- Projekt przewiduje umorzenie z mocy prawa nieprzedawnionych należności składkowych powstałych przed 1.1.1999 r., których spłata nie została zabezpieczona hipoteką.
- Umorzenie obejmie zarówno należności główne, jak i wszystkie należności uboczne, w tym odsetki, opłaty dodatkowe, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia oraz koszty egzekucyjne.
- Projekt zakłada również automatyczne umorzenie toczących się postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających dotyczących tych należności.
Cel projektowanych zmian
Podstawowym celem projektowanej regulacji jest rozwiązanie problemu historycznych należności składkowych powstałych przed wejściem w życie ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 199).
W praktyce egzekwowanie tych należności jest obecnie bardzo mało efektywne. W wielu przypadkach zadłużenie dotyczy podmiotów, które zakończyły działalność gospodarczą, nie posiadają majątku lub przeszły liczne przekształcenia organizacyjne. Mimo to Zakład Ubezpieczeń Społecznych pozostaje zobowiązany do podejmowania działań zmierzających do dochodzenia tych należności.
Prowadzenie postępowań egzekucyjnych w stosunku do zadłużenia sprzed 1999 r. wiąże się z ponoszeniem znacznych kosztów organizacyjnych i administracyjnych, które często pozostają niewspółmierne do osiąganych rezultatów finansowych. W wielu przypadkach odzyskiwane są jedynie koszty egzekucyjne lub należności uboczne, natomiast nie dochodzi do realnego zmniejszenia należności głównej.
Projektowana regulacja ma zatem na celu racjonalizację działań administracji publicznej oraz umożliwienie przekierowania zasobów organizacyjnych i kadrowych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na egzekwowanie należności powstałych po reformie systemu ubezpieczeń społecznych, które charakteryzują się znacznie większym potencjałem ściągalności.
Zakres projektowanych zmian
Projekt ustawy przewiduje wprowadzenie kompleksowej regulacji mającej na celu definitywne zakończenie dochodzenia określonej kategorii historycznych należności składkowych powstałych przed 1.1.1999 r. Regulacja obejmuje zarówno należności główne, jak i powiązane z nimi należności uboczne oraz przewiduje szczegółowe rozwiązania proceduralne związane z ich umorzeniem.
Umorzenie należności składkowych powstałych przed 1.1.1999 r.
Podstawowym elementem projektowanej regulacji jest wprowadzenie mechanizmu umorzenia z mocy prawa nieprzedawnionych należności składkowych powstałych przed 1.1.1999 r.
Umorzenie obejmuje należności wynikające z różnych aktów prawnych regulujących system ubezpieczeń społecznych funkcjonujący przed reformą z 1999 r. W szczególności dotyczy ono:
- składek na ubezpieczenie społeczne;
- dodatkowych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników nakładanych w przypadku pogorszenia warunków pracy stwierdzonego przez właściwe organy nadzoru;
- składek na ubezpieczenie społeczne od świadczeń socjalnych wypłacanych w okresie urlopów górniczych oraz zasiłków socjalnych wynikających z odpowiednich przepisów lub układów zbiorowych pracy.
Należności wynikające z wcześniejszych ustaw dotyczących ubezpieczeń społecznych
Projekt przewiduje również umorzenie należności składkowych powstałych na podstawie szeregu wcześniejszych ustaw regulujących system zabezpieczenia społecznego.
W szczególności dotyczy to należności wynikających z:
- ustawy z 27.9.1973 r. o zaopatrzeniu emerytalnym twórców i ich rodzin (t.j. Dz.U. z 1983 r. Nr 31, poz. 145);
- ustawy z 19.12.1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (t.j. Dz.U. z 1995 r. Nr 65, poz. 333);
- ustawy z 18.12.1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (t.j. Dz.U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250);
- ustawy z 17.5.1989 r. o ubezpieczeniu społecznym duchownych (Dz.U. z 1989 r. Nr 29, poz. 156).
Uwzględnienie należności wynikających z tych aktów prawnych ma na celu objęcie projektowaną regulacją wszystkich kategorii składek powstałych w dawnym systemie ubezpieczeń społecznych, niezależnie od podstawy prawnej ich powstania.
Należności z tytułu składek na Fundusz Pracy
Projektowana regulacja obejmuje również należności z tytułu składek na Fundusz Pracy powstałe przed 1.1.1999 r.
Dotyczy to należności wynikających z przepisów:
Należności z tytułu składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych
Projekt ustawy obejmuje także należności z tytułu składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych powstałe przed 1.1.1999 r.
Dotyczy to składek wynikających z przepisów ustawy z 29.12.1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 85).
Umorzenie należności ubocznych
Projekt przewiduje również umorzenie wszystkich należności ubocznych związanych z należnościami głównymi objętymi ustawą.
W szczególności dotyczy to:
Rozwiązanie to ma na celu pełne i definitywne wyeliminowanie historycznego zadłużenia z obrotu prawnego.
Wyłączenie należności zabezpieczonych hipoteką
Projekt przewiduje wyłączenie z zakresu umorzenia należności zabezpieczonych hipoteką.
Wierzytelności zabezpieczone hipotecznie charakteryzują się odmiennym reżimem prawnym, ponieważ zabezpieczenie hipoteczne daje realną możliwość zaspokojenia wierzytelności z majątku dłużnika oraz zapewnia trwałość zabezpieczenia niezależnie od zmian właścicielskich nieruchomości.
Możliwość odstąpienia od umorzenia
Projektowana ustawa przewiduje również możliwość odstąpienia od umorzenia należności przez osoby fizyczne opłacające składki na własne ubezpieczenia.
W takim przypadku zainteresowana osoba będzie mogła złożyć oświadczenie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w terminie 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o możliwości odstąpienia od umorzenia.
Skutki dla postępowań egzekucyjnych
Projekt przewiduje szczególne rozwiązania dotyczące postępowań egzekucyjnych i zabezpieczających prowadzonych w związku z należnościami objętymi ustawą.
Postępowania egzekucyjne oraz zabezpieczające dotyczące należności objętych projektowaną regulacją będą ulegały umorzeniu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie zobowiązany do poinformowania właściwych organów egzekucyjnych o należnościach objętych umorzeniem.
Skutki dla systemu emerytalnego
Projekt ustawy reguluje również wpływ umorzenia należności na sytuację ubezpieczonych w systemie emerytalnym.
Składki objęte umorzeniem nie będą uwzględniane przy ustalaniu kapitału początkowego. Jednocześnie okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu objęte umorzeniem będą wliczane do okresu zatrudnienia w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy.
Etap legislacyjny
Projekt ustawy znajduje się na etapie prac rządowych. Zgodnie z projektem ustawa ma wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia, przy czym część przepisów dotyczących obowiązków informacyjnych wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
