Ustawa z 29.5.2026 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (Dz.U. poz. 985) – dalej ustawa frankowa – która weszła w życie 7.8.2026 r., daje sądom możliwość szybszego i sprawniejszego rozstrzygania takich sporów. Ma to służyć rozładowaniu zatorów spowodowanych przez napływ w krótkim czasie setek tysięcy pozwów w sprawach frankowych, co doprowadziło do wydłużenia czasu rozpoznawania wszelkich spraw – nie tylko frankowych – w wydziałach cywilnych sądów okręgowych i apelacyjnych, a także w Izbie Cywilnej Sądu Najwyższego.
Ustawa frankowa zawiera regulacje o charakterze procesowym, które mają na celu usprawnienie rozpoznawania tzw. spraw frankowych. Rozwiązania w niej przyjęte nie wspierają żadnej ze stron postępowania – ani kredytobiorców ani banków. Służą one wymiarowi sprawiedliwości w ten sposób, że mają skrócić czas oczekiwania na wyrok we wszelkich sprawach, nie tylko frankowych.
Zakres zastosowania ustaw
Omawiana ustawa, zgodnie ze swoim tytułem, ma zastosowanie jedynie w tzw. sprawach frankowych, związanych z kredytami waloryzowanymi (denominowanymi lub indeksowanymi) do CHF. Oznacza to, że szczególne rozwiązania w niej zawarte nie obejmują spraw związanych z umowami kredytów waloryzowanych do innych walut, np. euro, dolara amerykańskiego czy jena. Zastosowanie ustawy frankowej nie rozciągnięto także na sprawy dotyczące kredytów w PLN (opartych na WIBOR) ani sankcji kredytu darmowego.
Zakres zastosowania ustawy co do zasady obejmuje sprawy o roszczenia związane z umowami kredytu lub pożyczki hipotecznej denominowanymi lub indeksowanymi do franka szwajcarskiego. Nie dotyczy to zatem kredytów stricte walutowych, w przypadku których kwota kredytu była nie tylko wyrażona, ale i udostępniona we frankach szwajcarskich. Dodatkowe ograniczenie polega na tym, że ustawa ma zastosowanie do spraw związanych jedynie z takimi umowami kredytu waloryzowanego do CHF, które zostały zawarte z konsumentem.
Zauważyć należy, że gdy chodzi o pożyczki, zakres zastosowania ustawy frankowej został ograniczony tylko do takich, które mają charakter hipoteczny, natomiast w przypadku kredytów nie przewidziano takiego ograniczenia. Ustawa ma zatem zastosowanie do spraw związanych z wszelkimi zawartymi przez konsumentów umowami kredytu indeksowanego lub denominowanego do franka szwajcarskiego – niezależnie od celu kredytu. W praktyce kredyty frankowe były udzielane konsumentom na cele mieszkaniowe, nie zawsze jednak jednoznacznie wynika to z celu umowy. Inaczej niż w przypadku pożyczek, cel umowy kredytu waloryzowanego nie decyduje zatem o stosowaniu ustawy frankowej.
Jak już zasygnalizowano, ustawa frankowa ma zastosowanie do spraw związanych jedynie z takimi umowami kredytu waloryzowanego do franka szwajcarskiego (oraz pożyczki hipotecznej), które zostały zawarte przez bank z konsumentem. Ograniczenie podmiotowe jest jednak dalej idące. Jak wynika z art. 1 ust. 1 ustawy frankowej, jej przepisami objęte są sprawy, w których stroną jest ten konsument, który zawarł umowę kredytu. Wyłącza to z zakresu jej zastosowania sprawy z udziałem podmiotów, które nabyły roszczenia od konsumentów, w szczególności wyspecjalizowanych funduszy. Jednocześnie jednak art. 1 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy frankowej rozszerza zakres jej zastosowania o sprawy z udziałem osób, które ponoszą odpowiedzialność rzeczową za dług kredytobiorcy będącego konsumentem, a w przypadku śmierci tego ostatniego – na sprawy z udziałem jego spadkobierców. Co istotne, osoby wchodzące w skład grup określonych w art. 1 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy frankowej same nie muszą być konsumentami. Ponadto art. 1 ust. 2 pkt 2 rozszerza zakres zastosowania ustawy na sprawy z udziałem – innego niż kredytobiorca – konsumenta, który przystąpił do długu wynikającego z umowy kredytu lub poręczył za ten dług.
W art. 1 ust. 1 ustawy frankowej przewidziano, że ma ona zastosowanie nie tylko w sprawach wynikających z umów kredytu frankowego, lecz w we wszelkich sprawach z nimi związanymi. Jeżeli zatem z umowy kredytu wynika np. obowiązek ubezpieczenia po stronie kredytobiorcy, to żądanie przez niego zwrotu świadczeń także z tego tytułu – o ile były spełniane wraz z roszczeniami bezpośrednio wynikającymi z umowy kredytu – nie wyłącza zastosowania ustawy frankowej. Szerokie pojęcie roszczeń związanych z umową kredytu pozwala stosować ustawę frankową niezależnie od tego, czy przedmiotem danej sprawy są roszczenia o zasądzenie czy o ustalenie – czy też jedne i drugie (w tym dochodzone łącznie w wyniku kumulacji, także w wariancie powództwa ewentualnego).
