- Projekt przewiduje ukierunkowane monitorowanie łańcuchów dostaw oraz umożliwia ministrowi właściwemu ds. gospodarki przetwarzanie informacji dotyczących m.in. zdolności produkcyjnych, zapasów, zatrudnienia, partnerów handlowych i majątku przedsiębiorców.
- W czasie sytuacji nadzwyczajnej towary istotne w kontekście kryzysu będą mogły korzystać ze szczególnych procedur oceny zgodności, a właściwy minister będzie mógł w ciągu 7 dni wydać zezwolenie na wprowadzenie do obrotu określonego wyrobu mimo nieprzeprowadzenia procedury wymagającej udziału jednostki notyfikowanej.
- Minister właściwy ds. gospodarki będzie prowadził Centralne Biuro Łącznikowe (dalej: CBŁ) oraz Pojedynczy Punkt Kontaktowy (dalej: PPK), a organy administracji publicznej i podmioty realizujące zadania publiczne zostaną zobowiązane do współpracy przy wykonywaniu nowych zadań.
Cel projektu
Projekt służy stosowaniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 2024/2747 z 9.10.2024 r. w sprawie ustanowienia ram środków dotyczących sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym i odporności rynku wewnętrznego oraz w sprawie zmiany rozporządzenia Rady (WE) Nr 2679/98 (akt o sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym i odporności rynku wewnętrznego) (Dz.Urz. UE L z 2024 r., s. 2747). Jednocześnie implementuje dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2749 z 9.10.2024 r. w sprawie zmiany dyrektyw 2000/14/WE, 2006/42/WE, 2010/35/UE, 2014/29/UE, 2014/30/UE, 2014/33/UE, 2014/34/UE, 2014/35/UE, 2014/53/UE i 2014/68/UE w odniesieniu do procedur nadzwyczajnych dotyczących oceny zgodności, domniemania zgodności, przyjmowania wspólnych specyfikacji i nadzoru rynku w związku z sytuacją nadzwyczajną na rynku wewnętrznym (Dz.Urz. UE L z 2024 r., s. 2749) i zapewnia stosowanie rozporządzenia 2024/2748/UE.
Rozporządzenie 2024/2747/UE stosuje się bezpośrednio od 29.5.2026 r., ale wymaga wyznaczenia krajowych organów odpowiedzialnych za realizację części przewidzianych w nim zadań. Projekt ma więc zapewnić operacyjność unijnych mechanizmów na poziomie krajowym, w szczególności w zakresie monitorowania rynku, współpracy z przedsiębiorcami i reagowania na niedobory.
Tryb podwyższonej czujności i sytuacja nadzwyczajna
System IMERA zakłada stopniowanie reakcji w zależności od skali zagrożenia. Projekt odwołuje się do trybu podwyższonej czujności dotyczącej rynku wewnętrznego oraz trybu sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym.
W pierwszym z nich szczególnego znaczenia nabiera monitorowanie konkretnych łańcuchów dostaw towarów i usług o krytycznym znaczeniu oraz przepływu osób uczestniczących w ich produkcji i dostawach. Minister właściwy ds. gospodarki ma w tym celu prowadzić listę odpowiednich podmiotów gospodarczych i kierować do nich wnioski o dobrowolne przekazanie informacji.
Najdalej idące instrumenty, w tym szczególne procedury dotyczące oceny zgodności i nadzoru rynku, będą stosowane dopiero po uruchomieniu trybu sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym.
Minister właściwy ds. gospodarki jako koordynator
Projekt powierza ministrowi właściwemu ds. gospodarki centralną rolę w krajowym systemie IMERA. Do jego zadań należeć będzie m.in. monitorowanie rynku, konsultacje z przedsiębiorcami i partnerami społecznymi, współpraca z Komisją Europejską oraz koordynowanie działań służących zapewnieniu dostępności towarów i usług istotnych w kontekście kryzysu.
Organy administracji publicznej i podmioty realizujące zadania publiczne zostaną zobowiązane do współpracy z ministrem i przekazywania niezbędnych informacji bez zbędnej zwłoki.
Monitorowanie przedsiębiorców i łańcuchów dostaw
Jednym z podstawowych elementów nowego systemu będzie ukierunkowane monitorowanie łańcuchów dostaw, mające umożliwiać wcześniejszą identyfikację niedoborów i innych zakłóceń.
Minister właściwy do spraw gospodarki będzie mógł korzystać z danych zawartych m.in. w CEIDG i rejestrze REGON.
W trybie podwyższonej czujności monitorowanie ma koncentrować się na konkretnych łańcuchach dostaw wskazanych na poziomie unijnym.
Dane dotyczące przedsiębiorców
Projekt przewiduje szczególną podstawę pozwalającą ministrowi właściwemu ds. gospodarki na przetwarzanie szerokiego zakresu informacji gospodarczych.
