Stan faktyczny
Sprawa C-188/24 dotyczyła spółek WebGroup Czech Republic i NKL Associates, mających siedziby w Czechach i prowadzących strony pornograficzne dostępne także we Francji. Francuski organ regulacyjny ARCOM wezwał je do zastosowania środków uniemożliwiających małoletnim dostęp do tych treści.
Prawo francuskie penalizowało udostępnianie małoletnim pornografii; odpowiedzialności nie wyłączało samo oświadczenie użytkownika o ukończeniu 18 lat. Po bezskutecznym wezwaniu ARCOM mógł żądać przed sądem zablokowania strony albo zakończenia jej indeksowania.
Spółki zakwestionowały wezwania przed sądem w Paryżu, a przed Radą Stanu (Conseil d’État) domagały się stwierdzenia nieważności dekretu wykonawczego. Podnosiły, że jako usługodawcy z Czech podlegają zasadniczo prawu tego państwa, a Francja pominęła warunki dyrektywy 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 8.6.2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego (dyrektywa o handlu elektronicznym) (Dz.Urz. UE L z 2000 r. Nr 178, s. 1).
Sprawa C-190/24 dotyczyła usługi Coyote System i zakazu retransmitowania informacji o kontrolach drogowych. Wiąże się z nią odrębna teza o ochronie hostingowej, nie zaś kwestia wieku.
Rada Stanu zawiesiła postępowania i zadała pytania prejudycjalne. TSUE nie rozstrzygnął sporów krajowych ani nie ocenił konkretnej technologii ustalania wieku. Przedstawił wykładnię prawa UE dla sądu odsyłającego.
Stan prawny
Art. 3 dyrektywy 2000/31/WE ustanawia zasadę państwa pochodzenia. Państwo siedziby usługodawcy zapewnia, aby świadczone przez niego usługi społeczeństwa informacyjnego były zgodne z wymaganiami należącymi do dziedziny podlegającej koordynacji. Pozostałe państwa co do zasady nie mogą z takich powodów ograniczać swobodnego przepływu usług.
Dziedzina podlegająca koordynacji obejmuje wymagania dotyczące podejmowania i wykonywania działalności usługowej. TSUE oceniał, czy należy do niej również przepis karny wymagający uniemożliwienia małoletnim dostępu do pornografii.
Art. 3 ust. 4 dyrektywy 2000/31/WE pozwala państwu odbioru podjąć działanie wobec określonej usługi między innymi w celu ochrony porządku publicznego. Usługa musi naruszać chroniony cel lub stwarzać poważne i znaczne ryzyko jego naruszenia, a środek powinien być proporcjonalny. Państwo odbioru powinno najpierw zwrócić się o działanie do państwa siedziby. Jeżeli reakcja nie nastąpi albo jest niewystarczająca, musi powiadomić to państwo i Komisję o planowanym ograniczeniu. Art. 3 ust. 5 dyrektywy 2000/31/WE pozwala działać pilnie, lecz wymaga możliwie szybkiej notyfikacji i uzasadnienia pilności.
Generalny obowiązek nie może być stosowany do dostawców z innych państw UE
TSUE zaliczył wymóg zapobiegania dostępowi małoletnich do pornografii do dziedziny podlegającej koordynacji. Umieszczenie obowiązku w prawie karnym tego nie zmienia; w przeciwnym razie zasadę państwa pochodzenia można byłoby łatwo obchodzić.
Trybunał odróżnił normę generalną i abstrakcyjną od środka przyjętego po zbadaniu konkretnej usługi. Odstępstwo z art. 3 ust. 4 dyrektywy 2000/31/WE jest dopuszczalne tylko w drugim wariancie, ponieważ przepis dotyczy „określonej usługi społeczeństwa informacyjnego”.
Francja nie mogła więc stosować powszechnego obowiązku do wszystkich dostawców z innych państw UE tylko dlatego, że ich strony były dostępne na jej terytorium. Zmuszałoby to usługodawcę do przestrzegania wymagań każdego państwa odbioru i podważało podział kompetencji. Sam cel ochrony dzieci nie uzasadnia odstąpienia od tych zasad.
Indywidualny nakaz weryfikacji wieku może być dopuszczalny
Zakaz stosowania normy generalnej nie pozbawia państwa odbioru instrumentów ochrony dzieci. Art. 3 ust. 4 dyrektywy 2000/31/WE należy odczytywać z uwzględnieniem godności człowieka i praw dziecka z art. 1 i 24 Karty Praw Podstawowych UE (Dz.Urz. UE C z 2010 r. Nr 83, s. 389; dalej: KPP). Ograniczenie musi jednak dotyczyć oznaczonej usługi.
Indywidualny nakaz może zobowiązać konkretnego dostawcę z innego państwa UE do weryfikacji wieku, jeżeli nie podjął on odpowiednich środków wymaganych przez art. 28b ust. 1 i ust. 3 lit. f dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/13/UE z 10.3.2010 r. w sprawie koordynacji niektórych przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych państw członkowskich dotyczących świadczenia audiowizualnych usług medialnych (dyrektywa o audiowizualnych usługach medialnych) (Dz.Urz. UE L z 2010 r. Nr 95, s. 1). Organ musi też ustalić naruszenie celu ochrony małoletnich albo poważne i znaczne ryzyko takiego naruszenia.
