Droga do kasacji
Oskarżonemu zarzucono popełnienie czynów:
- z art. 226 § 1 KK, polegających na znieważeniu 15 i 18.7.2019 r. funkcjonariusza Straży Granicznej podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych;
- z art. 225 § 2 KK w zw. z art. 226 § 1 KK, polegających na utrudnianiu w okresie od 24.10.2019 r. do 12.12.2019 r. przeprowadzenia kontroli w zakresie legalności powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcom i wykonywania przez nich pracy, uniemożliwieniu dokonania określonych czynności kontrolnych oraz znieważeniu funkcjonariuszy Straży Granicznej podczas i w związku z pełnieniem przez nich obowiązków służbowych.
Ostatecznie sąd I instancji uznał oskarżonego za winnego tego, że 15.7.2019 r. i 18.7.2019 r. pomówił funkcjonariusza Straży Granicznej o właściwości mogące poniżyć go w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego do pełnienia służby, kwestionując jego kompetencje, profesjonalizm i zdolności intelektualne. Zachowania te zakwalifikowano z art. 212 § 1 KK. Sąd przyjął jednocześnie, że zostały popełnione w warunkach ciągu przestępstw z art. 91 § 1 KK, i wymierzył oskarżonemu karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 30 zł każda.
Ponadto oskarżony został uznany za winnego tego, że 24.10.2019 r., podczas kontroli legalności powierzenia wykonywania pracy cudzoziemcom oraz wykonywania przez nich pracy, znieważył słowami powszechnie uznawanymi za obelżywe funkcjonariuszy Straży Granicznej podczas i w związku z pełnieniem przez nich obowiązków służbowych. Czyn ten zakwalifikowano z art. 226 § 1 KK i wymierzono za niego karę grzywny w wysokości 50 stawek dziennych po 30 zł każda.
Kasacja i odpowiedź prokuratora
Obrońcy oskarżonego wnieśli kasacje od wyroku sądu II instancji, zarzucając uchybienie stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 9 ustawy z 6.6.1997 r. – Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 490; dalej: KPK), polegające na naruszeniu art. 17 § 1 pkt 6 KPK w zw. z art. 101 § 2 KK i art. 102 KK. Wskazali, że sąd odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie dotyczące czynów z art. 212 § 1 KK, mimo że przed wydaniem wyroku przez sąd II instancji nastąpiło przedawnienie ich karalności.
Prokurator w odpowiedzi na kasacje wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi II instancji do ponownego rozpoznania. Wskazał, że karalność czynów z art. 212 § 1 KK przypisanych oskarżonemu uległa przedawnieniu na etapie postępowania międzyinstancyjnego.
Rozstrzygnięcie i stanowisko Sądu Najwyższego
25.6.2026 r. SN wydał wyrok, II KK 187/26, Legalis, którym m.in. uchylił wyroki sądów I i II instancji w części dotyczącej przypisanych oskarżonemu czynów z art. 212 § 1 KK i w tym zakresie umorzył postępowanie karne.
SN uznał zarzuty podniesione przez obrońców oskarżonego za zasadne i uwzględnił kasacje na posiedzeniu bez udziału stron. Jednocześnie wskazał, że zostały one sporządzone nieprawidłowo zarówno w zakresie zaskarżenia, jak i sformułowanych wniosków. Autorzy kasacji koncentrowali się bowiem wyłącznie na przedawnieniu karalności czynów z art. 212 § 1 KK, nie odnosząc się do czynu z art. 226 § 1 KK. W ocenie SN objęcie zaskarżeniem całości wyroku sądu odwoławczego i żądanie jego uchylenia było zatem wynikiem niedostatecznie uważnego zredagowania kasacji. Istota podniesionych zarzutów dotyczyła wyłącznie przedawnienia czynów z art. 212 § 1 KK.
SN odniósł się również krytycznie do stanowiska prokuratora. Wskazał, że stwierdzenie przedawnienia karalności powinno prowadzić do wniosku o uchylenie orzeczeń sądów obu instancji w odpowiednim zakresie i umorzenie postępowania, a nie do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
SN zwrócił także uwagę, że choć postępowanie wszczęto w związku z czynami ściganymi z oskarżenia publicznego, dwa zachowania przypisane ostatecznie oskarżonemu zostały zakwalifikowane z art. 212 § 1 KK, a więc jako występki ścigane z oskarżenia prywatnego. Miało to bezpośrednie znaczenie dla ustalenia terminu przedawnienia ich karalności.