Zakres ten obejmuje m.in. plany i zdolności produkcyjne, wielkość zapasów surowców, półproduktów i wyrobów gotowych, liczbę i kwalifikacje pracowników, partnerów handlowych, posiadane lub użytkowane mienie oraz informacje o produktach, których dostępność wskutek kryzysu jest lub może być ograniczona.
Do komunikacji z przedsiębiorcami ma być wykorzystywany m.in. system teleinformatyczny funkcjonujący w ramach krajowego systemu cyberbezpieczeństwa. Projekt dopuszcza również korzystanie z innych systemów lub baz, pod warunkiem zapewnienia bezpieczeństwa informacji, poufności i ochrony danych.
Nadzwyczajne procedury oceny zgodności
Projekt wprowadza szczególny reżim dla towarów uznanych na poziomie unijnym za towary istotne w kontekście kryzysu. Regulacje te będą stosowane wyłącznie w czasie obowiązywania trybu sytuacji nadzwyczajnej.
Jednostki notyfikowane będą miały obowiązek priorytetowego traktowania wniosków dotyczących oceny zgodności takich wyrobów. Priorytet nie może powodować dodatkowych niewspółmiernych kosztów po stronie producentów.
Analogicznie organy nadzoru rynku będą zobowiązane do priorytetowego traktowania nadzoru nad towarami istotnymi w kontekście kryzysu.
Zezwolenie na wprowadzenie wyrobu do obrotu bez standardowej oceny zgodności
Najdalej idącym rozwiązaniem jest możliwość wydania przez ministra właściwego ze względu na przedmiot oceny zgodności zezwolenia na wprowadzenie do obrotu wyrobu, wobec którego nie przeprowadzono procedury oceny zgodności wymagającej obowiązkowego udziału jednostki oceniającej zgodność. Według uzasadnienia jest to instytucja dotychczas nieznana polskiemu porządkowi prawnemu.
Zezwolenie będzie wydawane na wniosek producenta. Warunkiem jego uzyskania będzie wykazanie, że wyrób spełnia zasadnicze wymagania bezpieczeństwa oraz że odstępstwo jest uzasadnione jego charakterem i zastosowaniem w kontekście kryzysu.
Decyzja ma zostać wydana w terminie 7 dni od złożenia wniosku. Zezwolenie będzie określać warunki wprowadzenia wyrobu do obrotu i nie będzie mogło obowiązywać dłużej niż tryb sytuacji nadzwyczajnej.
Bezpieczeństwo produktów i nadzór rynku
Procedura nadzwyczajna nie zwalnia produktu z obowiązku spełnienia zasadniczych wymagań bezpieczeństwa. Odstępstwo dotyczy sposobu przeprowadzenia oceny zgodności, a nie materialnego standardu bezpieczeństwa produktu.
Wyroby dopuszczone na podstawie zezwolenia nadal będą podlegały nadzorowi rynku, a właściwe organy zachowają możliwość podejmowania działań naprawczych i ograniczających.
Centralne Biuro Łącznikowe i Pojedynczy Punkt Kontaktowy
Minister właściwy ds. gospodarki ma prowadzić CBŁ oraz PPK.
CBŁ będzie odpowiadać za koordynację współpracy i wymianę informacji pomiędzy krajowymi organami, Komisją Europejską oraz innymi państwami członkowskimi. PPK będzie natomiast działał w czasie sytuacji nadzwyczajnej i udzielał m.in. przedsiębiorcom informacji o ograniczeniach swobodnego przepływu oraz procedurach kryzysowych.
Rola Rządowego Centrum Bezpieczeństwa i Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych
Rządowe Centrum Bezpieczeństwa będzie prowadziło ocenę ryzyka, monitorowało zagrożenia i przekazywało ministrowi informacje istotne w kontekście kryzysu.
Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych powierzono natomiast zadania związane z mechanizmami zamówień przewidzianymi przez IMERA, w tym zamówieniami prowadzonymi w imieniu lub na rzecz państw członkowskich oraz wspólnymi zamówieniami.
Zmiany w krajowym systemie oceny zgodności
Projekt zmienia ustawę z 30.8.2002 r. o systemie oceny zgodności (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 215), ustawę z 13.4.2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 568), ustawę z 19.8.2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 643) oraz ustawę z 13.4.2007 r. o kompatybilności elektromagnetycznej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 180).
Zmiany mają umożliwić stosowanie procedur nadzwyczajnych przewidzianych w projektowanej ustawie do poszczególnych grup wyrobów objętych tymi regulacjami.
Etap legislacyjny i wejście w życie
Projekt ustawy o krajowych ramach budowania odporności rynku wewnętrznego oraz reagowania na kryzys na rynku wewnętrznym znajduje się na etapie opiniowania. Projekt przewiduje, że ustawa wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
Najdalej idące procedury dotyczące oceny zgodności i nadzoru rynku będą mogły zostać zastosowane dopiero po uruchomieniu trybu sytuacji nadzwyczajnej na rynku wewnętrznym.