Szczególne rozwiązania procesowe
Szczególne rozwiązania procesowe przewidziane w ustawie frankowej można podzielić na fakultatywne i obligatoryjne. Przewagę mają te pierwsze. Wynika to z tego, że szczególne rozwiązania przyjęte w omawianym akcie prawnym opierają się na założeniu, iż – ze względu na utrwalone orzecznictwo TSUE i SN – rozstrzygnięcia w sprawach frankowych są powtarzalne i przewidywalne. Mogą się jednak zdarzyć nieliczne sprawy nietypowe pod względem faktycznym lub prawnym. W ich przypadku organy sądowe (sąd, przewodniczący oraz referendarz sądowy) mogą nie skorzystać z możliwości zastosowania tych unormowań ustawy frankowej, które mają charakter fakultatywny.
W pierwszej instancji uregulowania o zastosowaniu fakultatywnym zdecydowanie dominują. W myśl art. 4 ust. 1 ustawy frankowej sąd pierwszej instancji może (ale nie musi) rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym również w przypadku, gdy strona złożyła wniosek o wysłuchanie jej na rozprawie. Gwarancyjny charakter ma art. 4 ust. 2, zgodnie z którym jeśli strona wniosek o wysłuchanie jej na rozprawie złożyła, przewodniczący, kierując sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, informuje o tym strony, wskazując zasadnicze powody uzasadniające rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, i wyznacza co najmniej dwutygodniowy termin do złożenia pism procesowych.
Stosownie do art. 6 sąd może przesłuchać świadka poza salą sądową w ramach posiedzenia zdalnego mimo złożenia sprzeciwu, o którym mowa w art. 2631 KPC. Z kolei art. 7 stanowi, że strona może być przesłuchana przez złożenie zeznań na piśmie, jeżeli nie zachodzi potrzeba odebrania przyrzeczenia i sąd tak postanowi. W takim przypadku sąd doręcza stronie listę pytań wraz z pouczeniem, że może zostać wezwana na rozprawę. Przepis art. 165 § 2 KPC. stosuje się odpowiednio. Zgodnie zaś z art. 9, w razie cofnięcia pozwu ze skutkiem prawnym przed wydaniem wyroku postanowienie o umorzeniu postępowania oraz kosztach procesu może wydać referendarz sądowy.
W art. 10 przewidziano możliwość sporządzenia uproszczonego uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji (nie dotyczy to uzasadnień wyroków sądu drugiej instancji ani postanowień). Jeżeli okoliczności sprawy nie stoją temu na przeszkodzie, uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji może ograniczać się do powołania się na pozew, odpowiedź na pozew lub dalsze pisma przygotowawcze, doręczone stronie przeciwnej przed zamknięciem rozprawy oraz powołania przepisów prawa, na których sąd się oparł. Inaczej jednak niż art. 357 § 6 KPC, uregulowanie art. 10 ustawy frankowej nie przewiduje odstąpienia od uzasadnienia, a jedynie sporządzenie go w uproszczonej formie. Musi to umożliwiać kontrolę apelacyjną, dlatego w art. 10 ust. 2 zastrzeżono, że w razie ograniczenia uzasadnienia faktycznego do powołania się na pozew, odpowiedź na pozew lub dalsze pisma przygotowawcze, sąd oznacza w uzasadnieniu pisma i twierdzenia, na które się powołuje.
Gdy chodzi o postępowanie drugoinstancyjne, obligatoryjny charakter ma art. 11 – stanowiący, że sąd drugiej instancji rozpoznanie apelację i zażalenia – nie tylko dewolutywne, ale i poziome – w składzie jednego sędziego. W sprawie nietypowej może jednak znaleźć zastosowanie art. 3671 § 3 KPC., w myśl którego prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów, jeżeli uzna to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy.
Z art. 12 wynika, że sąd drugiej instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, mimo złożenia przez stronę wniosku o przeprowadzenie rozprawy (w postępowaniu drugoinstancyjnym nie przewidziano odpowiednika gwarancyjnego uregulowania art. 4 ust. 2). W art. 12 zawarto zaś odesłanie do odpowiedniego stosowania art. 6 i 7, a zatem także sąd drugiej instancji może przesłuchać świadka poza salą sądową w ramach posiedzenia zdalnego mimo złożenia sprzeciwu, o którym mowa w art. 2631 KPC., a stronę przesłuchać na piśmie. Z kolei art. 14 (stanowiący odpowiednik art. 9) stanowi, że w razie cofnięcia apelacji postanowienie o umorzeniu postępowania apelacyjnego oraz jego kosztach może wydać referendarz sądowy.