Oskarżony dopuścił się czynów z art. 212 § 1 KK 15 i 18.7.2019 r. w obecności funkcjonariuszy Straży Granicznej, a jego tożsamość była pokrzywdzonemu znana. Roczny termin przedawnienia, o którym mowa w art. 101 § 2 KK, upływał zatem odpowiednio 15 i 18.7.2020 r. Ponieważ postępowanie karne wszczęto 11.9.2019 r., termin ten – stosownie do art. 102 § 1 KK – uległ przedłużeniu o 5 lat. W konsekwencji karalność czynów z art. 212 § 1 KK ustała odpowiednio 15 i 18.7.2025 r. Tymczasem wyrok sądu odwoławczego zapadł dopiero 3.12.2025 r.
Komentarz
Zgodnie z art. 212 § 1 KK odpowiedzialności karnej podlega ten, kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej albo narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności. Czyn ten zagrożony jest karą grzywny albo ograniczenia wolności.
Z kolei zgodnie z art. 226 § 1 KK odpowiedzialności podlega ten, kto znieważa funkcjonariusza publicznego lub osobę przybraną mu do pomocy podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych. Czyn ten zagrożony jest grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
W przypadku przestępstwa z art. 212 § 1 KK dobrem prawnie chronionym jest cześć zewnętrzna pokrzywdzonego, rozumiana jako dobre imię i szacunek, jakim cieszy się on w otoczeniu. Natomiast w przypadku przestępstwa z art. 226 § 1 KK ochronie podlegają zarówno prawidłowe funkcjonowanie instytucji publicznej, jak i godność funkcjonariusza publicznego (por. S. Hypś, art. 212 KK, Nb 2 oraz R. Hałas, art. 226 KK, Nb 2 [w:] A. Grześkowiak (red.), K. Wiak (red.), Kodeks karny. Komentarz, C.H.Beck, Warszawa 2026, s. 1493, 1554, Legalis).
Zgodnie z art. 101 § 2 KK karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu popełnienia przestępstwa. Z kolei art. 102 § 1 KK stanowi, że jeżeli w okresie, o którym mowa w art. 101 KK, wszczęto postępowanie, karalność przestępstw określonych w art. 101 § 1 KK ustaje z upływem 10 lat, a w pozostałych przypadkach – z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu.
Z aprobatą należy zatem przyjąć omawiane rozstrzygnięcie SN w zakresie uchylenia orzeczeń sądów obu instancji w części dotyczącej przypisanych oskarżonemu czynów z art. 212 § 1 KK. Występki te, jako czyny ścigane z oskarżenia prywatnego, podlegały terminowi przedawnienia określonemu w art. 101 § 2 KK. Ponieważ pokrzywdzony znał osobę sprawcy już w chwili popełnienia czynów, zasadniczy roczny termin przedawnienia rozpoczął bieg odpowiednio 15 i 18.7.2019 r.
Postępowanie karne zostało jednak wszczęte przed upływem tego terminu, co – zgodnie z art. 102 § 1 KK – skutkowało przedłużeniem okresu karalności o dalsze 5 lat. W konsekwencji karalność obu występków ustała odpowiednio 15 i 18.7.2025 r. Nie było zatem dopuszczalne utrzymanie w mocy skazania za te czyny wyrokiem sądu odwoławczego wydanym 3.12.2025 r.
Odmiennie przedstawiała się sytuacja w zakresie czynu z art. 226 § 1 KK. Jest to przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, a w dacie orzekania przez sąd odwoławczy jego karalność nie uległa przedawnieniu. Nie było zatem podstaw do ingerencji SN w tę część prawomocnego rozstrzygnięcia.
Z aprobatą należy również ocenić umorzenie przez SN postępowania w zakresie czynów z art. 212 § 1 KK. Przedawnienie karalności stanowi bowiem bezwzględną negatywną przesłankę procesową, o której mowa w art. 17 § 1 pkt 6 KPK, i wyłącza możliwość dalszego prowadzenia postępowania co do czynu, którego karalność ustała.
Wyrok SN – Izba Karna z 25.6.2026 r., II KK 187/26, Legalis
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