W takiej sytuacji TSUE uznał wymóg weryfikacji wieku za proporcjonalny. Nie jest to jednak ogólne upoważnienie wobec całej kategorii serwisów. Konieczne pozostają indywidualizacja, przesłanki art. 3 ust. 4 dyrektywy 2000/31/WE i współpraca z państwem pochodzenia, z możliwością użycia trybu pilnego z Art. 3 ust. 5 dyrektywy 2000/31/WE.
Procedura warunkuje skuteczność środka
Uprzedni wniosek daje państwu pochodzenia możliwość wykonania własnych kompetencji, a notyfikacja pozwala jemu i Komisji ocenić ograniczenie przed jego zastosowaniem. To gwarancje podziału kompetencji, a nie formalności.
TSUE podkreślił istotny charakter obowiązków notyfikacyjnych. Nienotyfikowany środek nie może być egzekwowany wobec jednostki. Organ powinien udokumentować ryzyko, proporcjonalność żądania oraz czynności wobec państwa siedziby i Komisji. Procedura jest samodzielnym obszarem kontroli legalności nakazu.
Art. 15 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1083 z 11.4.2024 r. w sprawie ustanowienia wspólnych ram dla usług medialnych na rynku wewnętrznym i zmiany dyrektywy 2010/13/UE (europejski akt o wolności mediów) (Dz.Urz. UE L z 2024 r., s. 1083) ustanawia ponadto uporządkowaną współpracę organów krajowych w sprawach usług medialnych. Brak rozwiązania w tym trybie nie zwalnia państwa odbioru z warunków i procedury art. 3 dyrektywy 2000/31/WE.
TSUE nie przesądził, jaka technologia weryfikacji jest wystarczająca ani jak równoważyć ochronę dzieci z prywatnością użytkowników. Wyrok określa kompetencje państwa odbioru oraz warunki zastosowania takiego środka. Nie zatwierdza jednak każdego krajowego rozwiązania nazywanego weryfikacją wieku.
Poboczna teza: algorytmiczna kontrola treści
W części dotyczącej Coyote System TSUE uznał, że dostawca nie korzysta z wyłączenia odpowiedzialności właściwego dla hostingu, jeżeli, działając we własnym interesie lub w interesie usługi, za pomocą algorytmu kontroluje warunki, sposób i kolejność rozpowszechniania informacji użytkowników, wykraczając poza ich kategoryzowanie lub indeksowanie.
Ta część wyroku dotyczy art. 14 i 15 dyrektywy 2000/31/WE w brzmieniu właściwym dla sporu. Obecnie zagadnienia te regulują art. 6 i 8 DSA. Nie jest to więc bezpośrednia wykładnia DSA, choć rozumowanie TSUE może mieć znaczenie przy ocenie roli dostawcy.
Samo stosowanie algorytmu nie przesądza o utracie ochrony ani o odpowiedzialności. Utrata wyłączenia hostingowego nie tworzy jej podstawy. Ocenę prowadzi się według właściwego prawa materialnego. W świetle wyroku TS z 22.6.2021 r., YouTube i Cyando, C-682/18 i C-683/18, Legalis, liczy się rzeczywisty zakres sterowania rozpowszechnianiem informacji.
Komentarz
Wnioski te należy uwzględnić przy ocenie rządowego projektu (druk nr 2697). Art. 1 ust. 2 projektu przewiduje stosowanie ustawy do usługodawców świadczących usługi drogą elektroniczną usługobiorcom znajdującym się w Polsce, niezależnie od miejsca prowadzenia działalności przez usługodawcę. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 1 projektu, usługodawca umożliwiający dostęp do wskazanych w ustawie treści ma stosować mechanizm weryfikacji wieku i uniemożliwiać dostęp do nich małoletnim.
W świetle wyroku TSUE powstaje istotna wątpliwość, czy tak ukształtowany obowiązek będzie mógł być stosowany bezpośrednio i generalnie do usługodawców mających siedziby w innych państwach UE. Trybunał dopuścił wobec takich podmiotów środek wymagający weryfikacji wieku, ale pod warunkiem, że dotyczy on określonej usługi oraz spełnia materialne i proceduralne wymagania art. 3 ust. 4 lub 5 dyrektywy 2000/31/WE. Ograniczenie to nie odnosi się natomiast na tej samej podstawie do usługodawców z państw trzecich.
Przewidziana w uzasadnieniu projektu notyfikacja przepisów technicznych Komisji Europejskiej nie zastępuje procedury odnoszącej się do konkretnego środka, wymaganej przez art. 3 ust. 4 lit. b dyrektywy 2000/31/WE. Są to odrębne mechanizmy prawne. Ustawodawca powinien zatem określić sposób stosowania projektowanych przepisów do usług świadczonych z innych państw UE z uwzględnieniem wymagań przedstawionych przez TSUE.
W wyroku TSUE z 16.6.2026 r., w sprawach połączonych C-188/24 i C-190/24, Legalis
Artykuł pochodzi z Systemu Legalis. Bądź na bieżąco, polub nas na Facebooku →