W postępowaniu przed Sądem Najwyższym art. 20 ustawy frankowej przewiduje możliwość ponownego przedsądu, w wyniku którego – jeżeli na skutek zmiany orzecznictwa zdezaktualizowały się podstawy kasacyjne – może dojść do odmowy przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, która kilka lat temu została przyjęta do rozpoznania. Dotyczy to jednak tylko skarg kasacyjnych kredytodawców. W takiej sytuacji nie ma zastosowania art. 79 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, przewidujący zwrot trzech czwartych opłaty w razie odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Ustawa frankowa zawiera własne zachęty do cofania tych pozwów i środków zaskarżenia, które na skutek ukształtowania się orzecznictwa straciły szanse powodzenia. Nawet jeśli już doszło do skierowania sprawy na posiedzenie – a zatem na zasadach ogólnych żaden zwrot opłaty by nie przysługiwał – strona, która cofnie pozew lub środek zaskarżenia w ciągu 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy frankowej (do 7.2.2027 r.) ma prawo do zwrotu połowy opłaty.
W dodanych w toku prac parlamentarnych art. 5 i 19 ustawy frankowej zagwarantowano konsumentom korzystne rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania w razie skorzystania przez bank z zarzutu potrącenia dopiero po wszczęciu postępowania. Jeżeli kredytodawca złożył oświadczenie o potrąceniu po wytoczeniu powództwa, a konsument nie zakwestionował zasadności potrącenia, kredytodawca ponosi koszty procesu w części, w jakiej powództwo zostało oddalone wskutek uwzględnienia potrącenia, niezależnie od wyniku sprawy. Regułę tę stosuje się odpowiednio do rozstrzygnięcia o kosztach procesu w przypadku umorzenia postępowania na skutek cofnięcia przez konsumenta pozwu na skutek złożonego przez kredytodawcę oświadczenia o potrąceniu.
Zabezpieczenie z mocy prawa
Ogromne znaczenie ma tzw. zabezpieczenie z mocy prawa. Zwalnia ono sądy z rozpoznawania wniosków o zabezpieczenie i zażaleń w postępowaniach zabezpieczających. W myśl art. 3 ust. 1 z chwilą doręczenia pozwanemu bankowi pozwu wniesionego przez konsumenta albo z chwilą doręczenia powodowemu bankowi pozwu wzajemnego wniesionego przez konsumenta, obowiązek spełniania przez konsumenta świadczeń wynikających z umowy kredytu ulega wstrzymaniu z mocy prawa do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Wstrzymanie się przez konsumenta ze spełnianiem świadczeń, o których mowa w ust. 1, nie może być uznane za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy kredytu. Z powodu niespełnienia przez konsumenta tych świadczeń pozwany kredytodawca nie może podejmować czynności związanych z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy kredytu, w szczególności rozwiązać umowy kredytu ani zgłosić lub udostępnić informacji o niespełnieniu tych świadczeń instytucjom (w tym Biuru Informacji Kredytowej) wymienionym w art. 3 ust. 3, które zgodnie z ust. 4 są obowiązane wykreślić dane konsumenta w terminie nie dłuższym niż miesiąc od dnia otrzymania powiadomienia. Stosownie do art. 3 ust. 5 ustawy frankowej wniosek o udzielenie zabezpieczenia roszczenia przez wstrzymanie obowiązku spełniania przez konsumenta świadczeń, o których mowa w ust. 1, lub zakazanie pozwanemu dokonywania czynności, o których mowa w ust. 3, a także w inny sposób prowadzący do osiągnięcia skutków przewidzianych w ust. 1, 3 i 4 przewodniczący pozostawia w aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności. Zgodnie zaś z art. 17 ust. 3 i 4 postępowania zażaleniowe w sprawach o zabezpieczenie podlegają umorzeniu z mocy prawa bez konieczności wydawania postanowienia w tym przedmiocie.
W myśl art. 17 ust. 1 ustawa frankowa co do zasady ma zastosowanie także do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie – z tym zastrzeżeniem, że jeżeli na podstawie przepisów dotychczasowych wyznaczono do rozpoznania sprawy (apelacji) skład trzech sędziów, sąd rozpoznaje ją w takim składzie. Stosownie zaś do art. 2 ust. 1 w zakresie nieuregulowanym w ustawie frankowej stosuje się – wprost – przepisy Kodeksu postępowaniu cywilnego. Ma to uzasadnienie w tym, że sprawy frankowe mają charakter spraw cywilnych w znaczeniu materialnym w rozumieniu art. 1 KPC.
Marcin Dziurda – doktor habilitowany nauk prawnych; profesor w Katedrze Postępowania Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego; sędzia Trybunału Konstytucyjnego. Autor licznych publikacji z zakresu prawa cywilnego procesowego i materialnego. W latach 2006-2012 Prezes Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Laureat nagrody Bona Lex za najlepszy akt prawny w 2006 r., nagrody Dziennika Gazety Prawnej „Złoty Paragraf” dla najlepszego radcy prawnego (2015) oraz nagrody specjalnej w konkursie „Przeglądu Sądowego”.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
