Spółka poza wykazem, ale pod wpływem sankcji – rola wspólnika objętego restrykcjami

Stan faktyczny

W dniu 17.12.2020 r. Rada Unii Europejskiej umieściła obywatela Białorusi A w wykazie osób fizycznych objętych sankcjami Unii Europejskiej wobec Białorusi, zamieszczonym w załączniku I do rozporządzenia Rady (WE) nr 765/2006 z 18.5.2006 r. dotyczącego środków ograniczających w związku z sytuacją na Białorusi i udziałem Białorusi w agresji Rosji wobec Ukrainy (Dz.Urz. UE L z 2006 r. Nr 134, s. 1), zmienionego rozporządzeniem wykonawczym Rady (UE) 2020/2129, z 17.12.2020 r. w sprawie wykonania art. 8a ust. 1 rozporządzenia (WE) Nr 765/2006 dotyczącego środków ograniczających wobec Białorusi (Dz.Urz. UE L z 2020 r. Nr 426I, s. 1). Następnego dnia dwa litewskie banki zamroziły aktywa litewskiej spółki (dalej: E), argumentując, że 50 % udziałów w tej spółce należy do A. Wówczas E wniosła powództwo do litewskiego sądu w celu uchylenia zamrożenia jej aktywów, twierdząc, że stanowi niezależny podmiot prawny, a zatem nie można domniemywać, że środek w postaci zamrożenia aktywów nałożony na jednego z jej udziałowców powinien obejmować jej fundusze. W toku postępowania litewski Sąd Najwyższy zwrócił się z pytaniami prejudycjalnymi dotyczącymi możliwości zamrożenia funduszy spółki nieumieszczonej w wykazie, w których osoba wymieniona w załączniku I do tego rozporządzenia posiada 50 % udziałów w tej spółce.

Stanowisko TS

Zamrożenie funduszy spółki

Zgodnie z art. 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Nr 765/2006 pojęcie „fundusze” do celów tego rozporządzenia oznacza aktywa finansowe i każdego rodzaju korzyści, w tym między innymi „depozyty złożone w instytucjach finansowych lub innych podmiotach, salda na rachunkach, długi i zobowiązania dłużne”. Zatem, zdaniem TS, aktywa zdeponowane na rachunkach bankowych spółki mogą stanowić „fundusze” w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia Nr 765/2006. Z treści tego przepisu wynika, że „zamraża się wszystkie fundusze i zasoby gospodarcze będące własnością, pozostające w posiadaniu, we faktycznym władaniu lub pod kontrolą osób fizycznych lub prawnych, podmiotów i organów określonych w załączniku I”. Trybunał stwierdził, że z samej treści art. 2 ust. 1 rozporządzenia Nr 765/2006 nie wynika, że posiadanie, faktyczne władanie lub kontrola środków finansowych i zasobów gospodarczych musi koniecznie mieć charakter bezpośredni, w taki sposób aby wykluczone zostały sytuacje, w których takie posiadanie, faktyczne władanie lub kontrola byłoby realizowane pośrednio, w szczególności poprzez osobę prawną, podmiot lub organ lub łańcuch osób prawnych, podmiotów lub organów, i że to właśnie te ostatnie muszą koniecznie zostać umieszczone w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia Nr 765/2006.

Przeciwnie, z brzmienia tego przepisu można wywnioskować, że dotyczy on różnorodnych stosunków prawnych między osobą, podmiotem lub organem umieszczonymi w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia Nr 765/2006 a rozpatrywanymi funduszami i zasobami gospodarczymi, począwszy od najbardziej kompletnego stosunku prawnego, jakim jest stosunek własności, po sytuacje, w których osoba, podmiot lub organ mogą sprawować faktyczną kontrolę nad tymi funduszami i zasobami, i to w sposób bezpośredni lub pośredni. W konsekwencji TS uznał, że z wykładni językowej art. 2 ust. 1 rozporządzenia Nr 765/2006 wynika zatem, że zamrożenie funduszy na mocy tego przepisu obejmuje również fundusze i zasoby gospodarcze spółki nieumieszczonej w tym wykazie, o ile te fundusze i zasoby gospodarcze pozostają w posiadaniu, w faktycznym władaniu lub pod kontrolą osoby fizycznej lub prawnej, podmiotu lub organu umieszczonego w tym wykazie.

