o takich okolicznościach niezwłocznie poinformowany, a dalsza ochrona aktywów będzie zależała również od rodzaju instytucji finansowej i właściwego dla niej reżimu sektorowego, w tym systemów gwarantowania.
Ustawa z 3.7.2026 r. wejdzie w życie 1.1.2027 r. Od tej daty możliwe będzie funkcjonowanie OKI oraz zastosowanie nowego modelu opodatkowania aktywów zgromadzonych na tych kontach. Pierwszym rokiem podatkowym, za który zastosowanie znajdą nowe zasady, będzie zatem 2027 r.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
