- Na mocy ustawy osoby tej samej oraz różnej płci, pozostające w związkach nieformalnych, poprzez zawarcie umowy o wspólnym pożyciu będą mogły uzyskać status osoby najbliższej w związku.
- Regulacje są odpowiedzią na potrzeby społeczne oraz wyzwania związane ze zmieniającym się społeczeństwem, demografią i stylem życia.
- Zgodnie z planami już w styczniu odbędzie się I czytanie projektu ustawy w Sejmie.
Zawarcie umowy o wspólnym pożyciu
Umowę o wspólnym pożyciu będą mogły zawrzeć dwie osoby, które ukończyły 18. rok życia, bez względu na płeć. Notariusz, po odebraniu od stron zapewnienia o braku przeszkód do zawarcia związku, sporządzi akt notarialny.
Zgodnie z art. 7 projektu ustawy umowa o wspólnym pożyciu składa się z obligatoryjnej części ogólnej, w której zawarte są dane stron umowy oraz oświadczenia składane pod rygorem odpowiedzialności karnej. W fakultatywnej części szczegółowej można natomiast zawrzeć dodatkowe uprawnienia oraz obowiązki stron:
- Ustanowienie wspólności majątkowej (możliwość wspólnego rozliczania PIT po pełnym roku podatkowym) lub rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków;
- Prawo do korzystania ze wspólnego mieszkania;
- Nadanie drugiej osobie uprawnień do wglądu do dokumentacji i informacji medycznych;
- Udzielenie pełnomocnictwa do występowania w imieniu drugiej strony przed sądami i administracją publiczną;
- Obowiązek alimentacyjny w przypadku rozwiązania umowy;
- Załącznik z testamentami stron.
Co ważne, zawarcie umowy nie daje możliwości wspólnej adopcji dzieci ani przysposobienia dziecka drugiej strony.
Umowa o wspólnym pożyciu będzie skutkować uzyskaniem statusu osoby najbliższej, po zarejestrowaniu stron umowy przez kierownika urzędu stanu cywilnego w rejestrze osób najbliższych w związku. Nie jest to jednak, tak jak w przypadku małżeństwa, nowy rodzaj stanu cywilnego.
W przeciwieństwie do małżeństwa, nie będzie możliwości zawarcia umowy przed polskim konsulem. Rodziłoby to dodatkowe trudności proceduralne, bowiem każdorazowo konsul musiałby występować o zgodę państwa przyjmującego na wykonywanie nowych czynności.
Stosunki majątkowe stron
Ustawa w znacznej części reguluje stosunki majątkowe pomiędzy stronami umowy. Z chwilą zawarcia umowy o wspólnym pożyciu strony będzie łączył ustrój rozdzielności majątkowej. Oznacza to, że będą one zachowywać majątki nabyte zarówno przed zawarciem umowy, jak i nabyte w czasie jej trwania. Takie rozwiązanie jest podyktowane założeniem, że umowa ma uwzględniać większą niż w przypadku małżeństwa autonomię stron.
Wspólność majątkowa
Ustawa otwiera możliwość swobodnego kształtowania stosunków majątkowych, dzięki czemu strony będą mogły w umowie ustanowić wspólność majątkową, która obejmie wskazane tam przedmioty majątkowe.
Zgodnie z art. 14 ust. 2 pkt. 1 projektu, w razie braku odmiennych postanowień do majątku wspólnego stron umowy zalicza się:
- wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdej ze stron,
- rentę należną poszkodowanej stronie z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jej potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość,
- dochody z majątku wspólnego stron.
Przedmioty zwykłego urządzenia domowego, nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę także wchodzą w skład majątku wspólnego, o ile spadkodawca lub darczyńca nie postanowił inaczej.
Do majątku wspólnego stron umowy nie zalicza się określonych kategorii składników majątkowych. Wyłączone są z niego w szczególności dobra uzyskane w drodze dziedziczenia, zapisu lub darowizny, a także prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej regulowanej odrębnymi przepisami. Poza zakresem majątku wspólnego pozostają również prawa o charakterze niezbywalnym, przysługujące wyłącznie jednej osobie, jak również roszczenia związane z naprawieniem szkody na osobie, w tym odszkodowania za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Do majątku wspólnego nie wchodzą także jeszcze niewymagalne wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę ani dochody z innej działalności zarobkowej każdej ze stron.
Zawarcie małżeństwa przez strony umowy
Zawarcie małżeństwa przez osoby związane umową o wspólnym pożyciu powoduje automatyczne ustanie tej umowy i objęcie stron przepisami prawa małżeńskiego, bez potrzeby podejmowania dodatkowych czynności. Co do zasady zaczyna wówczas obowiązywać ustawowa wspólność majątkowa małżeńska, o której mowa w art. 31 § 1 KRO, chyba że małżonkowie zawrą umowę majątkową małżeńską lub zastosowanie znajdzie przymusowy ustrój majątkowy. Jeżeli przed ślubem strony pozostawały we wspólności majątkowej na podstawie umowy o wspólnym pożyciu, wspólność ta przekształca się we wspólność majątkową małżeńską. Projekt nie przewiduje natomiast ustawowego dziedziczenia między stronami umowy o wspólnym pożyciu – ewentualna sukcesja możliwa jest wyłącznie na podstawie testamentu.
Ustanie umowy o wspólnym pożyciu
Projekt przewiduje, że umowa o wspólnym pożyciu będzie ustawać w razie śmierci jednej ze stron, jej rozwiązania lub zawarcia małżeństwa przez osoby nią związane. Może ona zostać unieważniona m.in. w przypadku istnienia przeszkód do jej zawarcia, złożenia oświadczenia w stanie wyłączającym świadome lub swobodne podjęcie decyzji, pod wpływem błędu co do tożsamości drugiej strony albo bezprawnej groźby. Unieważnienie lub ustalenie nieistnienia umowy następować będzie na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. W każdym przypadku ustanie umowy oznacza także utratę statusu osoby najbliższej, co ma być odnotowywane w rejestrze stanu cywilnego.
Procedura rozwiązania umowy ma łączyć stabilność tej instytucji z większą elastycznością niż w małżeństwie. Projekt dopuszcza jej rozwiązanie na podstawie zgodnych oświadczeń stron złożonych przed notariuszem, a także, jeśli przewidzi to sama umowa, przez jednostronne oświadczenie jednej ze stron. Umowa może również zawierać postanowienia dotyczące obowiązku alimentacyjnego po jej rozwiązaniu, w zakresie uznanym przez strony za konieczny dla ochrony osoby, która nie będzie w stanie samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