Środki ograniczające, takie jak zamrożenie funduszy i zasobów gospodarczych przewidziane w art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia, mają na celu zwiększenie presji na reżim Łukaszenki i zmuszenie go do zmiany jego zachowania, w związku z czym umieszczenie nazwisk osób w spornym wykazie było stopniowo rozszerzane na osoby i podmioty czerpiące korzyści z białoruskiego reżimu lub wspierające go, a także podmioty będące w posiadaniu lub pod kontrolą tych osób lub podmiotów. Aby osiągnąć cel realizowany przez środki ograniczające przewidziane w rozporządzeniu Nr 765/2006, konieczne jest zagwarantowanie zarówno efektu zaskoczenia, jak i szybkości, z jaką środki te są nakładane, tak aby nie było możliwe łatwe wykorzystanie luk, które pozbawiałyby te środki ich skuteczności (effet utile).

Posiadanie i kontrola

W rozporządzeniu Nr 765/2006 nie zdefiniowano pojęć „posiadanie” i „kontrola” przez osobę prawną, podmiot lub organ w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia Nr 765/2006. Trybunał stwierdził, że aby osiągnąć cel realizowany przez środki ograniczające przewidziane w rozporządzeniu Nr 765/2006 konieczna jest szeroka wykładnia pojęć „posiadania” i „kontroli” przez osobę prawną, podmiot lub organ w rozumieniu art. 2 ust. 1 rozporządzenia Nr 765/2006. Środki te powinny być stosowane wobec możliwie najszerszego grona osób, grup lub podmiotów, aby zapobiec ich obchodzeniu. Ponadto, konieczne jest zagwarantowanie zarówno efektu zaskoczenia, jak i szybkości, z jaką środki te są nakładane. Tymczasem w przypadku opóźnienia we wdrażaniu środków ograniczających istnieje ryzyko, że aktywa osoby, której dotyczą te środki, znikną. W związku z tym niezwykle ważne jest zapewnienie, aby wszystkie podmioty, odpowiedzialne za wykonanie rozporządzenia Nr 765/2006, mogły jak najszybciej podjąć decyzję o zamrożeniu funduszy i zasobów gospodarczych, o których mowa. W tym celu konieczne jest oparcie się na jasnych kryteriach, a także, jak zauważyła rzeczniczka generalna w pkt 79 opinii, na pewnych domniemaniach dotyczących wewnętrznej struktury decyzyjnej potencjalnie dotkniętych osób prawnych.

Trybunał orzekł, że art. 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Nr 765/2006 należy interpretować w ten sposób, iż aktywa zdeponowane na rachunkach bankowych spółki, która nie jest umieszczona w wykazie zawartym w załączniku I do tego rozporządzenia, lecz której 50 % udziałów pozostaje w posiadaniu osoby umieszczonej w tym wykazie, należy uznać za fundusze pozostające w posiadaniu lub pod kontrolą tej osoby, a zatem należy je zamrozić w rozumieniu tego przepisu.

Prawo do ochrony

Trybunał orzekł, że prawo Unii należy interpretować w ten sposób, iż spółka nieumieszczona w wykazie zawartym w załączniku I do rozporządzenia Nr 765/2006, której fundusze zostały zamrożone przez podmioty prywatne na podstawie art. 2 ust. 1 rozporządzenia Nr 765/2006, ze względu na to, że domniemywa się, iż fundusze te znajdują się w posiadaniu lub pod kontrolą osoby umieszczonej w tym wykazie, powinna w celu zapewnienia jej prawa do skutecznej ochrony sądowej – mieć możliwość zakwestionowania, w ramach skargi przed organami krajowymi, a następnie, w stosownym przypadku, powództwa przed właściwymi sądami krajowymi, zamrożenia jej funduszy oraz uzyskania jego uchylenia, o ile wykaże, że te fundusze nie pozostają w rzeczywistości w posiadaniu lub pod kontrolą osoby umieszczonej w tym wykazie.

Komentarz

Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →